អ្នកឃ្លាំមើលបរិស្ថាន និងសង្គមស៊ីវិល ជំរុញឲ្យរដ្ឋាភិបាលសិក្សាពីផលប៉ះពាល់ឲ្យបានត្រឹមត្រូវ និងតម្លាភាព ជុំវិញការអនុញ្ញាតឲ្យក្រុមហ៊ុនឯកជនពង្រីកធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែមាស នៅខេត្តមណ្ឌលគិរី និងខេត្តត្បូងឃ្មុំ។ កាលលើកឡើងនេះ ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល លោក កែវ រតនៈ អនុញ្ញាតឲ្យក្រុមហ៊ុនរ៉ែមាស រ៉ឺណេសង់ មីនីរ៉ល ខេមបូឌា (Renaissance Minerals Cambodia) របស់អូស្ត្រាលី ពង្រីកអាជីវកម្មរ៉ែមាសចំនួន២កន្លែងបន្ថែមទៀត។
អ្នកឃ្លាំមើលបរិស្ថាន និងសង្គមស៊ីវិលព្រួយបារម្ភខ្លាចការពង្រីកអាជីវកម្មរ៉ែមាស របស់ក្រុមហ៊ុនឯកជន នៅខេត្តមណ្ឌលគិរី និងខេត្តត្បូងឃ្មុំ បង្កផលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ និងបរិស្ថាននៅជុំវិញតំបន់នោះ ពីព្រោះកន្លងទៅមានក្រុមហ៊ុនឯកជនធ្វើការវិនិយោគវិស័យធនធានរ៉ែ តែងតែបង្កផលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ និងមិនបានសិក្សាពីផលប៉ះពាល់ និងពិគ្រោះយោបល់ជាប្រជាពលរដ្ឋនោះទេ។
អ្នកស្រាវជ្រាវ និងឃ្លាំមើលធនធានធម្មជាតិនៅកម្ពុជា លោក សេង សុខហេង ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរី នៅថ្ងៃទី២០ ខែវិច្ឆិកាថា រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែសិក្សាអំពីផលប៉ះពាល់ឲ្យបានច្បាស់លាស់ និងឲ្យមានតម្លាភាព មុននឹងអនុញ្ញាតឲ្យក្រុមហ៊ុនឯកជនទាំងនោះបន្តធ្វើការវិនិយោគ។ លោកថា កន្លងមកមានក្រុមហ៊ុនឯកជនច្រើន ដែលទទួលបានសិទ្ធិរុករករ៉ែ និងធ្វើអាជីវកម្ម តែងតែបង្កផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងគ្រោះថ្នាក់ពលរដ្ឋ រហូតដណ្ដើមយកដីស្រែចម្ការរបស់ពលរដ្ឋកំពុងអាស្រ័យផល និងគំរាមកំហែងចាប់ពលរដ្ឋដាក់ពន្ធនាគារបន្ថែមទៀតផង។
លោក សេង សុខហេង៖ «រដ្ឋាភិបាល និងក្រសួងពាក់ព័ន្ធនឹងឯងត្រូវប្រកាសជាសាធារណៈឲ្យប្រជាពលរដ្ឋបានដឹងអំពីការវាយតម្លៃ មុនពេលដែលផ្ដល់ឲ្យទៅក្រុមហ៊ុនឯកជន កន្លងមកយើងឃើញថា សកម្មភាពភាគច្រើន គឺមិនសូវបានប្រកាសព័ត៌មាន ឬក៏បើកចំហ ឲ្យមានការដេញថ្លៃ មានការប្រកួតប្រជែងតម្លាភាព ឬក៏ជាសាធារណៈនោះទេ ភាគច្រើនធ្វើដោយអាថ៌កំបាំង ដូច្នេះធ្វើឲ្យការអភិវឌ្ឍមិនសូវមានតម្លាភាព»។
យុវតីស្រឡាញ់ធនធានធម្មជាតិ និងបរិស្ថាន កញ្ញា ដាំ សុស្រីនាង យល់ឃើញថា កញ្ញាស្វាគមន៍ការវិនិយោគឲ្យប្រជាសហគមន៍មានភាពរីកចម្រើន ប៉ុន្តែត្រូវមានតម្លាភាព គណនេយ្យភាព ពីការវិនិយោគ ឬការធ្វើអាជីវកម្មនេះ ស្របទៅតាមអភិបាលកិច្ចល្អ។
កញ្ញា ដាំ សុស្រីនាង៖ «សំណូមពររាល់ការសម្រេចចិត្ត ឬក៏របាយការណ៍ វាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន គួរតែផ្សព្វផ្សាយជាសាធរណៈ នៅលើគេហទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់ក្រសួង ឲ្យទៀងទាត់មុនពេលដែលទទួលបានដំណឹងថា តំបន់ទាំងនោះត្រូវបានផ្ដល់អាជ្ញាប័ណ្ណ ឬក៏ចាប់ផ្ដើមធ្វើអាជីវកម្ម»។
ជុំវិញរឿងនេះ ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរី មិនអាចទាក់ទងអ្នកនាំពាក្យក្រសួងបរិស្ថាន លោក ខ្វៃ អាទិត្យា និងអ្នកនាំពាក្យក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល លោក អ៊ឹង ឌីប៉ូឡា បានទេនៅថ្ងៃទី២០ ខែវិច្ឆិកា ដោយទូរស័ព្ទចូលតែគ្មានអ្នកទទួល។ ចំណែកតំណាងក្រុមហ៊ុន រ៉ឺណេសង់ មីនីរ៉ល ក៏ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីមិនអាចទាក់ទងបានដែរនៅថ្ងៃដដែលនេះ។
ទោះជាយ៉ាងណា កាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល លោក កែវ រតនៈ បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងវិនិយោគទុនធនធានរ៉ែចំនួន ២កន្លែងបន្ថែមទៀត ជាមួយក្រុមហ៊ុនរ៉ែមាស រ៉ឺណេសង់ មីនីរ៉ល ខមបូឌា របស់អូស្ត្រាលី ដែលរំពឹងថា គម្រោងទាំងពីរនេះ នឹងផ្តល់ចំណូលដល់រដ្ឋប្រមាណ ១.៥០០ លានដុល្លារអាមេរិក ។ នេះបើយោងតាមសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល។ ការពង្រឹងវិស័យរ៉ែមាសនេះ ស្របពេលដែលកម្ពុជាគ្រោងខ្ចីបំណុលបរទេសជាង ៣ពាន់លានដុល្លារបន្ថែមទៀត ដើម្បីយកមកផ្គត់ផ្គង់ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាល។
រីឯអនុប្រធានផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស ដីធ្លី និងធនធានធម្មជាតិ នៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក យិន ម៉េងលី យល់ឃើញថា រដ្ឋាភិបាលមុនផ្ដល់ដីសម្បទាន ឬវិនិយោគអ្វីមួយត្រូវតែផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានឲ្យបានទូលំទូលាយ និងសិក្សាវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់ឲ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ជៀសវាងមានបញ្ហាប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងរំលោភសិទ្ធិមនុស្សកើតឡើង។
លោក យិន ម៉េងលី៖ «សូមពិចារណាឡើងវិញថា ការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់ពលរដ្ឋបានត្រឹមត្រូវដែរឬទេ? ការចូលរួមបានច្បាស់លាស់ទេ? អំពីតម្លាភាព អំពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន អ៊ីចឹងយើងចង់ឲ្យក្រសួងពាក់ព័ន្ធធ្វើការអនុវត្តទៅតាមគោលការណ៍ច្បាប់ ជាប្រយោជន៍ដល់ការអភិវឌ្ឍន៍ ជាប្រយោជន៍ដល់ប្រជាពលរដ្ឋអំពីការសម្បទាននេះ»។
គិតត្រឹមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ ក្រុមហ៊ុន រ៉ឺណេសង់ មីនីរ៉ល របស់ប្រទេសអូស្ត្រាលី បានបើកការដ្ឋានអាជីវកម្ម និងរោងចក្រចម្រាញ់ «រ៉ែមាស» បានមាសជិត ១៤តោន (១៣ ៧២០.៩) ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅតំបន់អូរខ្វាវ ស្រុកកែវសីមា ខេត្តមណ្ឌលគិរី។ ចំណែករដ្ឋាភិបាលវិញ បានប្រមូលចំណូលសារពើពន្ធពីក្រុមហ៊ុនមួយនេះ ប្រមាណ ៥០លានដុល្លារអាមេរិក៕
