អាជ្ញាធរមីនកម្ពុជាស្នើសុំឱ្យតំណាងគណៈកម្មាធិការ កាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ (ICRC) ជួយជំរុញឱ្យភាគីថៃដោះលែងទាហានខ្មែរ ១៨នាក់ ដែលថៃបានចាប់ខ្លួននៅលើទឹកដីខ្មែរ ធ្វើជាឈ្លើយសឹក ក្រោយបទឈប់បាញ់ កាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែកក្កដា។ អ្នកវិភាគថា ការស្នើសុំស្ថាប័នអន្តរជាតិ ឱ្យជួយអន្តរាគមន៍នេះ ជារឿងល្អ ប៉ុន្តែ គ្មានប្រសិទ្ធភាពនោះទេ ប្រសិនបើកម្ពុជា មិនប្រឹងប្រែងដាក់សម្ពាធភាគីថៃ តាមរយៈយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិដោយខ្លួនឯង។
កាលពីថ្ងៃទី០១ ខែធ្នូ ក្នុងជំនួបពិភាក្សានាទីក្រុងហ្សឺណែវ ប្រទេសស្វីស អនុប្រធានទី១នៃអាជ្ញាធរមីនកម្ពុជា លោក លី ធុជ បានស្នើសុំឱ្យ អនុប្រធានគណៈកម្មាធិការកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ (ICRC) លោក ជិលេសស៍ ខាប៊ូននារ័រ (Gilles Carbonnier) បន្តតាមដាន សួរសុខទុក្ខកងទ័ពកម្ពុជា ចំនួន១៨រូប និងជំរុញឱ្យថៃដោះលែងពួកគេឱ្យបានឆាប់រហ័ស ព្រោះថា ការចាប់ខ្លួនទាហានខ្មែរ១៨នាក់ យកទៅឃុំឃាំង នោះ គឺជាអំពើខុសច្បាប់។ រីឯ តំណាង គណៈកម្មាធិការកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ បានប្ដេជ្ញាថានឹង បន្តតាមដានពីសុខទុក្ខកងទ័ពកម្ពុជា ហើយសន្យាធ្វើការជាបន្តលើករណីនេះ ជាមួយគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ។
បើទោះបីជាបែបនេះក្ដី អ្នកស្រាវជ្រាវការអភិវឌ្ឍន៍សង្គម បណ្ឌិត មាស នី ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីនៅថ្ងៃទី២ ខែធ្នូថា ការចាប់ខ្លួនទាហានខ្មែរ ពីសំណាក់ យោធាថៃ ធ្វើជាឈ្លើយសឹក នេះ គឺជាអំពើខុសច្បាប់អន្តរជាតិ ក៏ប៉ុន្តែកម្ពុជា ពុំបានប្ដឹងដាក់សម្ពាធលើភាគីថៃនៅឡើយទើប ធ្វើឱ្យថៃចេះតែ ពន្យារពេលដោះលែងទាហានខ្មែរ ក្រោមហេតុផលក្រឡេចក្រឡុច។
លោកបន្តថា ការស្នើរបស់អាជ្ញាធរមីន ទៅកាន់គណៈកម្មាធិការកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ (ICRC) ដើម្បីជួយដាក់សម្ពាធថៃឱ្យដោះលែងទាហាន១៨រូបនោះ គ្មានប្រសិទ្ធភាពទេ ព្រោះស្ថាប័នអន្តរជាតិនេះ បានត្រឹមតែឃ្លាំមើលពីស្ថានភាពនៃការឃុំឃាំង និងដើរតួនាទីខ្លះៗជាអ្នកនាំសាររវាងប្រទេសទាំងពីរ ម្ដងម្កាលប៉ុណ្ណោះ។ លោកបន្តថា ដំណោះស្រាយដ៏ល្អ កម្ពុជាគួរតែចរចាដោយផ្ទាល់ទៅកាន់ភាគីថៃ និងប្ដឹងទៅកាន់ស្ថាប័នអន្តរជាតិ នោះទើបមានប្រសិទ្ធភាព។
បណ្ឌិត មាស នី៖ «វាមិនមានលទ្ធផលអ្វីទេ សំខាន់បើថៃគេមិនព្រមលែង ហើយបើថៃមិនមាន សម្ពាធពីកាក់កាកបាទក្រហមអន្តរជាតិទេនោះ ខ្ញុំគិតថាការស្នើសុំពីអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធ ដូចជាអាជ្ញាធរមីន និងសង្គមស៊ីវិល គ្រាន់តែដើម្បីគិតពីសុខភាព និងសុខុមាលភាពទាហានដែលត្រូវបានគេចាប់ខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ។ បើថាឱ្យមានទៅឥទ្ធិពលទៅលើថៃក្នុងការដោះលែង ដោយសារតែការស្នើសុំ ខ្ញុំគិតថាវាមិនទាន់អាចឈានទៅដល់កន្លែងនោះបានទេ»។
ជុំវិញរឿងនេះ កម្ពុជានៅតែបន្តអំពាវនាវឱ្យភាគីថៃ គោរព ឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ និងស្មោះត្រង់ តាមសេចក្ដីថ្លែងការណ៍រួមស្ដីពីកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពរវាងកម្ពុជានិងថៃដែលបញ្ជាក់ថា «ភាគីថៃត្រូវដោះលែងយោធិនខ្មែរទាំង១៨នាក់ ជាបន្ទាន់ដោយមិនបង្អែបង្អង់» ព្រមទាំងគោរព និងអនុវត្តនូវរាល់កាតព្វកិច្ចទាំងឡាយ នៅក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ ជាពិសេសច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ។
ជុំវិញបញ្ហាទាហានទាំង១៨នាក់ នេះ កាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកា ប្រធានព្រឹទ្ធសភា លោក ហ៊ុន សែន ធ្លាប់លើកឡើងថា ភាគីថៃ ហាក់កំពុងតែចង់យកចំណាប់ខ្មាំងកម្ពុជា ទាំង១៨រូប ដើម្បីគំរាមកំហែង និងដាក់ សម្ពាធមកលើកម្ពុជា ដើម្បីដោះដូរ អ្វីដែលភាគីថៃចង់បាន។ លោកបញ្ជាក់ថា តាំងពីទាហាន១៨នាក់ ត្រូវបានចាប់ខ្លួន លោកចាត់ទុកថា ពួកគេបានពលីជីវិតរួចទៅហើយ។
លោក ហ៊ុន សែន៖ «សុំទោសចំពោះក្រុមគ្រួសារទាំងឡាយ ដែលមានប្ដី មានប្រពន្ធ មានកូនមានឪពុក ដែលខ្ញុំនិយាយរឿងនេះចេញមក។ ខ្ញុំមិនដែលនិយាយរឿង១៨នាក់ទេ ខ្ញុំបានចាត់ទុកពួកគេបានបូជាជីវិតរួចស្រេចទៅហើយ ព្រោះចុងក្រោយគេ នឹងធ្វើការដោះដូរទៅលើអ្វីមួយ។ ការដោះដូរដូចបានឃើញស្រាប់ហើយ រឿងនៅណាមួយគេភ្ជាប់នឹងការមិនដោះលែង នេះជារឿងអាណោចអាធ័ម»។
បើទោះជាយ៉ាងណា អ្នកឃ្លាំមើលលើកឡើងថា ការថ្លែងបែបនេះ របស់ លោក ហ៊ុន សែន គឺគ្រាន់តែដើម្បីចង់ គេចវេះពីការមិនប្ដឹងករណីនេះទៅតុលាការអន្តរជាតិ និងហាក់បង្ហាញថា លោកពុំបានយកចិត្តទុកដាក់ជាមួយកងទ័ពទាំង១៨ ទើប មកទល់ពេលនេះ អាជ្ញាធរកម្ពុជា ពុំទាន់បានប្រើប្រាស់យន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ណាមួយដើម្បីដាក់សម្ពាធមកលើភាគីថៃនោះឡើយ ក្រៅតែពីចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ អំពាវនាវ និងការថ្កោលទោសថៃ លើបណ្ដាញសង្គមហ្វេសប៊ុក។
ប្រធានសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស និងអភិវឌ្ឍន៍នៅកម្ពុជា ហៅកាត់ថា អាដហុក (Adhoc) លោក នី សុខា លើកឡើងថា ការចាប់ខ្លួនទាហានខ្មែរ១៨រូប របស់ភាគីថៃ គឺជាចេតនា ដើម្បីដាក់សម្ពាធមកលើកម្ពុជាក្នុង ការចរចាកិច្ចការព្រំដែន។ ដូច្នេះ លោកថា ការរកកិច្ចអន្តរាគមន៍ ពីសំណាក់ ស្ថាប័នអន្តរជាតិ តាមរយៈការ អំពាវនាវ របស់ស្ថាប័នរដ្ឋនានាលើបណ្ដាញសង្គម និងដោយផ្ទាល់ គ្មានប្រសិទ្ធភាព នោះទេ ប្រសិនបើកម្ពុជា មិនបានដាក់ពាក្យបណ្ដឹងប្ដឹងទៅ ស្ថាប័នអន្តរជាតិ និងភាគីថៃ ជាផ្លូវការទេនោះ។
លោក នី សុខា៖ «បើសិនជាយើងមិនទៅរកច្បាប់ទេ យើងពឹងទៅលើការអន្តរាគមន៍ខ្ញុំគិតថា នេះវាមានការយឺតយ៉ាវណាស់ ហើយថៃនោះតែមិនព្រមដោះហ្នឹង ព្រោះថៃមានចេតនារួចទៅក្នុងការចាប់យោធាខ្មែរទុកជាចំណាប់ខ្មាំង ដើម្បីធ្វើយ៉ាងណាឱ្យការចរចាព្រំដែន ឱ្យមានប្រៀបជាងកម្ពុជា ព្រោះយើងឃើញហើយថា ការចរចាគ្នាកន្លងមកនិយាយចុះ និយាយឡើង គឺថៃនៅតែមិនព្រមដោះយោធាខ្មែរដដែល»។
ក្រោយបទឈប់បាញ់ បានចូលជាធរមាន នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៩ ខែកក្កដា ទាហានខ្មែរចំនួន២១នាក់ត្រូវបានយោធាថៃចាប់ខ្លួននៅចំណុចជាំតែ ក្នុងភូមិតេជោបុស្សស្បូវ ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ។ ក្នុងនោះ មានទាហានខ្មែរ ១នាក់បានស្លាប់ ក្រោយពេលយោធាថៃចាប់ទៅ ហើយបានបញ្ជូនសពមកឱ្យកម្ពុជាវិញនៅថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា។ ក្រោយមកទៀតនៅថ្ងៃទី១ ខែសីហា ភាគីថៃ ក៏បានប្រគល់ទាហានខ្មែរចំនួន ២នាក់ទៀត ព្រោះមានម្នាក់រងរបួសដៃ និងម្នាក់ទៀត មានបញ្ហាស្មារតី ដែលអាចបណ្ដាលពីការធ្វើទារុណកម្ម។
បន្ទាប់មក នៅថ្ងៃទី១២ វិច្ឆិកា ភាគីថៃ សន្យាថា នឹងដោះលែង ទាហានខ្មែរ១៨នាក់ដែលនៅសល់ ក្រោយចុះហត្ថលេខាលើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍កូឡាឡាំពួរ ប៉ុន្តែ ក្រោយមកភាគីថៃ បែរជាមិនព្រមដោះលែងវិញ ក្រោយពីទាហានថៃម្នាក់ បានជាន់មីននៅលើទឹកដីខ្មែរ បណ្ដាលឱ្យរបួសជើង ហើយចោទកម្ពុជាថា បានដាក់មីនថ្មី ទើបពួកគេ មិនដោះលែងទាហាន ១៨នាក់។ ទោះជាបែបនេះក្ដី អ្នកឃ្លាំមើលបញ្ហាសង្គមថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ត្រូវប្ដឹងករណីទាំងនេះ ទៅតុលាការអន្តរជាតិ ដើម្បីដាក់សម្ពាធមកលើភាគីថៃឱ្យបានឆាប់ បើពុំដូច្នោះទេ បញ្ហានេះ នឹងត្រូវពន្យារពេលកាន់តែយូរ តាមតែអំពើចិត្តរបស់ភាគីថៃ៕
