តុលាការកំពូល សម្រេចបន្តឃុំខ្លួនសកម្មជនមាតាធម្មជាតិទាំង ៥ នាក់នៅពន្ធនាគារ ដោយចាត់ទុកការសម្រេចរបស់តុលាការថ្នាក់ក្រោមថា ជារឿងត្រឹមត្រូវ។ គ្រួសារចាត់ទុកការសម្រេចរបស់តុលាការកំពូលនេះជាការបំបាក់ទឹកចិត្តយុវជន។
ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះតុលាការកំពូល បានច្រានចោលសំណើសុំដោះលែង សកម្មជនមាតាធម្មតាជាតិទាំង ៥ នាក់ និងបង្គាប់ឲ្យសមត្ថកិច្ចបន្តឃុំខ្លួនពួកគេនៅ ក្នុងពន្ធនាគារ ក្រោមបទប្រកាន់ «រួមគំនិតក្បត់» និង «ប្រមាថចំពោះអង្គព្រះមហាក្សត្រ»។
ការប្រកាសសាលដីកានៅថ្ងៃទី០២ ខែមីនានេះ សមត្ថកិច្ចមិនបានដឹកសកម្មជនមាតាធម្មជាតិកញ្ញា ឡុង គន្ធា និង លោក លី ចាន់ដារ៉ាវុត មកចូលរួមឡើយ។
ឪពុករបស់លោក យីម លាងហ៊ី គឺលោក ឡូយ យីម ដែលបានទៅស្ដាប់ការប្រកាសសាលដីកា ខកចិត្តចំពោះតុលាការកំពូល ដែលបដិសេធសំណើកូនប្រុសរបស់លោក និងសកម្មជនមាតាធម្មជាតិ ៤ នាក់ទៀត។
លោក ឡូយ យីម៖ «ចោទនឹងដូចថាមានកំហឹងឈឺចាប់តូចចិត្តហ្នឹង យុវជនដែលគ្នា បានខំធ្វើការហើយ មានទាំងពានពិភពលោកគេឲ្យហើយ ផ្ដល់ហើយដូចថា មិននៅលើកទឹកចិត្តគ្នា បែរជាចាប់កំហុសគ្នា។ អ៊ីចឹងបានន័យថា ធ្វើនឹងបំបាក់ទឹក ចិត្តយុវជន បំបិទមាត់យុវជនអ៊ីចឹង មិនល្អទេ បើប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ យើងធ្វើតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញចែងម៉េច ធ្វើតាមហ្នឹងទៅ អត់មានអីលើសខ្វះសោះហើយ»។
លោកបន្តថា ទោះបីជាឪពុកម្ដាយកំពុងមានជំងឺប្រចាំកាយនិងកូនប្រពន្ធលោក យីម លាងហ៊ី ជួបទុក្ខ លំបាកខ្លាំង លោកនៅតែគាំទ្រកូន ពីព្រោះសកម្មភាពដែលកូនប្រុសរបស់ លោកបានធ្វើកន្លងមក មិនបានខុសច្បាប់ដូចការចោទប្រកាន់របស់តុលាការឡើយ។
លោក ឡូយ យីម៖ «នៅតែគាំទ្រកូនជានិច្ចអ៊ីចឹង អត់មានថា កូន ថាកូនឯងធ្វើអ៊ីចឹង ខុសអី ឲ្យតែកូនមានឧត្ដមគិត ស្នេហាជាតិមាតុភូមិច្បាស់លាស់ ខ្ញុំនៅគាំទ្រកូនខ្ញុំ ជាដរាប។ សុខភាពខ្ញុំ គឺដាក់រំហ្ស័រពីរ បេះដូង អ៊ីចឹងការព្យាបាលថ្នាំ អត់មានដាច់ថ្ងៃណាទេ បើដាច់អាចធ្វើទុក្ខ អ៊ីចឹងអត់ប្រហែសទេ។ ចំពោះភរិយាខ្ញុំ គាត់មានជំងឺ មហារីក ដំណាក់កាលទី៣ ឥឡូវគាត់ចូលតែដាំបាយ ក៏ដាំលែងកើតដែរ។ ខ្ញុំក៏ចូល ដាំជំនួយហើយសព្វថ្ងៃ គាត់ពិបាកខ្លាំង ហើយគាត់នឹកឃើញថា មិនដឹងជាកូន បានចេញទៅ ជួបមុខកូនឬមិនបានជួបមុខកូនទេ ព្រោះថាលទ្ធភាពខំព្យាបាលវា អស់លទ្ធភាពដែលហើយ ណាមួយជីវភាពយើង កាន់តែចុះខ្សោយទៅ ប៉ុនគាត់នៅ តែនឹកកូនគាត់ជានិច្ចអ៊ីចឹង»។
បុរសអាយុ ៦៩ ឆ្នាំ រៀបរាប់ថា លោកមិនអាចជួយកូនបាន ដូច្នេះ បានត្រឹមអោប និងឲ្យពរកូនប្រុស នៅពេលឃើញកូនមានឧត្ដមគិតស្រឡាញ់ និងស្មោះត្រង់ នឹងប្រទេសជាតិ។ លោកថា ការបន្តឃុំខ្លួនយុវជនមាតាធម្មជាតិនេះ នឹងធ្វើឲ្យសត្រូវដែលកំពុងឈា្លនពានទឹកដីកម្ពុជា កាន់តែមើលងាយខ្មែរ ពីព្រោះខ្មែរមិនចេះសាមគ្គីគ្នា។
លោក ឡូយ យីម ស្នើឲ្យរដ្ឋាភិបាលអន្តរាគមន៍ទៅតុលាការដោះលែងកូនប្រុស និង សកម្មជនមាតាធម្មជាតិ ៤ នាក់ ឲ្យមានសេរីភាពវិញ ដើម្បីឲ្យពួកគេបន្ត ការសិក្សា ចូលរួមកសាងប្រទេសជាតិ និងការពារបរិស្ថានបន្តទៀត កុំឲ្យខ្មាសបរទេស។
លោក ឡូយ យីម៖ «សំណូមពរដល់រាជរដ្ឋាភិបាល សុំឲ្យរាជរដ្ឋាភិបាលលើកលែងទោស បើសិនជាមានខុសឆ្គង និងដោះលែងឲ្យកូនៗ យុវជនទាំងអស់ ឲ្យមានសិទ្ធិ សេរីភាពឡើងវិញ ដើម្បីចូលរួមស្ដារប្រទេសជាតិ កសាងប្រទេសជាតិ កុំឲ្យខ្មាសបរទេស»។
ប្រពន្ធលោក ថុន រដ្ឋា គឺលោកស្រី ប៉ាត់ រស្មី សោកស្ដាយ ដែលតុលាការតាំងពីថ្នាក់ ក្រោមដល់តុលាការកំពូល នៅតែបដិសេធសំណើដោះលែងប្ដីលោកស្រី និងសកម្មជនមាតាធម្មជាតិ៤ នាក់ទៀត។ លោកស្រីបន្តថា រដ្ឋាភិបាល និងតុលាការ គួរតែលើកចិត្តដល់ប្ដីរបស់លោកស្រី និងយុវជន ដែលខិតខំការពារធនធានធម្មជាតិ រហូតទទួលបានពានរង្វាន់ពីអន្តរជាតិ មិនមែនចាប់ខ្លួនចោទប្រកាន់ និងឃុំខ្លួនពួកគាត់នៅក្នុងពន្ធនាគារទាំងគ្មានកំហុសបែបនេះឡើយ។
លោកស្រី ប៉ាត់ រស្មី ស្នើឲ្យរដ្ឋាភិបាល និងតុលាការ ពិចារណាឡើងវិញ ចំពោះការសម្រេច មិនដោះលែងប្ដីលោកស្រី និងសកម្មជនមាតាធម្មជាតិ៤នាក់ទៀត។
លោកស្រី ប៉ាត់ រស្មី៖ «កន្លងមក គាត់ធ្វើការងារ ដើម្បីតែបរិស្ថាន ដើម្បីសង្គមជាតិ ដើម្បីប្រទេសជាតិរបស់យើង ហេតុអីក៏ត្រូវនៅបន្តដាក់គាត់ពន្ធនាគារទៀត វាជារឿងអយុត្តិធម៌មែនទែន ហើយជារឿងឈឺចាប់មែនទែនសម្រាប់ខ្ញុំជាគ្រួសារ ក៏ដូចជាប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ»។
ជុំវិញរឿងនេះ មន្ត្រីសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុកលោក យី សុខសាន្ត ដែលចូលរួមស្ដាប់ការប្រកាសសាលដីកា ថ្លែងថា រដ្ឋាភិបាល គួរតែលើកទឹកចិត្តយុវជន និងមិនត្រូវចាប់ខ្លួន ចោទប្រកាន់ និងឃុំខ្លួន យុវជនដែលសកម្ម ក្នុងការពារធនធានធម្មជាតិនោះទេ។
លោក យី សុខសាន្ត៖ «អ្វីដែលយើងស្នើសុំក្នុងនាមជាអង្គការសង្គមស៊ីវិល គួរតែដោះលែងពួកគាត់ឲ្យមានសេរីភាពទៅ អ្វីដែលកន្លងមកគាត់ធ្វើនេះ គឺពួកគាត់ ជួយ បំពេញចន្លោះខ្វះខាតរបស់រដ្ឋាភិបាល ពាក់ព័ន្ធនឹងធនធានធម្មជាតិ»។
កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានផ្ដន្ទាទោសសមាជិកចំនួន ១០ រូបនៃសកម្មជនបរិស្ថានចលនាមាតាធម្មជាតិ ដោយដាក់ទោសអ្នកទាំង នោះ ឱ្យជាប់ពន្ធនាគារពី ៦ ដល់ ៨ ឆ្នាំពីបទ «រួមគំនិតក្បត់»និង«ប្រមាថចំពោះ អង្គព្រះមហាក្សត្រ» ។ សកម្មជនបរិស្ថានទាំង ៥ រូប ដែល រួមមាន លោក ថុន រដ្ឋា លោក លី ចាន់ដារ៉ាវុត លោក យីម លាងហ៊ី កញ្ញា ឡុង គន្ធា និងកញ្ញា ភួន កែវរស្មី ត្រូវបានតុលាការផ្ដន្ទាទោសពីបទ «រួមគំនិតក្បត់» ។ រីឯលោក យីម លាងហ៊ី ត្រូវបានតុលាការផ្ដន្ទាទោសមួយបទទៀត គឺប្រមាថចំពោះអង្គព្រះមហាក្សត្រ។
នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅ នៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្ស លីកាដូ (LICADHO) លោក អំ សំអាត សោកស្ដាយ ពីព្រោះលោកថាការសម្រេចនេះ ធ្វើឲ្យយុវជនបរិស្ថានទាំង៥ នាក់ បាត់បង់ឱកាសបន្តការសិក្សា មើលថែកូនៗ និងឪពុកម្ដាយចាស់ជរា។ លោកថា ការចាប់ខ្លួន ចោទប្រកាន់ និងឃុំខ្លួនសកម្មជននេះ ធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់សេរីភាពជាមូលដ្ឋានរបស់ពលរដ្ឋ និងជាការរាំងខ្ទប់យុវជន មិនឲ្យចូលការពារបរិស្ថាន ដែលជាផលប្រយោជន៍រួមរបស់ជាតិ។
លោក អំ សំអាត៖ «សកម្មជនបរិស្ថាន ដែលធ្វើសកម្មភាពការពារបរិស្ថាន គឺមិនមែនជាបទល្មើសទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ កិច្ចចូលរួមការពារបរិស្ថានគួរតែត្រូវបាន លើកទឹកចិត្តទៅដល់យុវជន ទៅដល់សកម្មជនដែលការពារបរិស្ថានទៅវិញ។ ប៉ុន្តែវាជាការសោកស្ដាយ ដែលសកម្មជនការពារបរិស្ថានទាំង ៥ រូបនេះ ត្រូវបានតុលាការផ្ដន្ទាទោស ហើយនឹងឃុំខ្លួននៅក្នុងពន្ធនាគារ»។
ក្រៅពីសំណុំរឿងសកម្មជនមាតាធម្មជាតិទាំង ៥ នាក់នោះ នៅរសៀលថ្ងៃទី០២ ខែមីនានេះ សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញ បានច្រានចោលសំណើសុំដោះលែងអនុប្រធាននៃ សមាគមសម្ព័ន្ធនិស្សិតបញ្ញវន្តខ្មែរ (KSILA) លោក ធី ថន ផងដែរ។
នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅ នៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្ស លីកាដូ (LICADHO) លោក អំ សំអាត ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីថា ការបដិសេធរបស់សាលាឧទ្ធរណ៍ ដោយលើកសំអាងថា សំណុំរឿងអង្គសេចក្ដីរបស់លោក ធី ថន សាលាដំបូងនឹងបើកសវនាការឆាប់ៗខាងមុខនេះ។ លោកទទូចឱ្យសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញពន្លឿនបើកសវនាការសំណុំរឿង ខណៈលោក ធី ថន ជាប់ឃុំក្នុងពន្ធនាគាររង់ចាំសវនាការជាង ១ ឆ្នាំហើយ។
លោក ធី ថន គឺជាប្រធានស្ដីទី នៃសមាគមសម្ពន្ធនិស្សិតបញ្ញវន្តខ្មែរ។ លោកត្រូវ បានសមត្ថកិច្ចក្រុងភ្នំពេញចាប់ខ្លួន កាលពីខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ និង ត្រូវបានចោទ ប្រកាន់ពីបទ «រួមគំនិតក្បត់»តាមមាត្រា៤៥៣នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។ លោក កើត សារ៉ាយ ដែលជាប្រធាននៃសមាគមនេះ ក៏កំពុងតែអនុវត្តទោសក្នុងពន្ធនាគារ រយៈពេល ៤ឆ្នាំ បន្ទាប់ពីការចាប់ខ្លួនកាលពីខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ ពីបទ «ញុះញង់ឱ្យ ប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋជាអាទិ៍»និងបទ «មិនរាងចាលក្នុងបទមជ្ឈិមបន្ទាប់ពីការ ផ្ដន្ទាទោសបទមជ្ឈិម»។
ឪពុករបស់លោក ធី ថន គឺលោក មឿន ធី លើកឡើងថា លោកអស់ជំនឿលើ ប្រព័ន្ធតុលាការ ដែលចាប់កូនប្រុសរបស់លោក ដាក់ពន្ធនាគារទាំងគ្មានកំហុស។ លោកចាត់ទុកការឃុំខ្លួនកូនប្រុសជាង ១ ឆ្នាំមកនេះ ជាការបំបិទសិទ្ធិសេរីភាព។
លោក មឿន ធី៖ «សំណូមពរដល់តុលាការហ្នឹង ដូចជា លែងចង់មានពាក្យអង្វរ បើដដែលអ៊ីចឹង វាអត់មានទោសធំដុំស្មើនឹងទោស។ បើនិយាយរួមទោសដែលឃុំកូនខ្ញុំ វាសឹងនឹងស្មើទោសឧក្រិដ្ឋ ចំពោះអ្នកមានអំណាចអ្នកមានលុយមួយទៅ ហើយ បើ១ ឆ្នាំជាងហើយ អាកំហុសខុសអីក៏មិនពិតប្រាកដ អាស្អីក៏មិនពិតប្រាកដ។ កូនខ្ញុំបើតាមមើលទៅ គ្រាន់តែដើម្បីទាមទារ សិទ្ធិសេរីភាពប៉ុណ្ណឹង ហើយឃុំឡើង ១ ឆ្នាំជាង»។
អ្នកឃ្លាំមើលជំរុញឲ្យរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ និង អ្នកទោសមនសិការទាំងអស់ ឲ្យមានសេរីភាព និងត្រូវបញ្ឈប់សកម្មភាព ចាប់ និងឃុំខ្លួនពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលគ្មានកំហុសទុកធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងនៃអំណាចរបស់គ្រួសារត្រកូលហ៊ុនបន្តទៀត ហើយងាកមកបើកផ្លូវផ្សះផ្សាជាតិកម្ពុជា ដើម្បីរួមកម្លាំងគ្នាតទល់នឹងការឈ្លានពានរបស់ថៃវិញ៕
