អ្នកច្បាប់ និងអ្នកវិភាគលើកឡើងថា ការដែលគណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាប្ដឹងថៃទៅកាន់ស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) នៅពេលនេះ គឺគ្រាន់តែ ចង់បង្វែរការចាប់អារម្មណ៍របស់ពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលកំពុងតែខឹងសម្បា នាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលអសមត្ថភាពដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែន ក្នុងពេលយោធាថែ បង្កើនការរំលោភបំពានដីធ្លី និងដុតផ្ទះសម្បែងអ្នកភូមិយ៉ាងអនាធិបតេយ្យ។
អ្នកច្បាប់ និងអ្នកវិភាគ បញ្ហាសង្គម និងនយោបាយ ថា ដើម្បីឱ្យកម្ពុជាទទួលបានយុត្តិធម៌កម្ពុជាគួរតែប្ដឹងថៃទៅកាន់តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ ICC និងតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ។
អ្នកច្បាប់ និងជាអ្នកវិភាគឯករាជ្យ លោក វ៉ន ចាន់ឡូត ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរី នៅថ្ងៃទី៦ ខែមករា ថា ករណីប្ដឹងថៃនេះ គឺគ្រាន់តែជាការបង្វែរការចាប់អារម្មណ៍របស់មហាជន ដែលកំពុងបាញ់ឆ្ពោះទៅរក រដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលជាអ្នកដឹកនាំអសមត្ថភាព ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែន ទើបធ្វើឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរបាត់បង់ដីធ្លី ផ្ទះសម្បែង និងប្រាសាទបុរាណមួយចំនួន។ ទន្ទឹមគ្នានោះ លោកថា គិតមកទល់ពេលនេះ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏គ្មានគោលជំហរម៉ឺងម៉ាត់ ក្នុងការទាមទារដែនអធិបតេយ្យ ដែលថៃបានរំលោភយកមកវិញនោះដែរ។
លោក វ៉ន ចាន់ឡូត៖ «ការស្ទាក់ស្ទើរនេះ ដែលធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាល ហាក់នៅស្ងៀម មិនធ្វើសកម្មភាពអ្វីសោះ បែរជាបណ្ដែតបណ្ដោយឱ្យបុគ្គល ឬក្រុមក្រៅរដ្ឋាភិបាលជាអ្នកដើរតួនាទីជំនួស ដែលយើងឃើញឮថាវាគ្រាន់តែជាសំឡេងឱ្យមានការចាប់អារម្មណ៍ ក៏ប៉ុន្តែទំនងជាមិនទទួលបានប្រសិទ្ធភាព ឬក៏យុត្តិធម៌នោះទេ។ បើចង់ឱ្យកម្ពុជាទទួលបានយុត្តិធម៌លុះត្រាតែរដ្ឋាភិបាលខ្លួនឯង ធ្វើសកម្មភាពឱ្យខ្លាំងក្លាបំផុត តាមរយៈបណ្ដាទូត ដែលមាននៅអង្គការសហប្រជាជាតិ តាមរយៈការដាក់ពាក្យប្ដឹងជាផ្លូវការទៅកាន់តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ និងទៅកាន់តុលាការ IJC»។
គណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា នៅថ្ងៃទី០៦ ខែមករា បានលើកឡើងនៅក្នុងសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានថា បានដាក់បណ្ដឹងប្ដឹងថៃទៅកាន់ឧត្ដមស្នងការនៃការិយាល័យអគ្គស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិ ទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស លោក វ៉ូលគើ ធើក ( Volker Turk) និងអ្នករាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមានលំនៅឋានសមរម្យ នៅប្រទេសស្វីស លោក បាឡាគ្រិះស្នាន រ៉ាចាហ្គោប៉ាល (Balakrishnan Rajagopal) ជុំវិញបញ្ហាយោធាថៃឈ្លានពានទឹកដី និងបំផ្លិចបំផ្លាញផ្ទះសម្បែងពលរដ្ឋខ្មែរ។
គណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា បានស្នើឱ្យអង្គការសហប្រជាជាតិ ពិនិត្យនិងដោះស្រាយ ជាបន្ទាន់ចំពោះ ផលប៉ះពាល់ដែលបង្កឡើងដោយទង្វើរំលោភបំពាន និងការបំផ្លិចបំផ្លាញ ពីសំណាក់យោធាថៃ មកលើសិទ្ធិមានលំនៅឋាន និងសិទ្ធិជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ជាមួយគ្នានោះ កម្ពុជាស្នើឱ្យមានការចូលរួមរវាងយន្តការអង្គការសហប្រជាជាតិ និងរដ្ឋពាក់ព័ន្ធនានា ក្នុងការបញ្ឈប់ភ្លាមៗ ចំពោះសកម្មភាពរបស់យោធាថៃ ដែលបន្តឈ្លានពាន មកលើកម្ពុជាតាមរយៈការប្រើប្រាស់អាវុធធុនធ្ងន់។
បន្ថែមពីនោះ គណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា ក៏ស្នើឱ្យប្រទេសថៃ ត្រូវតែដកកងទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជា បញ្ឈប់ជាបន្ទាន់នូវការបំផ្លិចបំផ្លាញ និងធានាការវិលត្រឡប់វិញដោយសុវត្ថិភាព និងសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ របស់ជនភៀសសឹកកម្ពុជា។ ជាចុងក្រោយកម្ពុជាជំរុញឱ្យប្រទេសថៃ ត្រូវតែទទួលខុសត្រូវលើការជួសជុល រាល់ការខូចខាតនានា ដល់ជនរងគ្រោះកម្ពុជា ដូចជា ការផ្ដល់សំណង និងការធានាមិនឱ្យមានករណី អរិភាពបែបនេះ កើតឡើងជាថ្មីម្ដងទៀត។
ទូរទស្សន៍ អាស៊ីសេរីមិនអាចទាក់ទងប្រធានគណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា លោក កែវ រ៉េមី ដើម្បីបញ្ជាក់បន្ថែមជុំវិញរឿងនេះបានទេ នៅថ្ងៃទី៦ ខែមករា។
ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកតាមដានបញ្ហាសង្គម និងនយោបាយ លើកឡើងថា ការប្ដឹងថៃនេះ ប្រៀបនឹងការជូនដំណឹង តែពុំមានទម្ងន់ និងប្រសិទ្ធភាព ដែលអាចទាក់ចិត្តឱ្យអង្គការសហប្រជាជាតិ យកមកដាក់សម្ពាធភាគីថៃ ឱ្យមករកតុចរចានោះឡើយ ខណៈកម្ពុជានៅតែគ្មានសកម្មភាព ការទូតឱ្យបានសកម្ម និងផុលផុស។ ពួកគាត់ថា បច្ចុប្បន្នថៃពុំសូវខ្វល់ពីច្បាប់អន្តរជាតិ និងការអំពាវនាវរបស់ស្ថាប័នអន្តរជាតិនោះទេ ដូច្នេះតម្រូវឱ្យកម្ពុជា ត្រូវធ្វើកិច្ចការទូតឱ្យម៉ឺងម៉ាត់ និងច្បាស់លាស់ប្រាប់ដល់ពិភពលោក នោះទើបមានប្រសិទ្ធភាពខ្លះ។
ទាក់ទិនរឿងនេះ ប្រធានអ្នកឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត លើកឡើងថា បញ្ហាថៃឈ្លានពានទឹកដី ដុតបំផ្លាញផ្ទះសម្បែងអ្នកភូមិ និងបាញ់សម្លាប់ជនស៊ីវិល ខ្មែរអស់ជាច្រើននាក់កន្លងមក លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ផ្ទាល់ គឺត្រូវតែចេញមុខធ្វើសកម្មភាពប្ដឹងប្រទេសថៃ តាមរយៈក្រសួងការបរទេស មិនមែនគណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្ស ដែលជាស្ថាប័នតូចតាចនោះទេ។
លោកសង្កេតឃើញថា មកទល់ពេលនេះ បើទោះបីជា យោធាថៃបានឈ្លានពានកម្ពុជា ចំនួន២លើក ដោយប្រើប្រាស់អាវុធធុនធ្ងន់ បាញ់ស្រោចមកលើកម្ពុជា ទាំងខុសច្បាប់ច្បាប់ក្ដី ក៏កម្ពុជាមិនប្ដឹងយោធាថៃ ជាផ្លូវការទៅកាន់ស្ថាប័នអន្តរជាតិនៅឡើយ។
លោក ម៉ែន ណាត៖ «ជាគំនិតយើងជំរុញនៅលើយន្តការបីយ៉ាង ដែលកម្ពុជាត្រូវតែមានជាប្រចាំ។ ទី១.ការទូតបន្តធ្វើសកម្មភាពឱ្យខ្លាំង ទី២ ដាក់ពាក្យប្ដឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ ទី៣. ត្រូវត្រៀមលក្ខណសម្បត្តិជាស្រេចដដែលការពារខ្លួន បើសិនជាមានករណីឈ្លានពានណាមួយកើតឡើងទៀត»។
ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជានៅថ្ងៃទី៣ មករា បានប្រកាសទទួលស្គាល់ជាលើកដំបូងថា យោធាថៃបានកាន់កាប់ទឹកដីខ្មែរ ជាច្រើនកន្លែងដោយខុសច្បាប់អន្តរជាតិ។ ក្នុងនោះ យោធាថៃបានវាយកាន់កាប់ក្នុងខេត្តចំនួន ៤ រួមមានខេត្តបន្ទាយមានជ័យ មានភូមិព្រៃចាន់ ភូមិជោគជ័យ ភូមិបឹងត្រកួន។ ខេត្តពោធិ៍សាត់ មានតំបន់ភ្លុកដំរី ច្រកអន្តរជាតិថ្មដា (ច្រកជ័យជម្នះ)។ ខេត្តព្រះវិហារ មានតំបន់អានសេះ តំបន់តាថាវ និងតំបន់ភ្នំទ្រព្យ។ ចំណែកខេត្តឧត្តរមានជ័យ មានតំបន់អូរស្មាច់ ប្រាសាទខ្នា ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទតាមាន់ធំ តំបន់ជប់អង្គុញ និងតំបន់ចូកគ្រួស។
ប្រមុខដឹកនាំស្ថាប័ន អធិបតេយ្យជាតិ ព្រំដែន និងអន្តោប្រវេសន៍ នៃរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ ២៣តុលា លោក អ៊ុំ សំអាន បានលើកឡើងនៅលើហ្វេសប៊ុករបស់លោក ដោយ ទទូច ឱ្យប្រធានព្រឹទ្ធសភា លោក ហ៊ុន សែន និង លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គួរតែចុះចេញពីតំណែងដើម្បីបើកផ្លូវឱ្យមានមេដឹកនាំថ្មី ដឹកនាំក្នុងការទាមទារទឹកដីខ្មែរដែលបាត់បង់ចំនួន ២៨ទីតាំងយកមកវិញ តាមរយៈការប្ដឹងថៃ ទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) និងសហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១។
លោកបន្តថា មេដឹកនាំរបស់ត្រកូល «ហ៊ុន» នឹងមិនប្ដឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ ICJ និងសហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១នោះទេ ដូច្នេះការលាលែងពីតំណែង នៅពេលនេះ គឺជាការបញ្ជាក់ពីការស្រឡាញ់ទឹកដី ការទទួលខុសត្រូវនៅចំពោះមុខប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការមិនចង់ឱ្យទឹកដីខ្មែរ បាត់បង់បន្តទៀត។ លោកថា ការលាលែងពីតំណែងនេះ ក៏ស្របនឹងបំណងរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលធ្លាប់សន្យាថា យកសមាជិកគ្រួសារ មកធានាការពារទឹកដី មិនឱ្យបាត់បង់សូម្បី ១មិល្លីម៉ែត្រ ក៏ប៉ុន្តែពេលនេះ ទឹកដីជាច្រើននៅតាមព្រំដែនត្រូវបាត់បង់៕
