អ្នកឃ្លាំមើលស្ថានការណ៍នយោបាយអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលក្រុងភ្នំពេញស្ដារប្រជាធិបតេយ្យ គោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងពង្រឹងនីតិរដ្ឋ ដើម្បីរក្សា និងពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ព្រមទាំងទទួលបានផលប្រយោជន៍ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម និងការទូតកាន់តែប្រសើរ។ ការអំពាវនាវនេះ ធ្វើឡើងស្របពេលសហរដ្ឋអាមេរិកបង្ហាញជំហរចង់ស្ដារ និងពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយកម្ពុជាជាបន្តបន្ទាប់ ជាពិសេសតាមរយៈផែនការរៀបចំសមយុទ្ធយោធា «ឆ្មាំអង្គរ» ឡើងវិញ បន្ទាប់ពីខកខានចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៧ មក។
អ្នកតាមដានកិច្ចការអន្តរជាតិ លើកឡើងថា ទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជា និងសហរដ្ឋអាមេរិក នៅមិនទាន់មានភាពរឹងមាំ និងល្អប្រសើរឡើងពេញលេញនៅឡើយ។ ពួកគាត់យល់ថា រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកនៅតែមិនទាន់មានទំនុកចិត្តពេញលេញលើរដ្ឋាភិបាលក្រុងភ្នំពេញនោះទេ ដរាបណារដ្ឋាភិបាលត្រកូល ហ៊ុន នៅតែបន្តគ្រប់គ្រងតាមបែបផ្ដាច់ការដោយយកចិនជាខ្នងបង្អែក និងរំលោភសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរជាប្រព័ន្ធដូចពេលបច្ចុប្បន្ន។
អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងប៉ាស៊ីហ្វិក លោក សេង វណ្ណលី ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីនៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដាថា ការស្វែងរកឱកាសស្ដារទំនាក់ទំនងជាមួយកម្ពុជា គឺជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្រឥណ្ឌូ-ប៉ាស៊ីហ្វិករបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីពង្រឹងវត្តមាន និងទប់ទល់នឹងការពង្រីកឥទ្ធិពលយោធាចិននៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងមូល។ លោកបន្តថា ដើម្បីធ្វើឱ្យកម្ពុជាអាចទទួលបានផលប្រយោជន៍ និងកសាងទំនាក់ទំនងប្រកបដោយស្ថិរភាពជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក លុះត្រាតែរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ធ្វើកំណែទម្រង់ស៊ីជម្រៅជាបន្ទាន់ដោយបញ្ចប់ការដឹកនាំបែបផ្ដាច់ការ ដោះលែងអ្នកទោសមនសិការទាំងអស់ឱ្យមានសេរីភាព និងរៀបចំការបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌។
លោក សេង វណ្ណលី៖ «របបភ្នំពេញការវិវត្តន៍នេះគឺឱកាសមួយ ដើម្បីយកធ្វើជាខែលការទូតដើម្បីបង្ហាញទៅពិភពលោកថា របបនេះមិនបាននៅឯកោ ឬក៏លម្អៀងទៅរកចិនទាំងស្រុងនោះទេ ហើយក៏ជាការប្រើប្រាស់ដើម្បីកាត់បន្ថយសម្ពាធអន្តរជាតិលើបញ្ហា រំលោភសិទ្ធិមនុស្សដែលរបបនេះកំពុងតែយាយីជាបន្តបន្ទាប់។ ប៉ុន្តែផលប្រយោជន៍ទាំងនេះនឹងក្លាយជាល្បែងដ៏គ្រោះថ្នាក់ប្រសិនបើ កម្ពុជានៅតែបន្តអនុវត្តនយោបាយក្នុងស្រុកបែបផ្ដាច់ការ ព្រោះវានឹងធ្វើឱ្យកម្ពុជាក្លាយជាសមរភូមិដណ្ដើមឥទ្ធិពលគ្នារវាងមហាអំណាចដោយមិនបានផ្ដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិពិតប្រាកដដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ម្ចាស់ឆ្នោតនោះទេបាទ»។
ការលើកឡើងរបស់អ្នកឃ្លាំមើលរូបនេះស្របពេលសហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្ហាញជំហរក្នុងការស្វែងរកឱកាសស្ដារទំនាក់ទំនងជាមួយកម្ពុជាឡើងវិញជាបន្ទាប់បន្ត បន្ទាប់ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីនៃប្រទេសទាំងពីរមានភាពរកាំរកូសក្រោយរដ្ឋាភិបាលត្រកូល ហ៊ុន បានរម្លាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៧ និងលម្អៀងផ្នែកនយោបាយទៅប្រទេសចិនកុម្មុយនិស្តតែម្ខាង។
ថ្លែងក្នុងពិធីអបអរសាទរខួបឯករាជ្យជាតិអាមេរិកលើកទី២៥០ នៅរាជធានីភ្នំពេញកាលពីថ្ងៃទី១ ខែកក្កដា ភារធារីសហរដ្ឋអាមេរិកស្ដីទី អ្នកស្រី អាឡិចសាន់ដ្រា ហ្ស៊ីតថល (Aleksandra Zittle) លើកឡើងថា ចំណងមិត្តភាពសហរដ្ឋអាមេរិកជាមួយកម្ពុជាគឺ «រីកចម្រើនជាងពេលណាៗទាំងអស់» បន្ទាប់ពីទំនាក់ទំនងនៃប្រទេសទាំងពីរមានភាពតានតឹងអស់រយៈពេលនេះច្រើនឆ្នាំ។ នេះបើយោងតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានក្នុងស្រុកខេមបូចា (Camboja)។ អ្នកស្រី អាឡិចសាន់ដ្រា ហ្ស៊ីតថល ថា កិច្ចសហប្រតិបត្តិការទ្វេភាគីមានវឌ្ឍនភាពជាក់ស្ដែងលើវិស័យជាច្រើនរួមមានវិស័យការពារជាតិ ពាណិជ្ជកម្ម អាកាសចរណ៍ និងសុខាភិបាល។
មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អាមេរិករូបនេះ ក៏បានរម្លឹកការចូលចតនាវាចម្បាំងអាមេរិក យូអេសអេស ស៊ីនស៊ីណាទី (USS Cincinnati LCS-20) នៅមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាមកាលពីឆ្នាំមុន និងផែនការស្ដារសមយុទ្ធយោធារវាងកម្ពុជា និងអាមេរិកឡើងវិញ ដោយអ្នកស្រីចាត់ទុកថា ការវិវត្តទាំងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីការពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការផ្នែកសន្តិសុខ និងការបន្តពង្រីកភាពជាដៃគូរវាងប្រទេសទាំងពីរ។
អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងប៉ាស៊ីហ្វិក លោក សេង វណ្ណលី យល់ថា ការលើកឡើងរបស់ភារធារីសហរដ្ឋអាមេរិកស្ដីទី អ្នកស្រី អាឡិចសាន់ដ្រា ហ្ស៊ីតថល គឺជាភាសាការទូត និងជាយុទ្ធសាស្ត្រអាមេរិក ដើម្បីអូសទាញឱ្យរដ្ឋាភិបាលនៃក្រុមគ្រួសារត្រកូល ហ៊ុន ងាកចេញពីការដឹកនាំបែបផ្ដាច់ការ និងស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលនយោបាយកុម្មុយនិស្តចិនតែប៉ុណ្ណោះ។ លោកថា ស្ថានភាពជាក់ស្ដែងទំនាក់ទំនងកម្ពុជា និងអាមេរិកមិនទាន់មានមូលដ្ឋានគ្រឹះរឹងមាំនោះទេ ហើយអាមេរិកក៏មិនទាន់មានទំនុកចិត្តនៅឡើយ ដរាបណាមេដឹកនាំក្រុងភ្នំពេញនៅតែបន្តចាប់ចងប្រជាពលរដ្ឋដាក់គុកតាមទំនើងចិត្តនោះ។
ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំកម្ពុជាកាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែមិថុនា ឱ្យដឹងថា កងទ័ពជើងគោកអាមេរិកប្រចាំតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិក និងកងឆ្មាំជាតិរដ្ឋអៃដាហូ (Idaho Army National Guard) បានជួបពិភាក្សាជាមួយថ្នាក់ដឹកនាំកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ និងមជ្ឈមណ្ឌលជាតិរក្សាសន្តិភាព (NPMEC) ដើម្បីរៀបចំផែនការសមយុទ្ធ «ឆ្មាំអង្គរ» នៅឆ្នាំ២០២៧ ខាងមុខ។ ស្ថានទូតអាមេរិកបញ្ជាក់ថា សមយុទ្ធនេះ គ្រោងនឹងចាប់ផ្ដើមឡើងវិញជាលើកដំបូង បន្ទាប់ពីបានផ្អាកតាំងពីឆ្នាំ២០១៧ ហើយក៏ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្ដេជ្ញាចិត្តរួមរបស់កម្ពុជា និងសហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងការពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធា និងលើកកម្ពស់សន្តិភាព ស្ថិរភាព និងការត្រៀមខ្លួនក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូ-ប៉ាស៊ីហ្វិក។
រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានសម្រេចផ្អាកធ្វើសមយុទ្ធយោធា «ឆ្មាំអង្គរ» ជាមួយអាមេរិក និងសមយុទ្ធយោធា «ដនគោព្រៃ» ជាមួយអូស្ត្រាលី កាលពីឆ្នាំ២០១៧ ដោយខ្លួនឯង និងមិនបានបញ្ជាក់ហេតុផលច្បាស់លាស់ ប៉ុន្តែកម្ពុជាបែរជារៀបចំធ្វើសមយុទ្ធយោធា «នាគមាស» ជាមួយចិនជារៀងរាល់ឆ្នាំ។
ជុំវិញរឿងនេះដែរ អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ ២៣ តុលា លោក គឹម សុខ លើកឡើងថា ទោះបីសហរដ្ឋអាមេរិកបង្ហាញជំហរគ្រោងរៀបចំធ្វើសមយុទ្ធយោធាជាមួយកម្ពុជាឡើងវិញក៏ដោយ អាមេរិកនឹងមិនផាត់ចោលការជំរុញ និងបន្តសម្ពាធឱ្យរដ្ឋាភិបាលត្រកូល ហ៊ុន គិតគូរស្ដារប្រជាធិបតេយ្យ និងគោរពសិទ្ធិមនុស្សឡើយ។ លោកយល់ថា ជំហររបស់អាមេរិកចុងក្រោយនេះគឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់របស់អាមេរិក ដើម្បីទប់ទល់ឥទ្ធិពលចិន និងបង្កើនឱកាសដាក់សម្ពាធឱ្យរបបក្រុងភ្នំពេញបង្ក្រាបឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោកតាមអនឡាញដែលឧក្រិដ្ឋជនបានប្លន់លុយពីពលរដ្ឋអាមេរិកក្នុងមួយឆ្នាំរាប់ពាន់លានដុល្លារ។
លោក គឹម សុខ៖ «ការណ៍ដែលបញ្ជ្រាបកម្លាំងអាមេរិកចូលទៅក្នុងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយរដ្ឋាភិបាលក្រុមគ្រួសារ ហ៊ុន បានកាន់តែច្រើន និងកាន់តែណែនហើយ នោះអាមេរិកកាំងក៏អាចគាបសង្កត់ ឬដាក់សម្ពាធឱ្យរដ្ឋាភិបាលក្រុមគ្រួសារ ហ៊ុន ចាប់ផ្ដើមដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យនៅប្រទេសកម្ពុជាបានដែរ ខ្ញុំមើលឃើញថា នេះជាយុទ្ធវិធីថ្មីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក គឺអាមេរិកកាំងដាច់ខាតមិនបោះបង់ចោលនូវការទាមទារឱ្យមានការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងស្តារប្រជាធិបតេយ្យនៅប្រទេសកម្ពុជាឡើងវិញនោះទេ បើទោះបីជាតាក់ទិចត្រូវមានការផ្លាស់ប្ដូរបន្តិចបន្តួចខ្លះក៏ដោយនៅក្នុងពេលចុងក្រោយ»។
រីឯ ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី លោក ស៊ឹង សែនករុណា យល់ថា ការចាប់ផ្ដើមស្ដារទំនាក់ទំនងតាមរយៈគម្រោងរៀបចំសមយុទ្ធយោធាឡើងវិញ គឺជាផ្នែកមួយនៃការវិវត្តសំខាន់ក្នុងទំនាក់ទំនងការទូតរវាងកម្ពុជា និងសហរដ្ឋអាមេរិកតែប៉ុណ្ណោះ។ លោកបន្ថែមថា បើកម្ពុជាពិតជាចង់ទទួលបានផលចំណេញសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ និងទទួលបានការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយពីអាមេរិកពិតប្រាកដនោះ កម្ពុជាគប្បីរក្សាជំហរអព្យាក្រឹត្យកុំបន្តផ្ដេកផ្ដួលពឹងផ្អែកលើបណ្ដាប្រទេសកុម្មុយនិស្ត ជាពិសេសគឺចិនតែម្ខាង។ ក្រៅពីនេះ លោកថា មេដឹកនាំកម្ពុជាក៏ត្រូវតែបង្ហាញឆន្ទៈដោះស្រាយវិបត្តិនយោបាយ ស្ដារនីតិរដ្ឋ បើកលំហសេរីភាពបញ្ចេញមតិរបស់ពលរដ្ឋ រួមទាំងចាប់មេខ្លោងពាក់ព័ន្ធឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន។
លោក ស៊ឹង សែនករុណា៖ «អ្នកដែលកាន់ការងារហិរញ្ញវត្ថុគណបក្សកាន់អំណាចគឺមានឈ្មោះជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយ និងសហរដ្ឋអាមេរិកដែលគេបានរកឃើញទៅទៀត ដូចជាឧកញ៉ា លី យ៉ុងផាត់ ឧកញ៉ា កុក អាន និងលោក ហ៊ុន តូ ឧកញ៉ាមួយចំនួនទៀត មន្ត្រីគ្រាក់ៗដែលមានតួនាទី និងមានអំណាចទៅទៀត បែរជាអត់ទាន់ចាត់វិធានការទេ។ អ៊ីចឹងដើម្បីបង្កើននូវភាពស្អិតល្មួតគួរតែពិនិត្យមើលរឿងហ្នឹងឡើងវិញលើរឿងស្គេមអនឡាញ លើរឿងការរំលោភបំពានការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យអីទាំងអស់ហ្នឹង អាហ្នឹងយើងត្រូវធ្វើឱ្យស្អាតធ្វើឱ្យល្អ ហើយធ្វើដោយស្មោះត្រង់ឱ្យច្បាស់លាស់ត្រឹមត្រូវ អាហ្នឹងទើបជាការទំនាក់ទំនងមួយដែលសហរដ្ឋអាមេរិកគេអាចទុកចិត្តបាន»។
អ្នកតាមដានបញ្ហាកិច្ចការអន្តរជាតិមើលឃើញថា ភាពរកាំរកូសក្នុងទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជា និងសហរដ្ឋអាមេរិកអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំកន្លងមកនេះ គឺដោយសារតែរដ្ឋាភិបាលត្រកូល ហ៊ុន ខ្លួនឯងដឹកនាំបែបផ្ដាច់ការ បង្ក្រាប និងបំបិទសំឡេងប្រជាពលរដ្ឋ ព្រមទាំងលម្អៀងទៅមហាអំណាចចិនតែម្ខាង ដែលសកម្មភាពទាំងនេះផ្ទុយពីគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ និងធ្វើឱ្យបាត់បង់ឱកាសពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក។
អ្នកឃ្លាំមើលយល់ថា បើរដ្ឋាភិបាលត្រកូល ហ៊ុន ពិតជាគិតគូរ និងតម្កល់ផលប្រយោជន៍ជាតិជាចម្បង ក្នុងពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងស្វះស្វែងរកឱកាសស្ដារទំនាក់ទំនងល្អជាមួយកម្ពុជាឡើងវិញនេះ កម្ពុជាគួរផ្លាស់ប្ដូរផ្នត់គំនិតដឹកនាំបែបហិង្សា និងវិលមកពង្រឹងប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញ ដើម្បីអាចចាប់យកឱកាសក្នុងការទាញផលប្រយោជន៍ពីទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសំខាន់ៗជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក៕
