ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជាអនុប្រធានទី១ នៃក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា លោក ស៊ុន ចាន់ថុល លើកឡើងថា កម្ពុជាគឺជាអ្នកសម្រេចជោគវាសនាសេដ្ឋកិច្ចដោយខ្លួនឯងតាមរយៈពឹងផ្អែកលើការអូសទាញអ្នកវិនិយោគ មិនមែនពឹងលើប្រព័ន្ធអនុគ្រោះអន្តរជាតិ ឬកំណត់អត្រាពន្ធគយរបស់បរទេសឡើយ។ ជាមួយគ្នានេះ លោកយល់ថា ប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធគ្រប់មុខទំនិញលើកលែងតែអាវុធ (EBA) របស់សហភាពអឺរ៉ុបក៏ថ្ងៃណាមួយកម្ពុជាអាចនឹងបាត់បង់ដែរ។ លោក ស៊ុន ចាន់ថុល ថ្លែងបែបនេះក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានស្ដីពីអត្រាពន្ធគយថ្មីដែលអាមេរិកប្រកាសដាក់លើកម្ពុជា ១០ភាគរយលើការនាំទំនិញទៅលក់នៅអាមេរិក ដោយសារកង្វល់រឿងពលកម្មដោយបង្ខំ។
ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងអនុប្រធានទី១នៃក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា លោក ស៊ុន ចាន់ថុល ចាត់ទុកចំណាត់ការរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកកំណត់ពន្ធគយថ្មីចំនួន ១០% លើទំនិញដែលនាំចូលពីកម្ពុជា ពាក់ព័ន្ធនឹងកង្វល់ស្ដីពីបញ្ហាពលកម្មដោយបង្ខំនោះ គឺជាលេសរបស់អាមេរិកក្នុងការប្រមូលពន្ធគយឱ្យបានច្រើន។ លោកថា កម្ពុជាគ្មានការប្រើប្រាស់ពលកម្មដោយបង្ខំ ឬទិញសម្ភារៈវាយនភណ្ឌ និងកាត់ដេរពីបណ្ដាប្រទេសដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រើប្រាស់ពលកម្មដោយបង្ខំឡើយ។
លោក ស៊ុន ចាន់ថុល ថ្លែងបែបនេះក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានស្ដីពីអត្រាពន្ធគយថ្មីក្នុងការនាំចេញពីកម្ពុជាទៅសហរដ្ឋអាម៉េរិក បន្ទាប់ពីការស៊ើបអង្កេតតាមមាត្រា៣០១ នៃច្បាប់ពាណិជ្ជកម្មសហរដ្ឋអាម៉េរិកកាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា។
លោក ស៊ុន ចាន់ថុល៖ «សហរដ្ឋអាមេរិករកនីតិវិធីយើងនិយាយភាសាសាមញ្ញថា លេស រកលេសគ្រប់បែបយ៉ាង ដើម្បីយកឱ្យបានវិញ ព្រោះតុលាការកំពូល លុបចោលបាត់ហើយ អ៊ីចឹងអ្នកឯងលុប តុលាការកំពូលលុបចោលមែន ប៉ុន្តែប្រធានាធិបតីមានសិទ្ធិលើមាត្រា ៣០១ ច្បាប់ពាណិជ្ជកម្មឆ្នាំ១៩៧៤ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ប្រទេសជប៉ុន មានពន្ធកម្លាំងពលកម្មដោយបង្ខំ (Force Labor) ឯណា អឺរ៉ុបមានពន្ធ កម្លាំងពលកម្មដោយបង្ខំ (Force Labor) ឯណាគាត់ ប៉ុន្តែគាត់បាន ១២ភាគរយកន្លះ ជប៉ុន ១២កន្លះ ១២ភាគកន្លះ គឺថា និយាយភាសាសាមញ្ញ យកលេស»។
ទាក់ទងរឿងពន្ធគយនេះដែរ លោក ស៊ុន ចាន់ថុល លើកឡើងទៀតថា កម្ពុជាគឺជាអ្នកសម្រេចជោគវាសនាសេដ្ឋកិច្ចដោយខ្លួនឯងតាមរយៈការពឹងផ្អែកលើការអូសទាញអ្នកវិនិយោគ មិនមែនពឹងលើប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ឬកំណត់អត្រាពន្ធគយបរទេសឡើយ។ លោកបន្ថែមថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានទម្លាក់លុយរាប់សិបពាន់លានដុល្លារសម្រាប់កសាងប្រព័ន្ធហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ជាពិសេសការដើរទាក់ម៉ូយអ្នកវិនិយោគពីប្រទេសចិនចុងក្រោយនេះ ដើម្បីពង្រីកទីផ្សារពាណិជ្ជកម្ម និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើប្រទេសមហាអំណាចតែមួយ។ ជាមួយគ្នានេះ លោក ស៊ុន ចាន់ថុល អះអាងថា ប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធគ្រប់មុខទំនិញលើកលែងតែអាវុធ (EBA) របស់សហភាពអឺរ៉ុប និងការអនុគ្រោះពន្ធគយពីបរទេសថ្ងៃណាមួយកម្ពុជាអាចនឹងបាត់បង់ ដូច្នេះលោកថា កម្ពុជាមានតែខិតខំប្រឹងប្រែងដោយខ្លួនឯងតាមរយៈការអូសទាញអ្នកវិនិយោគបរទេសមកបង្កើតរោងចក្រ និងបណ្ដុះជំនាញកម្មករ ដើម្បីឱ្យកម្ពុជាមានចំណូលខ្ពស់នៅឆ្នាំ២០៥០ ខាងមុខ។
ប្រតិកម្មរបស់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់រដ្ឋាភិបាលរូបនេះ ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីក្រសួងការងារសហរដ្ឋអាមេរិកបានចាត់វិធានការស៊ើបអង្កេត ស្ដីពីការងារដោយបង្ខំ។ ការិយាល័យតំណាងពាណិជ្ជកម្មសហរដ្ឋអាមេរិក (USTR) ដែលស្ថិតក្រោមខុទ្ទកាល័យប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ (Donald Trump) កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា កន្លងទៅ បានប្រកាសដាក់អត្រាពន្ធគយថ្មីចន្លោះពី ១០ភាគរយ ដល់ ១២,៥ភាគរយ លើទំនិញនាំចូលពីប្រទេសចំនួន ៦០ រួមទាំងកម្ពុជាផង ដោយសារតែក្តីកង្វល់ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាពលកម្មដោយបង្ខំ។
ប្រទេសដែលជាប់ក្នុងបញ្ជីស្ដីពីការដាក់ពន្ធគយថ្មីនេះ មានសរុប ៦០ ប្រទេស ក្នុងនោះមានជាអាទិ៍ សហភាពអឺរ៉ុប កាណាដា ឥណ្ឌា ប៉ាគីស្ថាន ចិន កម្ពុជា ថៃ និងវៀតណាមជាដើម។
ឯកអគ្គរដ្ឋទូតទទួលបន្ទុកការិយាល័យតំណាងពាណិជ្ជកម្មសហរដ្ឋអាមេរិក (USTR) លោក ជេមីសុន ហ្គ្រើរ (Jamieson Greer) អះអាងថា ទណ្ឌកម្មពន្ធគយថ្មីលើប្រទេសដៃគូពាណិជ្ជកម្មទាំងនោះគឺជាចំណុចចាប់ផ្ដើមកែតម្រូវបញ្ហារំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងការអនុវត្តពាណិជ្ជកម្មដោយគ្មានភាពស្មោះត្រង់ ដើម្បីកែលម្អសុខុមាលភាពរបស់កម្មករគ្រប់ទីកន្លែង។
អង្គការជាតិ និងអន្តរជាតិជាច្រើន រួមទាំងក្រសួងការងារសហរដ្ឋអាមេរិកផង ធ្លាប់បានរកឃើញ និងចងក្រងក្នុងរបាយការណ៍របស់ខ្លួនថា កម្ពុជាមានបញ្ហាពលកម្មដោយបង្ខំជាច្រើនករណី ក្នុងនោះក៏រួមបញ្ចូលនូវទម្រង់អាក្រក់បំផុតនៃពលកម្មកុមារផងដែរ។
អនុប្រធានសហព័ន្ធសហជីពប្រជាធិបតេយ្យកម្មករកាត់ដេរកម្ពុជា (ស៊ីខៅឌូ) លោក អាត់ ធន់ ស្នើឱ្យរដ្ឋាភិបាលចាត់វិធានការជាបន្ទាន់ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាពលកម្មដោយបង្ខំ និងទប់ស្កាត់ការនាំចូលទំនិញដែលពាក់ព័ន្ធនឹងកម្លាំងពលកម្មដោយបង្ខំពីក្រៅប្រទេស។ លោកព្រួយបារម្ភថា ការ ដាក់អត្រាពន្ធគយថ្មី ១០ភាគរយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើទំនិញនាំចេញពីកម្ពុជា អាចប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា និងធ្វើឱ្យសមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងផ្នែកពាណិជ្ជកម្មរបស់កម្ពុជាជាមួយបណ្ដាប្រទេសក្នុងតំបន់កាន់អន់ថយ។
លោក អាត់ ធន់៖ «តាមរបាយការណ៍ ការនាំចូលសូត្រពីសហរដ្ឋអាមេរិកក៏មិនច្រើនដែរ អ៊ីចឹងការពឹងផ្អែកទៅលើប្រទេសចិនតែមួយ ចំនួនច្រើនខ្ញុំគិតថា ជាបញ្ហា។ អ៊ីចឹងជាវិធីសាស្ត្រ ខ្ញុំគិតថា ទីមួយ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គួរតែរិះរកមធ្យោបាយ ដើម្បីបង្កើតរោងចក្រផលិតក្រណាត់ខ្លួនឯង ឬក៏នាំចូលនូវសម្ភារ ឬក៏វត្ថុធាតុដើម ឬក៏ផលិតផលដែលមិនមានការដាក់ពន្ធពីអាមេរិកដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសនៅក្នុងតំបន់ណាដែលអាចឱ្យពន្ធគយយើង នៅក្នុងកម្រិតដូចគេដូចឯង ឬក៏ទាបជាងហ្នឹង ហើយយើងអាចនឹងប្រកួតប្រជែងបាន»។
ទាក់ទងនឹងរឿងនេះដែរ អតីតប្រធានសភាពាណិជ្ជកម្មអាមេរិកប្រចាំកម្ពុជា លោក ខេស៊ី បារណេត (Casey Barnett) លើកឡើងនៅលើទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់លោកថា ការកំណត់អត្រាពន្ធគយថ្មីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកចំពោះកម្ពុជា គឺទាំងឱកាស ហើយក៏ជាហានិភ័យសម្រាប់កម្ពុជាដែរ។ លោកឱ្យដឹងថា ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ កម្ពុជាបាននាំចេញសំលៀកបំពាក់ទៅសហរដ្ឋអាមេរិកមានតម្លៃប្រមាណ ៤ពាន់លានដុល្លារ ខណៈការនាំចូលកប្បាស និងក្រណាត់ពីប្រទេសចិនមានតម្លៃ ២,៨ពាន់លានដុល្លារ ដើម្បីផលិតសំលៀកបំពាក់នាំចេញទៅទីផ្សារអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុប។ ផ្ទុយទៅវិញ កម្ពុជានាំចូលកប្បាស និងក្រណាត់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកមានត្រឹមតែ ១៣ម៉ឺន ៧ពាន់ដុល្លារប៉ុណ្ណោះ។
លោកព្រមានថា ក្នុងរយៈពេលខ្លីកម្ពុជាអាចបាត់បង់ការបញ្ជាទិញទៅឱ្យប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី និងបង់ក្លាដេស ដែលទទួលបានអត្រាពន្ធគយ ១០ភាគរយដូចគ្នា និងជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលពន្លឿនការទាក់ទាញវិនិយោគលើឧស្សាហកម្មផលិតក្រណាត់ ព្រោះបើនៅតែពឹងផ្អែកលើវត្ថុធាតុដើមពីប្រទេសចិនកម្ពុជាអាចនឹងបាត់បង់ការបញ្ជាទិញកាន់តែច្រើន។
លោក ខេស៊ី បារណេត (Casey Barnett) លើកឡើងថា កម្ពុជានៅប្រឈមទាំងឱកាស និងហានិភ័យពីការកំណត់អត្រាពន្ធគយជុំទីពីររបស់ការិយាល័យតំណាងពាណិជ្ជកម្មសហរដ្ឋអាមេរិក (USTR) ក្រោមការស៊ើបអង្កេតតាមមាត្រា ៣០១ ដែលគ្រោងប្រកាសក្នុងរយៈពេលពីរខែខាងមុខ។ លោកថា កម្ពុជាអាចទទួលបានអត្រាពន្ធអំណោយផល ប៉ុន្តែកម្ពុជាត្រូវបំពេញលក្ខខណ្ឌកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើវត្ថុធាតុដើមពីប្រទេសចិន។
លោក ខេស៊ី បារណេត (Casey Barnett) បន្ថែមទៀតថា ឧបសគ្គមួយទៀតសម្រាប់វិស័យកាត់ដេរនៅកម្ពុជា គឺការខ្វះវឌ្ឍនភាពក្នុងការចរចាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីជាមួយសហភាពអឺរ៉ុប។ លោកព្រមានថា ប្រសិនបើកម្ពុជាបាត់បង់ការអនុគ្រោះពន្ធក្រោមប្រព័ន្ធ EBA ដោយគ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មថ្មីជំនួស នោះម៉ាកយីហោអន្តរជាតិនានាអាចនឹងបន្ថយ ឬផ្លាស់ប្ដូរការបញ្ជាទិញផលិតចេញពីកម្ពុជា៕
