គណបក្សប្រឆាំង និង អង្គការសង្គមស៊ីវិល លើកឡើងថា លិខិតបទដ្ឋាន របស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ដែលណែនាំឱ្យអាជ្ញាធរថ្នាក់ក្រោម សម្រួលដល់សកម្មភាពគណបក្សនយោបាយ មិនគ្រប់គ្រាន់ធ្វើឱ្យបរិយាកាសបោះឆ្នោត ប្រព្រឹត្តទៅដោយសេរីទេ ប៉ុន្តែទាល់តែរដ្ឋាភិបាល ចាប់បើកសេរីភាពបញ្ចេញមតិ និងដោះលែងអ្នកជាប់ឃុំជាង ១០០ នាក់ ដើម្បីធានាបាននូវដំណើរការបោះឆ្នោត ដែលអាចទទួលយកបាន។ ការលើកឡើងនេះ ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីក្រសួងមហាផ្ទៃ បានណែនាំឱ្យអាជ្ញាធរថ្នាក់ក្រោមជាតិ បង្កបរិយាកាសងាយស្រួយដល់គណបក្សនយោបាយ ដែលចង់ចូលរួមបោះឆ្នោត ឆ្នាំ២០២៧ និងឆ្នាំ២០២៨។
គណបក្សប្រឆាំង និងអង្គការសង្គមស៊ីវិល លើកឡើងថា ដើម្បីធានាឱ្យមានការបោះឆ្នោត ប្រព្រឹត្តទៅដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ រដ្ឋាភិបាលដែលកំពុងគ្រប់គ្រងប្រទេស ត្រូវបើកចំហ ឱ្យទូលំទូលាយនូវសេរីភាពជាមូលដ្ឋាន របស់ប្រជាពលរដ្ឋ ហើយកាន់តែចាំបាច់បំផុតនោះ ត្រូវដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ និងអ្នកទោសមនសិការជាង ១០០ នាក់ ដែលកំពុងជាប់ពន្ធនាគារបច្ចុប្បន្ន។
បន្ថែមលើនេះ ពួកគាត់ថាគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត និងក្រសួង មហាផ្ទៃ ត្រូវធានាការអនុវត្តឱ្យបានត្រឹមត្រូវ នូវលក្ខខណ្ឌបច្ចេកទេសជាច្រើនទៀត ដូចជា ការសើរើ និងផ្ទៀងផ្ទាត់បញ្ជីឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោត ឱ្យមានតម្លាភាព ព្រមទាំងការផ្ដល់សេរីភាពដល់អ្នកសង្កេតការណ៍ ទាំងឯករាជ្យ ទាំងតំណាងគណបក្សនយោបាយ និងអ្នកសារព័ត៌មាន អាចប្រតិបត្តិការការងារបានដោយគ្មានការភ័យខ្លាច។
អគ្គលេខាធិការគណបក្សភ្លើងទៀន លោក លី សុធារ៉ាយុត្តិ ប្រាប់ទូរទស្សន៍ នៅថ្ងៃ ទី១៩ ខែតុលា ថា អ្វីដែលគណបក្សភ្លើងទៀនចង់បាន គឺការអនុវត្តឲ្យបានត្រឹមត្រូវ និងស្មើភាពគ្នា ក្នុងចំណោមគណបក្សនយោបាយប្រកួតប្រជែង និង ជាពិសេសមន្រ្តីពាក់ព័ន្ធត្រូវប្រតិបត្តិឱ្យស្របតាមច្បាប់ ស្តីពីគណបក្សនយោបាយ និងសេចក្តីណែនាំផ្សេងៗ ដោយពុំមានការលំអៀងនយោបាយ។ លោកបន្ថែមថា ជាការសំខាន់ណាស់ ក្នុងការផ្ដល់នូវសេរីភាពធ្វើសកម្មភាពនយោបាយ ដល់សកម្មជន និងអ្នកនយោបាយទាំងឡាយ។
លោក លី សុធារ៉ាយុត្តិ៖ «យើងស្នើសុំឱ្យមានការដោះលែង ស្នើសុំឱ្យមានការបើក លំហនៅសេរីភាព បើកលំហនយោបាយ បើកលំហប្រជាធិបតេយ្យ ក្នុងគោលបំណង ដើម្បីយើងរួមគ្នា ស្ដារនិងពង្រឹងប្រជាធិបតេយ្យ ពីពេលនេះទៅរហូតដល់ថ្ងៃបោះឆ្នោត ឬក៏ក្រោយការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ ឆ្នាំ២០២៧។ អ្វីដែលយើងចង់ឃើញទី២ គឺចង់ឃើញទីលានប្រកួតស្មើគ្នាមួយសម្រាប់បណ្ដាល គណបក្សនយោបាយទាំងអស់មិនថា គណបក្សតូច គណបក្សធំទេ គណបក្សនៅ ក្នុងរដ្ឋាភិបាល ឬគណបក្សនៅក្រៅរដ្ឋាភិបាលទេ»។
ប្រធានសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក នី សុខា ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរី នៅថ្ងៃទី១៩ ខែតុលា ថា ដើម្បីឱ្យការបោះឆ្នោត ក្នុងពេលខាងមុននេះ ប្រព្រឹត្តទៅដោយមានការសាទរពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋាន ទាំងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ គណបក្សនយោបាយប្រកួតប្រជែង និងសហគមន៍អន្តរជាតិនោះ ជាការចាំបាច់ ដែលក្នុងកាលៈទេសៈនេះរដ្ឋាភិបាលគួរតែដោះស្រាយបញ្ហានយោបាយ និងដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ អ្នកទោសមនសិការដែលកំពុងជាប់ពន្ធនាគារ។
លោក នី សុខា៖ «ពិសេស គឺការសម្របសម្រួលខាងផ្លូវនយោបាយបើកឱកាស ទូលំទូលាយខាងសិទ្ធិនយោបាយសិទ្ធិបញ្ចេញមតិ សិទ្ធិអីហ្នឹងឱ្យបានទូលំទូលាយ ហើយរឿងសំខាន់បំផុតនោះ គឺការដោះលែងសកម្មជន ដែលប្រើប្រាស់សិទ្ធិសេរីភាពនៅក្នុងការធ្វើសកម្មភាព ទាំងសកម្មជននយោបាយ សិទ្ធិមនុស្ស បរិស្ថានអីទាំងអស់ហ្នឹង គួរតែឱ្យមានសេរីភាពឡើងវិញ មុនការបោះឆ្នោតនេះ»។
លោក នី សុខា មានប្រសាសន៍បន្ថែមថា ក្រសួងមហាផ្ទៃបានចេញលិខិតបទដ្ឋានណែនាំដល់អាជ្ញាធរថ្នាក់ក្រោមជាបន្តបន្ទាប់ហើយ ប៉ុន្តែ មិនទាន់មានការសាទរពី គណបក្សនយោបាយក្រៅរដ្ឋាភិបាល លើការអនុវត្តលិខិតបទដ្ឋានទាំងនោះទេ។ លោកថា ក្រសួងមហាផ្ទៃ មិនគួរធ្វើត្រឹមតែការណែនាំឡើយ ប៉ុន្តែត្រូវតាមដានការអនុវត្ត ហើយហ៊ានដាក់ទោសក្រុមមន្ត្រី ដែលបំពានខ្លឹមសារលិខិតបទដ្ឋានរបស់ក្រសួង។
ការលើកឡើងនេះ ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីក្រសួងមហាផ្ទៃ បានចេញសេចក្ដីណែនាំឱ្យអាជ្ញាធរថ្នាក់ក្រោមជាតិបង្កបរិយាកាសងាយស្រួយ និងល្អប្រសើរដល់គណបក្សនយោបាយ ដែលបានចុះបញ្ជី និងចង់ចូលរួមការបោះឆ្នោត ឆ្នាំ២០២៧ និង ឆ្នាំ ២០២៨។ ក្រសួងមហាផ្ទៃ អះអាងថា រដ្ឋាភិបាលមានគោលដៅ ដើម្បីធានាដំណើរការរៀបចំការបោះឆ្នោត ដែលអាចប្រព្រឹត្តទៅដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌។
យោងតាមលិខិតរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃ ចុះថ្ងៃទី១៤ ខែតុលា គណបក្សនយោបាយ ដែលចូលរួមបោះឆ្នោតនៅពេលខាងមុខ ពុំមានឧបសគ្គក្នុងការបើកទីស្នាក់ការ ការលើកស្លាកសញ្ញា ការចូលរួមប្រជុំ ឬការជួបជុំ ព្រមទាំងការធ្វើនីត្យានុកូលកម្ម និងលិខិតបញ្ជាក់ផ្សេងៗទៀតហើយ។ ក្រសួងមហាផ្ទៃបានប្រាប់អាជ្ញាធររាជធានីគ្រប់ខេត្តក្រុង ឱ្យផ្ដល់ការងាយស្រួលលើបញ្ហាទាំងនេះ ដល់គណបក្សនយោបាយស្របច្បាប់ទាំងអស់។
អ្នកនាំពាក្យគណបក្សកម្លាំងជាតិ លោក សុខគឹមសេង ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរី នៅថ្ងៃទី១៩ ខែតុលាថា លិខិតបទដ្ឋានណែនាំជាហូរហែ របស់ក្រសួងមហាផ្ទៃច្បាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងការបោះឆ្នោត និងខ្លឹមសាររដ្ឋធម្មនុញ្ញមានគ្រប់គ្រាន់អស់ហើយ សម្រាប់រៀបចំដំណើរការបោះឆ្នោតមួយ ឱ្យបានសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ ប៉ុន្តែ លោកថា អាជ្ញាធរអនុវត្ត ដោយត្រូវរង់ចាំអនុសាសន៍ពីថ្នាក់លើរបស់ពួកគេទៅវិញ ដោយមិនខ្វល់ពីបទដ្ឋានគតិយុត្តិឡើយ។
លោក សុខ គឹមសេង មានប្រសាសន៍ថា កាលណាអាជ្ញាធរ នៅតែអនុវត្តមិនបានតាមស្មារតីរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលផ្ដល់សេរីភាពដល់ពលរដ្ឋ និងគណបក្សនយោបាយ នោះពុំមានបរិយាកាសល្អ ក្នុងការបោះឆ្នោតទេ។
លោក សុខ គឹមសេង៖ «កន្លងទៅយើងឃើញហើយ មានការចាប់ចងសកម្មជន គណបក្សនយោបាយ។ នេះជាបញ្ហាដែលគណបក្សកម្លាំងជាតិមានការបារម្ភ បើសិនជាយើងចង់ឱ្យមានបរិយាកាសនយោបាយល្អ មិនត្រឹមតែសេចក្ដីណែនាំ សម្រាប់ឯកសាររដ្ឋបាលទេ ប៉ុន្តែត្រូវបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលកុំឱ្យមានការចាប់ចង ជាពិសេសមុនការបោះឆ្នោត ជាពិសេសថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្សនយោបាយ ក៏ដូចជា សកម្មជននយោបាយ គួរតែត្រូវបានការលើកលែងទោស ដើម្បីឱ្យគាត់អាចមាន ឱកាសនៅក្នុងការចូលរួមការប្រកួតប្រជែងនាពេលខាងមុខនេះ។ អាហ្នឹង បានគេហៅថា បរិយាកាសនយោបាយកាន់តែល្អប្រសើរ»។
អ្នករាយការណ៍ពិសេស ទទួលបន្ទុកផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ លោក ថម អេនឌ្រូ (Tom Andraws) ធ្លាប់ដាស់តឿន លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កាលពីចុងខែកក្កដា ឱ្យដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ និងអ្នកទោសមនសិការ ជាង ១០០នាក់ ខណៈការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ ឆ្នាំ២០២៧ និងការ បោះឆ្នោតជាតិ ឆ្នាំ២០២៨ ខិតជិតមកដល់។
គណបក្សកម្លាំងជាតិ គណបក្សភ្លើងទៀន និងគណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ គឺជាគណបក្សប្រឆាំង ដែលរងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងមានសកម្មជនរហូតដល់អ្នកនយោបាយជាន់ខ្ពស់ រងការប្ដឹងផ្ដល់ទៅតុលាការ និងជាប់ពន្ធនាគារច្រើនជាងគេ បន្ទាប់ពី ការរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៧៕
