អ្នកវិភាគលើកឡើងថា ជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃ ដែលឈានទៅដល់ការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយអាវុធ បណ្ដាលឱ្យប្រជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសទាំងពីរ បានបាត់បង់ជីវិតអស់ជាច្រើននាក់នោះ គឺមានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងជម្លោះបុគ្គល នៃគ្រួសារអតីតមេដឹកនាំកម្ពុជាត្រកូលហ៊ុន និងអតីតមេដឹកនាំថៃ នៃត្រកូលស៊ីណាវ៉ាត់។ ពួកគាត់ថា ទំនាស់រវាងគ្រួសារទាំងពីរ បានឈានដល់ការបរិហារកេរ្តិ៍ និងរកវិធីផ្ដួលរំលំគ្នាទៅវិញទៅមក រហូតដល់គ្រួសារស៊ីណាវ៉ាត់ បានងាកមកគាំទ្រយោធាថៃ ក្នុងពេលដែលជម្លោះព្រំដែនប្រទេសទាំងពីរកំពុងឡើងកម្ដៅ។
ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា បានកើតឡើង ដោយផ្ដើមចេញភាពតានតឹងនៅតំបន់ប្រាសាទតាក្របី នៅដើមឆ្នាំ២០២៥ បន្ទាប់ពីក្រុមទាហានថៃ បានរារាំងភ្ញៀវទេសចរខ្មែរ មិនឱ្យចូលច្រៀងចម្រៀងស្នេហាជាតិ នៅមុខប្រាសាទ និងករណីទាហានថៃ បានបាញ់ប្រហារចូលលេណដ្ឋានទ័ពខ្មែរ នៅតំបន់មុំបី ខេត្តព្រះវិហារ កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភា បណ្ដាលឱ្យទាហានខ្មែរម្នាក់ គឺលោកព្រឹន្ទបាលឯក សួន រោន បាត់បង់ជីវិត។
ក្រោយកើតមានករណីនេះ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបញ្ជូនលិខិតជាផ្លូវការទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ដើម្បីជួយស្វែងរកដំណោះស្រាយពាក់ព័ន្ធទៅនឹងបញ្ហាវិវាទព្រំដែននៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាមាន់តូច ប្រាសាទតាក្របី និងការវាយប្រហាររបស់កងទ័ពថៃ នៅតំបន់មុំបី។ ក៏ប៉ុន្តែ ភាពចម្រូងចម្រាសនៅតំបន់ព្រំដែនកម្ពុជា ថៃ បានវិលត្រឡប់មករកសភាពស្ងប់ស្ងាត់មួយរយៈ បន្ទាប់ពីមានការសម្របសម្រួល រវាងមេដឹកនាំកម្ពុជា និងអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ្នកស្រី ផែថងថាន ស៊ីណាវ៉ាត់ (Paetongtarn Shinawatra) តាមរយៈជំនួបគណៈកម្មាធិការព្រំដែននៃប្រទេសទាំងពីរ។
ទោះជាយ៉ាងណា វិវាទព្រំដែនកម្ពុជា បានវិលទៅរកភាពផុយស្រួយឡើងវិញ បន្ទាប់ពីមានហេតុការណ៍ទាហានថៃដើរជាន់មីននៅតំបន់ព្រំដែន ដែលពួកគេបានចោទប្រកាន់កម្ពុជា ថា ជាអ្នកបង្កប់ ខណៈគ្រួសារអតីតមេដឹកនាំកម្ពុជាលោក ហ៊ុន សែន និងគ្រួសារអតីតមេដឹកនាំថៃ លោក ថាក់ស៊ីន ស៊ីណាវ៉ាត់ បានប្រេះឆាគ្នា ដែលផ្ដើមចេញពីការបែកធ្លាយសំឡេងសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទ រវាងប្រធានព្រឹទ្ធសភាលោក ហ៊ុន សែន និងអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ អ្នកស្រី ផែថងថាន កាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ដែលបានរាលដាលដល់រឿងវិវាទព្រំដែន ដែលកងទ័ពប្រទេសទាំងពីរ កំពុងប្រឈមមុខដាក់គ្នា។
នៅក្នុងទំនាស់គ្រួសារហ៊ុន និងគ្រួសារ ស៊ីណាវ៉ាត់ លោក ហ៊ុន សែន បានទទួលស្គាល់ថា លោកជាអ្នកថតសំឡេងកិច្ចសន្ទនានេះ និងបានផ្ញើទៅគណៈអចិន្រ្តៃយ៍គណបក្ស ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ប្រហែល៨០នាក់ ដែលក្នុងនោះលោកសង្ស័យថា អាចមានអ្នកដែលមិនពេញចិត្តនឹងនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ដែលចោទមេដឹកនាំកម្ពុជាថា ធ្វើនយោបាយអត់វិជ្ជាជីវៈ (Unprofessional) ឬធ្វើនយោបាយតាមហ្វេសប៊ុក។
អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ ២៣តុលា លោក គឹម សុខ ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរី នៅថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកា ថា ជម្លោះបុគ្គលរវាងគ្រួសារលោក ហ៊ុន សែន ជាមួយគ្រួសារលោក ថាក់ស៊ីន បានធ្វើឱ្យវិវាទព្រំដែនកម្ពុជា និងថៃ កាន់តែមានភាពស្មុគស្មាញ និងកាន់តែក្ដៅ ដោយសារពួកគេបានយករឿងគំនុំផ្ទាល់ខ្លួន មកលាយឡំជាមួយរឿងប្រទេសជាតិ ដែលជាការបើកឱកាសឱ្យក្រុមយោធាថៃ បង្កសង្គ្រាមជាមួយកម្ពុជា។ លោកថា សញ្ញាណនៃការបែកបាក់នៃគ្រួសារអតីតមេដឹកនាំទាំងពីរនេះ មានពាក់ព័ន្ធនឹងការបង្ក្រាបឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោកតាមអនឡាញ នៅតាមព្រំដែនថៃ ដោយគ្រួសារលោក ថាក់ស៊ីន។
លោក គឹម សុខ៖ «សង្គ្រាមនេះមើលទៅមិនងាយចប់ទេ។ ដំបូងឡើយវាកើតឡើងចេញពីទំនាស់ផលប្រយោជន៍រវាងគ្រួសារលោក ហ៊ុន សែន និងក្រុមគ្រួសារលោក ថាក់ស៊ីន។ ក៏ប៉ុន្តែមកដល់ពេលនេះ វាក្លាយជាសង្គ្រាមដណ្ដើមឧត្ដមភាពនៃគ្រួសារទាំងពីរទៅហើយ។ មានន័យថា ក្រុមគ្រួសារលោក ថាក់ស៊ីន និងភាគីថៃ ត្រូវតែប្រយុទ្ធយកឈ្នះគ្រួសារលោក ហ៊ុន សែន ដាច់ខាត»។
នៅក្នុងកិច្ចសន្ទនា រវាងពូ និងក្មួយនៃគ្រួសារទាំងពីរ អ្នកស្រី ផែថងថាន បាននិយាយរិះគន់ក្រុមយោធាថៃ និងបង្ហាញពីគោលជំហរឱនលំទោន ដើម្បីជំរុញឱ្យកម្ពុជា បើកច្រកព្រំដែនជាមួយថៃឡើងវិញ។
ក្រោយពីបានទម្លាយសំឡេងសន្ទនាហើយ លោក ហ៊ុន សែន បានបរិហារកេរ្តិ៍អតីតបងធម៌ គឺលោក ថាក់ស៊ីន ថែមទៀត ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងធ្វើពុតជាមានជំងឺ ដើម្បីបាននៅក្រៅឃុំ និងទម្លាយរឿងផ្ទៃក្នុងរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃប្រាប់លោកជាច្រើនទៀត ដោយលោក ហ៊ុន សែន បានទាញសំណុំរឿងឪពុក និងកូន លោកថាក់ស៊ីន ទៅក្នុងទោសក្បត់ជាតិ និងប្រមាថព្រះមហាក្សត្រថៃ។ បន្ថែមពីលើនេះ លោក ហ៊ុន សែន បានបង្ហោះបទចម្រៀងជាច្រើនបទនៅលើហ្វេសប៊ុក ដែលលោកបានរំលេចចំពោះខ្លួនលោកថា ជាអ្នកធ្វើឱ្យរង្គោះរង្គើរដ្ឋាភិបាលទីក្រុងបាងកក និងបានព្យាករណ៍ថា ថៃនឹងមានការផ្លាស់ប្ដូររដ្ឋាភិបាលថ្មី នៅក្នុងរយៈពេលបីខែខាងមុខ។
ចំពោះគ្រួសារលោក ថាក់ស៊ីន ការបែកធ្លាយកិច្ចសន្ទនានេះ បានធ្វើឱ្យអ្នកស្រី ផែថងថាន ត្រូវតុលាការព្រហ្មទណ្ឌថៃសម្រេចព្យួរតំណែង រហូតត្រូវបណ្ដេញចេញជាស្ថាពរ និងទទួលរងសម្ពាធពីក្រុមយោធាថៃ អ្នកជាតិនិយម និងបក្សប្រឆាំងទៀតផង។
ក្រោយទទួលរងការវាយប្រហារពីលោក ហ៊ុន សែន អ្នកស្រី ផែថងថាន ដែលត្រូវបានគេចោទថា តែងតែធ្វើសម្បទាននយោបាយឱ្យមេដឹកនាំកម្ពុជា ក្នុងរឿងជម្លោះព្រំដែន និងឆបោកតាមអនឡាញ ក្នុងអាណត្តិរបស់អ្នកស្រីនោះ ហាក់ផ្លាស់ប្ដូរគោលជំហរមកគាំទ្រក្រុមយោធា ដើម្បីសងសឹកចំពោះលោក ហ៊ុន សែន វិញដែលធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍នៅតំបន់ព្រំដែន ធ្លាក់ទៅក្នុងស្ថានភាពតានតឹងកាន់តែខ្លាំង។
កាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍ បានរាយការណ៍កាលពីថ្ងៃទី០៨ ខែកក្កដា ថា នៅមុនពេលអ្នកស្រី ផែថងថាន ត្រូវតុលាការព្យួរតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ អ្នកស្រីបានបញ្ជាឱ្យអាជ្ញាធរថៃ ចុះឆែកឆេរផ្ទះ និងរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ លោក កុក អាន ជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភា និងជាអនុប្រធានសមាគមឧកញ៉ាកម្ពុជា ដែលស្និទ្ធនឹងលោក ហ៊ុន សែន ក្នុងករណីឆបោកតាមអនឡាញ និងចាប់ជំរិត។ ទន្ទឹមគ្នានេះ លោកស្រី ផែថនថាន បានសច្ចានៅមុខក្រុមសមាជិកបក្ស ក្នុងកិច្ចប្រជុំគណបក្សភឿថៃ ថា អ្នកស្រីនឹងប្រយុទ្ធលុះក្ស័យ ដើម្បីរកយុត្តិធម៌ រឿងលោក ហ៊ុន សែន លួចថតសំឡេងសន្ទនាគ្នាជាឯកជន និងធ្វើឱ្យបែកធ្លាយជាសាធារណៈ ដែលធ្វើឱ្យលោកស្រីជួបគ្រោះផ្ទួនៗបែបនេះ។
យ៉ាងណាមិញ ក្រោយការប្ដេជ្ញារបស់អ្នកស្រី ផែថងថាន ភាគីថៃ បានបញ្ជូនកម្លាំងទ័ព និងអាវុធធន់ធ្ងន់ទៅឈរជើងនៅតំបន់ព្រំដែនជាបន្តបន្ទាប់ ដែលធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍ ស្ថិតក្នុងការត្រៀមផ្ទុះអាវុធ ២៤ម៉ោង រហូតដល់ព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា កងទ័ពកម្ពុជា និងកងទ័ពថៃ បានផ្ទុះអាវុធដាក់គ្នានៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ ខេត្តឧត្តរមានជ័យ។
នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ប៉ះទង្គិចគ្នានេះ កងទ័ពថៃ បានវាយប្រហារមកលើកម្ពុជាចំនួន១១ទីតាំង នៃតំបន់ភូមិភាគ៤ មានដូចជា តំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទក្របី តំបន់ភ្នំខ្មោច អានសេះ វាលឥន្ទ្រី និងប្រាសាទព្រះវិហារ ជាដើម ដោយកងទ័ពថៃ បានប្រើប្រាស់កាំភ្លើងធំ ដ្រូនពិឃាដ យន្តហោះចម្បាំង F-16 និងអាវុធហាមឃាត់ ដូចជាគ្រាប់បែកចង្កោម និងម្សៅផ្សែងពុលជាដើម។ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធរវាងកម្ពុជា និងថៃ បានផ្អាកបន្ទាប់ពីមានកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដែលចូលជាធរមានចាប់ពីពាក់កណ្ដាលអាធ្រាត្រ ថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ដោយមានការសម្របសម្រួលពីប្រធានប្ដូរវេនអាស៊ានគឺនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី និងប្រទេសមហាអំណាច រួមមានអាមេរិក និងចិន។
ក្នុងសមរភូមិចំនួន ៥ថ្ងៃនេះ ភាគីកម្ពុជា និងថៃ មិនបានបង្ហាញពីចំនួនកងទ័ព ដែលបានពលីនោះឡើយ ប៉ុន្តែក្រោយបទឈប់បាញ់ មានទាហានខ្មែរជាច្រើននាក់ បានស្លាប់ជាបន្តបន្ទាប់ ដោយសារត្រូវផ្សែងពុលរបស់យោធាថៃ។
ទោះជាយ៉ាងណា នៅព្រំដែនកម្ពុជា និងថៃ បានប្រែប្រួលឡើងវិញ ក្រោយបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន យោធាថៃ បានប្រើឧបាយចាប់ទាហានខ្មែរចំនួនជាង ២០នាក់ ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង ក្នុងនោះមានម្នាក់ បានរត់គេចខ្លួនមកវិញ និងពីរនាក់ទៀតត្រូវយោធាថៃ បញ្ជូនមកកម្ពុជាវិញ ក្រោមសភាពពិការ មានរបួស និងវង្វេងស្មារតី។
ជាថ្មីម្ដងទៀត យោធាថៃ បានរំលោភបទឈប់បាញ់ ដោយបានប្រើប្រាស់ជំពាមកៅស៊ូ និងគ្រាប់ឃ្លី បាញ់មកលើទាហានខ្មែរ ដែលកំពុងឈរជើង ព្រមទាំងរាយបន្លាលួស និងសម្បកកង់ឡាន ព័ទ្ធយកផ្ទះ និងដីភូមិម្កររបស់ពលរដ្ឋខ្មែរ នៅភូមិជោគជ័យ ភូមិព្រៃចាន់ ស្ថិតក្នុងឃុំអូរបីជាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ តំបន់អានសេះ និងតំបន់មួយចំនួនទៀត។ ហេតុការណ៍នេះ បានធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនៅភូមិជោគជ័យ និងភូមិព្រៃចាន់ បានប្រមូលផ្ដុំគ្នា ដើម្បីរារាំង និងរើបន្លាលួសនោះចេញ ប៉ុន្តែពួកគាត់ត្រូវទាហានថៃ ដែលប្រដាប់ដោយអាវុធនៅក្នុងដៃ បង្ក្រាបដោយបាញ់ឧស្ម័នបង្ហូរទឹកភ្នែក រលកសំឡេង គ្រាប់កាំភ្លើងជ័រ និងគ្រាប់កាំភ្លើងពិត ដែលយោធាថៃបានបាញ់ប្រហារមកលើពលរដ្ឋខ្មែរ នៅភូមិព្រៃចាន់ ដែលបណ្ដាលឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរម្នាក់ស្លាប់ និង៣នាក់ទៀត រងរបួស។
ម្យ៉ាងវិញទៀត ការប្រែប្រួលនៃស្ថានភាពនេះបានធ្វើឱ្យតំបន់មួយចំនួន ដែលកងទ័ពកម្ពុជាប្ដូរផ្ដាច់ ឈរជើងការពារនោះ ត្រូវយោធាថៃដណ្ដើមយកបានដោយងាយ ដោយសារតែរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ស្នើឱ្យកងទ័ព និងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ រក្សាការអត់ធ្មត់ ខណៈមេដឹកនាំត្រកូលហ៊ុន បានរក្សាគោលជំហរអនុវត្តបទឈប់បាញ់ និងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព ដែលធ្វើឡើងនៅទីក្រុងកូឡាឡាំពួរ (Kuala Lumpur) ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី(Malaysia) កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ដោយមិនបានប្រើប្រាស់សិទ្ធិស្វ័យការពារនោះឡើយ។
ពាក់ព័ន្ធរឿងនេះ អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធីរិទ្ធ បានប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរី នៅថ្ងៃទី១៧ ខែវិច្ឆិកា ថា ជម្លោះរឿងព្រំដែន រវាងកម្ពុជា និងថៃ មិនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងជម្លោះបុគ្គលរបស់គ្រួសារមេដឹកនាំកម្ពុជា និងថៃនោះឡើយ។
លោក ជា ធីរិទ្ធិ៖ «ជារឿងបញ្ហាបូរណភាពទឹកដី ពិសេសការពារទឹកដីរបស់យើង ប្រឆាំងនឹងសត្រូវឈ្លានពាន។ វាអត់មានជារឿងបុគ្គលទេ វាជារឿងជាតិខ្មែរទាំងមូល ជារឿងដែលយើងត្រូវរួបរួមគ្នាការពារបូរណភាពទឹកដី។ អ៊ីចឹងខ្ញុំគិតថា ក្នុងកំឡុងពេលនេះ យើងត្រូវរួមគ្នាខ្មែរគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានទាំងអស់។ សត្រូវរបស់យើង គឺសត្រូវឈ្លានពាន នោះទើបជារឿងធំ ដែលយើងត្រូវផ្ដោតទៅលើ»។
ប្រធានព្រឹទ្ធសភា លោក ហ៊ុន សែន បានលើកឡើង កាលពីថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ថា បញ្ហាជម្លោះព្រំដែន បើមិនប្ដឹងទៅភាគីអន្តរជាតិទេ ប្រើពេលរាប់រយឆ្នាំទៀត ក៏ដោះស្រាយមិនចប់ដែរ ហើយបើទោះបីជា កម្ពុជាជ្រើសយកការប្ដឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJក៏ដោយក៏កម្ពុជាមិនបោះបង់ចោលយន្តការចរចានោះឡើយ ដោយកម្ពុជានឹងគោរពរាល់ការសម្រេចរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ។ លោក ហ៊ុន សែន បានថ្លែងថា ការបបួលថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ គឺជាការទុកមុខទុកមាត់ឱ្យគ្នា។
ជុំវិញរឿងនេះ ប្រធានអ្នកឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត លើកឡើងថា លោក ហ៊ុន សែន ហាក់បានជ្រុលខ្លួនទៅក្នុងល្បែងប្រជាភិថុតិ រឿងជម្លោះព្រំដែន ដើម្បីទាក់ទាញប្រជាប្រិយភាព ដោយមិនបានគិត អំពីមហិច្ឆតាឈ្លានពានរបស់ក្រុមយោធាថៃនោះឡើយ។
លោក ម៉ែន ណាត៖ «ការពារទឹកដីមិនបាន មានតែលាឈប់ឱ្យអ្នកដទៃគេមកការពារម្ដង។ អ្នកដទៃហ្នឹងការពារមិនបានទេ លាឈប់ទៀតទៅ ឱ្យអ្នកដទៃផ្សេងគេមកការពារ។ ហើយបើពាក់ព័ន្ធនឹងការការពារបូរណភាពទឹកដី ទប់ស្កាត់ការឈ្លានពាន ត្រូវអនុវត្តច្បាប់អន្តរជាតិ ដែលពាក់ព័ន្ធ។ នេះនិយាយពីសិទ្ធិការពារខ្លួន ហើយចំពោះរឿងដទៃផ្សេងទៀត បើយើងការពារខ្លួន ហើយនៅតែបំពានទៀត មានតែប្រើតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ដែលនៅតែមានធរមាន»។
អ្នកឃ្លាំមើលលើកឡើងថា ការណ៍ដែលមេដឹកនាំកម្ពុជា ពន្យារពេលមិនប្ដឹងថៃ ទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ និងមិនប្រើប្រាស់សិទ្ធិការពារខ្លួនបែបនេះ និងធ្វើឱ្យកម្ពុជា ខាតបង់ ចាញ់ប្រៀបថៃ ខណៈថៃ ដែលជាប្រទេសឈ្លានពាន បានរំលោភលើកិច្ចព្រមព្រៀងជាច្រើនដង និងបានបាញ់សម្លាប់ និងរំលោភបំពានពលរដ្ឋខ្មែរ ដោយអមនុស្សធម៌៕
