លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានថ្លែងថា បច្ចុប្បន្នមានអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលរាប់ពាន់ស្ថាប័ន ដែលជាដៃគូដ៏ល្អក្នុងការជួយអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ ដោយគ្មានការរឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាព ដូចការចោទនោះទេ។ លោកថា រដ្ឋាភិបាល មានតែផ្ដល់ការឧបត្ថម្ភបន្ថែម ប្រសិនបើស្ថាប័នទាំងនោះ ធ្វើកិច្ចការងារ ពិតប្រាកដ ដូចជាការលើកកម្ពស់សិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់ពលរដ្ឋឱ្យទទួលបានការអប់រំ ការផ្ដល់សេវាថែទាំសុខភាព និងសិទ្ធិរស់រានមានជីវិត ប៉ុន្តែលោកមិនគាំទ្រនោះទេ ចំពោះស្ថាប័ន ទាំងឡាយណា ដែលលោកចោទថា ធ្វើសកម្មភាពតវ៉ា និងជេរប្រមាថ តាមបណ្ដាញសង្គម។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលដែលធ្វើការលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនិងសិទ្ធិការងារជាដើម លើកឡើងស្រដៀងៗគ្នាថា ពួកគាត់ តែងរងនូវការរើសអើង ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ ការឃ្លាំមើលនិងប្រើប្រព័ន្ធតុលាការគំរាមកំហែងគ្រប់រូបភាពពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាល។
ថ្លែងនៅក្នុងកម្មវិធី ប្រគល់សញ្ញាប័ត្រជូនដល់សិស្ស-និស្សិត របស់អង្គការដើម្បីភាពញញឹមនៃកុមារ (PSE) នៅរាជធានីភ្នំពេញ នាថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានកោតសរសើរពីសកម្មភាពរបស់អង្គការស៊ីវិលជាច្រើននៅកម្ពុជា ដែលបានចូលរួមចំណែកដ៏សំខាន់ ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសជាតិ។ លោកក៏បានទទួលស្គាល់ផងដែរថា ប្រទេសជាតិមួយ មិនអាចរីកចម្រើនបានលឿននោះទេ ប្រសិនបើគ្មានការចូលរួមពីសំណាក់វិស័យឯកជន និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល។ លោកបញ្ជាក់ថា បច្ចុប្បន្នអង្គការសង្គមស៊ីវិល និងសមាគម ក្រៅរដ្ឋាភិបាលមានជាង ៦ពាន់ស្ថាប័ន ដែលបានធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដ៏ល្អ ជាមួយរដ្ឋាភិបាល។
ជាមួយគ្នានោះ លោកក៏មិនភ្លេចនោះទេ ក្នុងការឌឺដងមកលើក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួនដែលតែងតែជួបជុំសម្ដែងមតិ និងទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងបើកលំហសិទ្ធិសេរីភាពឱ្យអង្គការសង្គមស៊ីវិល ធ្វើកិច្ចការងារដោយពេញលេញ។ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានឆ្លើយតបចំពោះកង្វល់នេះថា រដ្ឋាភិបាល របស់លោក មិនដែលបិទសិទ្ធិសេរីភាពអង្គការសង្គមស៊ីវិល ណាមួយនោះទេ ឱ្យតែស្ថាប័នទាំងនោះធ្វើកិច្ចការពិតប្រាកដ។
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការធ្វើកិច្ចការងារដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋទទួលបានការអប់រំ សេវាថែទាំសុខភាពបានត្រឹមត្រូវ និងការទទួលការរស់រានមានជីវិតសមរម្យនោះ ទើបជាការចូលរួម ដ៏ពិតប្រាកដ ដើម្បីលើកកម្ពស់សិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន របស់ពលរដ្ឋ មិនមែន ដូច ក្រុម«មួយក្ដាប់តូច»ខ្លះ បានជ្រោកក្រោម ស្លាកអង្គការស៊ីវិល ប៉ុន្តែគិតតែពីការតវ៉ា និងជេរនៅលើបណ្ដាញសង្គម។
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត៖ «មានការយល់ច្រឡំ ជាពិសេសការលើកឡើងក្នុងបណ្ដាសារព័ត៌មានមួយចំនួនចោទថា រដ្ឋាភិបាលមិនលើកទឹកចិត្តទៅដល់អង្គការសង្គមស៊ីវិល បិទសេរីភាព បិទស្អីៗមិនឱ្យគេធ្វើការ អត់ទេ!។ រឿងអង្គការប៉ុន្មានមួយក្តាប់តូច រឿងស្អីណាបញ្ចេញមតិរឿងអាហ្នឹងរបស់គេមួយ ធ្វើសកម្មភាពនៅក្នុងច្បាប់ ប៉ុន្តែយើងមាន ៣០០០ សមាគម ៣៥០០ NGO ៦០០០ ជាងដែលធ្វើការទូទាំងប្រទេសដែលបានចុះឈ្មោះ ប៉ុន្តែមួយចំនួនបានបិទ។ រាប់ពាន់ NGO សង្គមស៊ីវិល ដែលជាដៃគូដ៏ល្អរបស់រដ្ឋាភិបាល ដៃគូបែបនេះ រដ្ឋាភិបាលមិនទៅបិទសិទ្ធិអី មានតែសុំជួយឱ្យថែមទៀត ជួយឱ្យរីកចម្រើនថែមទៀត ព្រោះធ្វើពិតប្រាកដ»។
ទោះជាបែបនេះ គេសង្កេតឃើញថា ជាង១ទសវត្សរ៍ហើយ ដែលសហគមន៍ជាតិ និងអន្តរជាតិ មើលឃើញថា អង្គការសង្គមស៊ីវិល រួមនិងស្ថាប័នសារព័ត៌មានឯករាជ្យផង នៅកម្ពុជាកាន់តែរួចតូច ដោយសារតែ រដ្ឋាភិបាលត្រកូល«ហ៊ុន» តែងតែធ្វើទុក្ខបុកម្នេញជាបន្តបន្ទាប់ ខណៈមន្ត្រីសង្គមស៊ីវិល អ្នកសារព័ត៌មាន ក្រុមសហជីពឯករាជ្យ ដែលមិនរណបរដ្ឋាភិបាលមួយចំនួន បានរត់ភៀសខ្លួនទៅរស់នៅក្រៅប្រទេស ហើយ អ្នកខ្លះទៀត ត្រូវបង្ខំចិត្តបិទស្ថាប័នចោល ក្រោយពីមេដឹកនាំ និង បុគ្គលិកមួយចំនួន ត្រូវរងការចោទប្រកាន់ពីតុលាការ និងជាប់ពន្ធនាគារជាដើម។
រីឯអង្គការសង្គមស៊ីវិល ដែលមានច្រើនលើសលប់ ដូចដែល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានអះអាងនោះ ភាគច្រើន ត្រូវបានគេមើលឃើញថា ជាស្ថាប័នដៃគូអភិវឌ្ឍន៍ និង ធ្វើការងាររណបរដ្ឋាភិបាល ពោលគឺមិនមែនជាជាស្ថាប័នធ្វើកិច្ចការងារ រសើបៗដូចបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស អំពើពុករលួយ និង ប្រជាធិបតេយ្យនោះទេ។ បន្ថែមពីលើនោះ ស្ថាប័នអង្គការសង្គមស៊ីវិលខ្លះទៀត បានបង្កើតឡើង ដោយរដ្ឋាភិបាលផ្ទាល់ ដែលអ្នកទាំងនោះ គឺជា កូនអុក របស់រដ្ឋាភិបាល សម្រាប់ទុក យកមកប្រើម្ដងម្កាល ដើម្បីវាយប្រហារមកលើគណបក្សប្រឆាំង អ្នកសារព័ត៌មាននិងអង្គការសង្គមស៊ីវិល ដែលមិនរណបរដ្ឋាភិបាលប៉ុណ្ណោះ។
កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា សមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស អាដហុក បានចេញរបាយការណ៍ស្ដីពី ស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្ស ប្រចាំនាំ២០២៥ ដោយ រកឃើញថា រដ្ឋាភិបាល បានប្រើច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌ ជាច្រើនករណីដើម្បីធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ មកលើពលរដ្ឋ សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស អង្គការសង្គមស៊ីវិល និង អ្នកនយោបាយបក្សប្រឆាំង ជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីរារាំងមិនឱ្យពួកគាត់ ប្រើសិទ្ធិសេរីភាពស្របទៅតាមច្បាប់ ។ ក្នុងនោះ សមាគមអាដហុករកឃើញថា ករណីរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងការរឹតត្បិត សេរីភាព អង្គការសង្គមស៊ីវិល មានជាង៣០០ករណី ដូចជាការ ចោទប្រកាន់ និងចាប់ខ្លួន ពលរដ្ឋ និងអ្នកនយោបាយ ដាក់ពន្ធនាគារទាំង អយុត្តិធម៌ ហើយ អាជ្ញាធរតែងតែរំខាន និងរារាំង មិនឱ្យអង្គការសង្គមស៊ីវិល ជួបជុំសម្ដែងមតិដោយសន្តិវិធី តាមទីសាធារណៈនានា។
កាលពីដើមខែឧសភាកន្លងទៅនេះទៀត ក្រុមសហជីព និងអង្គការសង្គមស៊ីវិល ជាង៣០ស្ថាប័ន បានប្រមូលផ្ដុំគ្នា ដើរដង្ហែក្បួន ដាក់ញត្តិ នៅតាមបណ្ដាស្ថានទូត ប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យ ក្នុងគោលដៅ ដើម្បីជំរុញឱ្យបណ្ដាប្រទេស ទាំងនោះ ជួយអន្តរាគមន៍ ដល់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ឱ្យធ្វើវិសោធនកម្ម ច្បាប់ស្ដីអំពីសហជីព ក្នុងការជួយធានាការពារសិទ្ធិកម្មករសហជីព ឱ្យបានពេញលេញ និងបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់រាល់សកម្មភាព គំរាមកំហែង គាបសង្កត់ ឬ រើសអើង ប្រឆាំងទៅនឹងអ្នកបង្កើត សហជីពឯករាជ្យ ជាដើម ក៏ត្រូវបានអាជ្ញាធរក្រុងភ្នំពេញកោះហៅទៅព្រមាន និងគំរាមកំហែង មិនឱ្យធ្វើសកម្មភាពបែបទៀត ប្រសិនបើគ្មានការយល់ព្រមពីអាជ្ញាធរជាមុន។
ប្រធានសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក នី សុខា លើកឡើងថា ជារឿងគួរឱ្យសោកស្ដាយ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលចាត់ទុកអង្គការសង្គមស៊ីវិល ដែលធ្វើការផ្នែកតស៊ូមតិបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យ ថាជាក្រុមមួយក្ដាប់តូច ហើយពុំបានបង្ហាញពីជំហរគាំទ្រដោយស្នើភាពគ្នា ជាមួយនឹងអង្គការដទៃទៀត។ លោករំលឹកថា កន្លងទៅអង្គការសង្គមស៊ីវិល ដែលធ្វើការលើកកម្ពស់ ផ្នែក សិទ្ធិមនុស្ស និង សេរីភាពបញ្ចេញមតិជាដើម ពួកគាត់ ធ្វើការងារស្របទៅនឹងច្បាប់ ប៉ុន្តែ នៅតែត្រូវបានអាជ្ញាធរ តាមដាន និងរារាំងមិនឱ្យធ្វើការបានដោយស្រួល និងដោយសេរី ដែលករណីនេះ បង្ហាញឱ្យឃើញថា អាជ្ញាធរ ហាក់រឹតត្បិតយ៉ាងខ្លាំង លើសិទ្ធិសេរីភាពសង្គមស៊ីវិល។
លោក នី សុខា៖ «ដូចបានឃើញហើយ មានការលើកឡើងនៅក្នុងរបាយការណ៍ មួយចំនួនទាក់ទងទៅនឹងការរឹតត្បិតសេរីភាព របស់សង្គមស៊ីវិល កន្លងមកនេះ។ អញ្ចឹងយើងចង់ ឃើញចង់ឃើញថា ការបើកនូវលំហសេរីភាពទៅដល់អង្គការសង្គមស៊ីវិលមិនសំដៅទៅលើតែ អង្គការសង្គមស៊ីវិល ណាមួយទេ គឺឲ្យមានលក្ខណៈ ទូលំទូលាយគ្រប់អង្គការសង្គមស៊ីវិល ដែល បានចុះបញ្ជីត្រឹមត្រូវ នៅក្រសួងមហាផ្ទៃ»។
រីឯ អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ (Human Right Watch) កាលពីដើមឆ្នាំ២០២៦ ក៏បានបង្ហាញក្ដីបារម្ភផងដែរ ជុំវិញ អង្គការសង្គមស៊ីវិល ដូចជាអង្គការសមធម៌កម្ពុជា (Equitable Cambodia) និងមជ្ឈមណ្ឌលសម្ព័ន្ធភាពការងារនិងសិទ្ធិមនុស្ស (CENTRAL) រួមនឹងស្ថាប័នដទៃទៀត ដែលរកឃើញថា កំពុងតែ រងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ ពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាយ៉ាងខ្លាំង ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការ ប្រឆាំងទៅនឹងសកម្មភាព តស៊ូមតិ របស់ពួកគាត់ ដែលបានធ្វើសកម្មភាពជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងស្ដារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា។
ស្ថាប័នអន្តរជាតិនេះក៏ព្រួយបារម្ភចំពោះអាជ្ញាធរកម្ពុជា ដែលនៅតែប្រើប្រាស់ច្បាប់ដែលមាននិយមន័យទូលំទូលាយ ស្ដីពីការរួមគំនិតក្បត់ ការញុះញង់ និងសន្តិសុខជាតិ ដើម្បីបង្ក្រាបអ្នកមានមតិផ្ទុយ ខណៈសកម្មភាពរបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិលសព្វថ្ងៃនេះ ត្រូវបានរឹតត្បិតស្ទើរតែទាំងស្រុង ។ ទន្ទឹមគ្នានោះ អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស និងអ្នកផ្សេងទៀតដែល”ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអ្នករិះគន់” កំពុងក្លាយជាគោលដៅ ចោទប្រកាន់ពីបទញុះញង់ និងបទល្មើសពាក់ព័ន្ធ ក្នុងការប្រើប្រាស់សិទ្ធិ របស់ពួកគាត់ ចំពោះសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ និង ការជួបជុំដោយសន្តិវិធី៕
