អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ Human Rights Watch បានចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាថា បានបង្ខំសមាជិកគណបក្សប្រឆាំង និងសកម្មជនដែលត្រូវបានឃុំខ្លួន ឱ្យសារភាពជាសាធារណៈ និងចូលរួមជីវភាពនយោបាយជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាដើម្បីបំបាក់ស្មារតីសកម្មជននយោបាយឲ្យចុះខ្សោយ និងពង្រឹងការគ្រប់គ្រងអំណាចបែបឯកបក្ស។ ប៉ុន្តែអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលអះអាងថា រដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា តែងតែសណ្តោសប្រោសប្រណីចំពោះជនទាំងឡាយណា ដែលធ្លាប់បានប្រព្រឹត្តខុសហើយដឹងខ្លួន និងចេះកែខ្លួន។
របាយការណ៍ថ្មីដែលចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ ដោយអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ Human Rights Watch បាននិយាយថា អាជ្ញាធរកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់ ការចោទប្រកាន់តាមបែបព្រហ្មទណ្ឌ ដែលខ្លួនចាត់ទុកថា «គ្មានមូលដ្ឋាន» ប្រឆាំងនឹងអ្នករិះគន់ ហើយដាក់សម្ពាធឱ្យពួកគេសុំទោសជាសាធារណៈ និងចុះចូលជាមួយគណបក្សកាន់អំណាច ដើម្បីជាថ្នូរនឹងការដោះលែងចេញពីពន្ធនាគារ។
របាយការណ៍នេះ ផ្អែកលើការពិនិត្យវីដេអូ និងសេចក្តីរាយការណ៍ព័ត៌មានជាង ១៤០ករណី ដែលបានផ្សព្វផ្សាយបន្តដោយ សារព័ត៌មាន Fresh News ដែលជាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមាននិន្នាការគាំទ្ររដ្ឋាភិបាល បង្ហាញពីការសុំទោស និងការសារភាពជាសាធារណៈក្នុងរយៈពេលមួយទសវត្សរ៍កន្លងមក ព្រមទាំងការសម្ភាសសកម្មជន សាច់ញាតិអ្នកជាប់ឃុំ និងមេធាវីការពារក្តី។
អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ បានសរសេរថា ការសារភាពជាច្រើនត្រូវបានថតនៅក្នុងពន្ធនាគារ ដោយអ្នកជាប់ឃុំស្លៀកពាក់ឯកសណ្ឋានពន្ធនាគារពណ៌ទឹកក្រូច ឬពណ៌ខៀវ ហើយក្នុងករណីខ្លះ ហាក់ដូចជាកំពុងអានអត្ថបទដែលត្រូវបានរៀបចំទុកជាមុន។
សកម្មជនម្នាក់ដែលត្រូវបានដកស្រង់សម្ដីនៅក្នុងរបាយការណ៍បាននិយាយថា មន្ត្រីបានសន្យាថានឹងដោះលែងរូបគេចេញពីពន្ធនាគារ ប្រសិនបើគេចូលរួមជាមួយគណបក្សកាន់អំណាច។
លោកបាននិយាយថា៖ «ពួកគេបានមកជួបខ្ញុំនៅក្នុងពន្ធនាគារ ហើយប្រាប់ថា ប្រសិនបើអ្នកចូលរួមជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ពួកគេនឹងដោះលែងអ្នកចេញពីទីនេះ»។
មេធាវីម្នាក់ដែលការពារក្តីឱ្យអ្នករិះគន់រដ្ឋាភិបាល បានប្រាប់ Human Rights Watch ថាកូនក្តី របស់លោកដែលជាសកម្មជននយោបាយទាំងអស់ សុទ្ធតែទទួលរងសម្ពាធឱ្យសារភាព និងចូលរួមជីវភាពនយោបាយជាមួយគណបក្សកាន់អំណាច ដើម្បីទទួលបានការដោះលែង។
អ្នកស្រី ប្រ៊ីយ៉ូនី ឡូ (Bryony Lau) នាយករងទទួលបន្ទុកតំបន់អាស៊ីរបស់អង្គការ Human Rights Watch បាននិយាយថា តាមរយៈការបង្ខំឱ្យសកម្មជនចូលរួមជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា អាជ្ញាធរមានបំណងបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះពួកគេ និងពង្រឹងការគ្រប់គ្រងអំណាចបែបឯកបក្សឱ្យកាន់តែរឹងមាំ។
របាយការណ៍អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សដដែលបានឲ្យដឹងថា សកម្មជន និងសមាជិកគណបក្សប្រឆាំងបានប្រឈមមុខនឹងសម្ពាធកាន់តែខ្លាំងឡើង ចាប់តាំងពីអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ផ្ទេរអំណាចទៅកាន់កូនប្រុសរបស់លោក គឺនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៣។
អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស បានសរសេរបន្តថា តុលាការកម្ពុជាបានជួយសម្រួលដល់ការអនុវត្តបែបនេះ តាមរយៈការកាត់ទោសដែលមានលក្ខណៈនយោបាយ ជាពិសេសការប្រើប្រាស់បទចោទ «ញុះញង់ឱ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋ» ឬ «រួមគំនិតក្បត់រដ្ឋ» ដែលអាចនាំឲ្យមានទោសជាប់ពន្ធនាគារ។ អង្គការនេះក៏បានលើកឡើងពីក្តីបារម្ភរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ អំពីឯករាជ្យភាពរបស់ប្រព័ន្ធតុលាការកម្ពុជា និងភាពទូលំទូលាយនៃបទប្បញ្ញត្តិព្រហ្មទណ្ឌមួយចំនួន។
អង្គការ Human Rights Watch ក៏បានអះអាងថា ស្ថានភាពលំបាកនៅក្នុងពន្ធនាគារដែលមានអ្នកទោសច្រើនលើសចំណុះ បានបង្កើនសម្ពាធឱ្យអ្នកជាប់ឃុំធ្វើការសារភាព។ សកម្មជនម្នាក់បានពិពណ៌នាថា អ្នកទោស «ដេកជាប់ៗគ្នាដូចត្រីខកំប៉ុង» ហើយត្រូវបង់ប្រាក់សំណូក ពី ២០០ ទៅ ២៥០ ដុល្លារជារៀងរាល់ខែ ដើម្បីទទួលបានអាហារ និងសម្ភារៈអនាម័យគ្រប់គ្រាន់។
សកម្មជនម្នាក់បាននិយាយថា ការផ្សព្វផ្សាយវីដេអូសារភាពរបស់លោក បានធ្វើឱ្យលោកមានអារម្មណ៍ឯកោ និងបាត់បង់ការទុកចិត្តពីមិត្តភក្ដិ និងអតីតសហការី។ លោកបាននិយាយថា៖ «មានភាពឯកោ ភាពអស់សង្ឃឹម… មនុស្សឈប់និយាយ និងទាក់ទងជាមួយអ្នក»។
អង្គការ Human Rights Watch បានអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ទម្លាក់បទចោទដែលមានហេតុផលនយោបាយ លុបចោលសាលក្រមដែលខ្លួនចាត់ទុកថាអយុត្តិធម៌ និងដោះលែងសកម្មជន និងអ្នកនយោបាយប្រឆាំងដែលកំពុងជាប់ឃុំ។
អ្នកស្រី ប្រ៊ីយ៉ូនី ឡូ បាននិយាយថា៖ «ការបង្ខំឱ្យសារភាពរបស់អាជ្ញាធរកម្ពុជា បានធ្វើឱ្យសិទ្ធិទទួលបានការជំនុំជម្រះដោយយុត្តិធម៌ និងសេរីភាពនយោបាយក្នុងប្រទេសនេះ ក្លាយជារឿងគួរឱ្យអស់សំណើចអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ»។
ទាក់ទងនឹងបញ្ហានេះប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី លោក ស៊ឹង សែនករុណា បានឲ្យដឹងថា ការធ្វើនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មិនមែនជារបៀបនៃការធ្វើនយោបាយដោយគោរពនូវសិទ្ធិសេរីភាពរបស់បុគ្គលទេ។ កន្លងមកលោកតែងតែសង្កេតឃើញ មានរូបភាពបង្ខិតបង្ខំឱ្យសារភាព ហើយនឹងការទិញទឹកចិត្តដោយឱ្យឋានៈ និងលុយកាក់ តំណែង តួនាទីនៅក្នុងស្ថាប័ន ហើយជារឿយៗពួកគេធ្វើដោយគ្មានជាការលាក់បាំងនោះទេ។
លោក ស៊ឹង សែនករុណា៖ «របាយការណ៍ Human Rights Watch រកឃើញហ្នឹង វាជាការឆ្លុះបញ្ចាំងជាការពិតហើយ។ ក៏ប៉ុន្តែ យើងមិនមានសង្ឃឹមអីត្រូវទៅអំពាវនាវឱ្យគណបក្ស ឬក៏រដ្ឋាភិបាលបច្ចុប្បន្នហ្នឹងទៅបញ្ឈប់នូវអំពើទាំងអស់ហ្នឹងទេ ពីព្រោះអំពើទាំងអស់នោះបានធ្វើឡើងជាយូរមកហើយ ហើយទទួលបាននូវផលនិងជាបន្តបន្ទាប់រហូត កាន់អំណាចតំណែងហ្នឹងវាជាង ៤០ ឆ្នាំហើយ។ អញ្ចឹង គឺមិនអាចទៅអំពាវនាវឱ្យភាគីទាំងអស់នោះបញ្ឈប់ទេ»។
ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែររូបនេះ ចង់ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ ឬក៏អ្នកដែលស្រឡាញ់នូវភាពយុត្តិធម៌ ត្រូវហ៊ានចេញមុខឈឺឆ្អាល ប្រឆាំង នូវរាល់អំពើគាបសង្កត់ ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ មកលើសកម្មជនដែលខិតខំធ្វើកិច្ចការងារបម្រើសង្គមជាតិ បម្រើនយោបាយដោយស្មោះស្ម័គ្រអស់ពីចិត្ត ដូចករណីលោក រ៉ុង ឈុន ជាដើម គឺធ្វើយ៉ាងណា រក្សានូវទឹកចិត្តនិងលើកទឹកចិត្តអ្នកដែលហ៊ានលះបង់ទាំងអស់នោះ។
កន្លងមក រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបដិសេធការចោទប្រកាន់ថា ខ្លួនប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការដើម្បីកម្ចាត់គូប្រជែងនយោបាយ និងបានអះអាងថា ការកាត់ទោសទាំងអស់ត្រូវបានអនុវត្តស្របតាមច្បាប់។
ជុំវិញបញ្ហានេះ ប្រធានអង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា លោក ប៉ែន បូណា បានប្រាប់សារព័ត៌មាន ក្នុងស្រុកថា ការអនុវត្តច្បាប់ គឺជាដំណើរការធម្មតារបស់ប្រទេស ដែលប្រកាន់នីតិរដ្ឋ និងជាស្នូលនៃដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យ ដូច្នេះវិធានការច្បាប់ត្រូវបានធ្វើឡើងតែចំពោះអ្នកប្រព្រឹត្តខុសច្បាប់តែប៉ុណ្ណោះ។
លោក ប៉ែន បូណា បានបន្ថែមថា រដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា តែងតែសណ្តោសប្រោសប្រណីចំពោះជនទាំងឡាយណា ដែលធ្លាប់បានប្រព្រឹត្តខុសហើយដឹងខ្លួន និងសារភាពកំហុស ហើយចេះកែខ្លួន។ លោកថា ពាក់ព័ន្ធនឹងការចុះចូលជីវភាពនយោបាយជាមួយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា គឺជាសិទ្ធិរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ក្នុងការជ្រើសរើស ដោយសេរី តាមការយល់ឃើញរបស់ពួកគេ។
ទោះជាយ៉ាងណា ការលើកឡើងរបស់ប្រធានអង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលរូបនេះហាក់មិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពពិតនៅកម្ពុជានោះឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ នរណាក៏ដឹងដែរថា ការសារភាពជាច្រើនរបស់អ្នកជាប់ឃុំត្រូវបានធ្វើឡើងដោយបង្ខិតបង្ខំ ទាំងទៅលើអ្នកជាប់ឃុំផ្ទាល់ និងសាច់ញាតិរបស់ពួកគេដើម្បីឱ្យសារភាពទទួលយកកំហុសដែលពួកគេមិនបានប្រព្រឹត្ត។ ចំណែកជនជាប់ឃុំណាដែលមិនព្រមទទួលយកការសារភាពតាមការបង្ខំរបស់អាជ្ញាធរ ដូចករណីរបស់លោក យឹម លាងហ៊ីដែលជាសកម្មជននៃចលនាមាតាធម្មជាតិនោះ រដ្ឋាភិបាលបានសងសឹកដោយគ្មានត្រាប្រណី ដោយមិនអនុញ្ញាតឱ្យសូម្បីតែទៅជួបមុខម្តាយនៅដង្ហើមចុងក្រោយ៕
