ប្រមុខការទូតកម្ពុជា និងថៃ បានបន្តវាយប្រហារគ្នាតាមសម្ដី បន្ទាប់ពីមន្រ្តីការទូតទាំងពីរ ទើបតែបានបញ្ចប់កិច្ចប្រជុំរបស់គណៈកម្មការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ UNCLOS ជាលើកទី២ ដែលធ្វើឡើងនៅតុលាការមជ្ឈិត្តការអចិន្ត្រៃយ៍ (PCA) នាទីក្រុងឡាអេ (Hague) ក្នុងប្រទេសហូឡង់ (Netherlands)។ ក្នុងនោះភាគីថៃបានរិះគន់កម្ពុជា ថា បានចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍អំពីលទ្ធផល នៃកិច្ចប្រជុំនៅមុនការប្រការរបស់គណៈកម្មការផ្សះផ្សា និងចោទកម្ពុជាថាកេងចំណេញនយោបាយ។ ចំណែកប្រមុខការទូតកម្ពុជា បានធ្វើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ដោយរំលេចអំពីសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់ភាគីថៃមកលើកម្ពុជា និងចង់ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងការទូតឡើងវិញ។
បន្ទាប់ពីតតាំងគ្នានៅក្នុងកិច្ចប្រជុំរបស់គណៈកម្មការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ ក្រោមអនុសញ្ញាច្បាប់សមុទ្ររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលហៅកាត់ថា UNCLOS រួចមក ប្រមុខការទូតរបស់កម្ពុជា និងថៃហាក់មិនទាន់អស់ចិត្តនៅឡើយ និងបន្តលើកយកបញ្ហានេះ មកវាយប្រហារគ្នាក្រោយពេលត្រឡប់មកដល់ប្រទេសរៀងខ្លួនវិញ។
រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា លោក ប្រាក់ សុខុន បានលើកឡើងនៅក្នុងសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែតុលា ថា ភាគីកម្ពុជាបានស្នើចំណុចសំខាន់ៗចំនួន ៤ ដាក់ជូនទៅគណៈកម្មការផ្សះផ្សា UNCLOS អំឡុងកិច្ចប្រជុំលើកទី២ នៅទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់។
លោក ប្រាក់ សុខុន បន្តថា ចំណុចទាំង៤ នោះរួមមាន ការស្នើសុំឱ្យការធ្វើទំនាក់ទំនងជាសាធារណៈរវាងប្រទេសទាំងពីរឡើងវិញ ចំណុចទី២ កម្ពុជាស្នើឱ្យចៀសវាងការគំរាមកំហែង ឬការប្រើប្រាស់កម្លាំងនៅក្នុងដែនសមុទ្រ ដែលផ្សារភ្ជាប់រវាងប្រទេសទាំង២ ទោះបីជាពាក់ព័ន្ធចំពោះការធ្វើនាវាចរណ៍ ឬការនេសាទរបស់ពលរដ្ឋក៏ដោយ។ ចំណុចទី៣ កម្ពុជាបានស្នើឱ្យដំឡើងកម្រិតការទូត ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសទាំងពីរបង្កើតខ្សែទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់ រវាងនាយករដ្ឋមន្រ្តី និងថ្នាក់រដ្ឋមន្រ្តី។
ចំណែកចំណុចទី៤ ភាគីកម្ពុជាបានស្នើឱ្យអនុវត្តឱ្យពេញលេញ ចំពោះកិច្ចព្រមព្រៀងដែលកម្ពុជា និងថៃ បានអនុម័តរួមគ្នា រួមមាន បទឈប់បាញ់ទាំង២លើក និងកិច្ចព្រមព្រៀងមួយចំនួនទៀត។ ទោះជាយ៉ាងណា លោក ប្រាក់ សុខុន បានលើកឡើងដោយស្រពេចស្រពិលថា លក្ខខណ្ឌនេះ មិនដឹងថាអាចផុតពីដែនសមត្ថកិច្ចរបស់គណៈកម្មការផ្សះផ្សា ឬអត់នោះទេ ក៏ប៉ុន្តែចំណុចទាំងនេះគឺមានភាពចាំបាច់ ក្នុងការធានាដល់ដំណើរការផ្សះផ្សា និងការកសាងទំនុកចិត្តឡើងវិញជាមួយភាគីថៃ។
បន្ថែមពីលើនេះ លោក ប្រាក់ សុខុន បានព្យាករណ៍ថា ភាពតានតឹងនៅលើដីគោក នឹងចៀសមិនផុតពីការជះឥទ្ធិពលមិនល្អដល់ដំណើរការផ្សះផ្សាបញ្ហាដែនសមុទ្រនោះឡើយ ដោយហេតុនេះ គណៈកម្មការក៏ទទួលយកនូវសិទ្ធិបញ្ចេញមតិ និងការធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍ ដើម្បីការពារសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់ភាគីទាំងពីរ។ លោកបន្តថា ក្នុងនោះភាគីកម្ពុជាក៏បានបដិសេធនៅចំពោះមុខគណៈកម្មការផ្សះផ្សា ដោយមិនទទួលស្គាល់ការកាន់កាប់របស់យោធាថៃ នៅក្នុងទឹកដីកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យពលរដ្ឋខ្មែររាប់ម៉ឺននាក់ មិនអាចវិលត្រឡប់ទៅកាន់ផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេបាន។
លោក ប្រាក់ សុខុន៖ «គណៈកម្មការក៏ទទួលស្គាល់ថា កិច្ចព្រមព្រៀងទាំងអស់នោះ មិនទាន់បានអនុវត្តទាំងស្រុងនៅឡើយទេ។ អញ្ចឹងហើយ បាននៅពេលដែលគាត់យល់ពីបញ្ហាទាំងអស់នេះ គាត់ប្រគល់ឱ្យយើងបន្តមានសិទ្ធិនិយាយការពិតទៅកាន់ពិភពលោក។ ពីព្រោះកន្លងទៅ គឺខាងភាគីម្ខាងទៀត តែងតែខិតខំរារាំង មិនឱ្យយើងនិយាយអំពីការពិតទៅកាន់វេទិកាអន្តរជាតិ»។
ក្រោយប្រមុខការទូតកម្ពុជាធ្វើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍រួច មួយថ្ងៃបន្ទាប់ ប្រមុខការទូតថៃបានប្រតិកម្មមកលើភាគីកម្ពុជាយ៉ាងខ្លាំងក្លា។ ថ្លែងនៅថ្ងៃទី២១ ខែតុលា នេះ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃ លោក ស៊ីហាសាក់ ភួងកេតកែវ (Sihasak Phuangketkeow) ដោយចោទប្រកាន់មកលើរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា ថា បានធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍ ដោយបំភ្លៃខ្លឹមសារនៃលទ្ធផលកិច្ចពិភាក្សារបស់គណៈកម្មការផ្សះផ្សា ដើម្បីកេងចំណេញផលប្រយោជន៍នយោបាយ។ លោកបានរិះគន់ថា ភាគីកម្ពុជាបានលើកយកបញ្ហាជម្លោះព្រំដែនគោក មកនិយាយលាយឡំនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំផ្សះផ្សារបស់ UNCLOS ដែលជាយន្តការដោះស្រាយជម្លោះដែនសមុទ្រ ដែលជារឿងដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។
ប្រមុខការទូតថៃរូបនេះ បានអះអាងថា ប្រទេសថៃបានដាក់លិខិតតវ៉ាទៅកាន់គណៈកម្មការផ្សះផ្សា ដើម្បីប្រឆាំងនឹកកម្ពុជា ដែលលោកចោទថា បានចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ស្ដីពីលទ្ធផលនៃកិច្ចប្រជុំ នៅមុនការចេញរបាយការណ៍របស់គណៈកម្មការផ្សះផ្សា ដែលភាគីទាំងពីរបានឯកភាពគ្នាលើចំណុចនេះរួចទៅហើយ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ លោក ស៊ីហាសាក់ បានចោទប្រកាន់មកលើកម្ពុជាថា បានបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ថៃនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំរបស់គណៈកម្មការផ្សះផ្សារបស់ UNCLOS ដែលបញ្ហានេះនឹងធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពុជា និងថៃគ្មានថ្ងៃនឹងត្រូវរ៉ូវគ្នាវិញនោះឡើយ។
ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរី មិនអាចទាក់ទងអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា លោក ចាន់ រតនា ដើម្បីសុំការបកស្រាយជុំវិញកិច្ចប្រជុំនេះបានទេ នៅថ្ងៃទី២១ ខែតុលា។
ជុំវិញរឿងនេះ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត យល់ឃើញថា ការចោទប្រកាន់របស់ភាគីថៃ គឺធ្វើឡើងដើម្បីបង្កហេតុដាក់សម្ពាធមកលើកម្ពុជា។ លោកបន្តថា ភាគីកម្ពុជាមិនបានធ្វើខុសពីការព្រមព្រៀងរបស់ UNCLOS នោះឡើយ ដោយសេចក្ដីថ្លែងការណ៍របស់ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា ដែលបានប្រកាសក្នុងថ្ងៃនៃកិច្ចប្រជុំនោះ គឺជាព័ត៌មានបែបពិធីការ និងមិនបានបញ្ចេញលទ្ធផលអំពីកិច្ចប្រជុំនោះឡើយ។
លោក ម៉ែន ណាត៖ «រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដែលតំណាងដោយក្រសួងការបរទេសហ្នឹង គួរតែបញ្ជាក់ជូនឱ្យបានច្បាស់លាស់ដែរ ទៅកាន់សមាជិកគណៈកម្មការ (UNCLOS) ឱ្យគេយល់ច្បាស់អំពីជំហររបស់កម្ពុជា ថា កម្ពុជាអត់បានរំលោភលក្ខខណ្ឌណាក៏ដោយ នៅក្នុងដំណើរការនៃការចរចាទេ។ បញ្ជាក់ជូនប៉ុណ្ណឹង វាគ្រប់គ្រាន់ហើយ»។
កម្ពុជា និងថៃបានចូលរួមក្នុងកិច្ចចរចាជម្លោះដែនសមុទ្រ តាមយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ ជាលើកដំបូងនៅប្រទេសសិង្ហបុរី កាលពីថ្ងៃទី១៤ ដល់១៦ ខែកញ្ញា និងលើកទី២ នៅទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់ កាលពីថ្ងៃទី១៤ ដល់ ១៨ ខែតុលា។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំទាំងពីរលើកនេះហាក់មិនមានការផ្លាស់ប្ដូរច្រើននោះឡើយ ដោយភាគីទាំងពីរនៅតែបង្ហាញពីគោលជំហរផ្សេងគ្នា។ ក្នុងនោះភាគីកម្ពុជា បានបង្ហាញពីគោលជំហរ កំណត់ព្រំដែនសមុទ្រ និងការចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយថៃ ដើម្បីអភិវឌ្ឍ និងបែងចែកធនធានរួមគ្នា។ ចំណែកភាគីថៃ បានបង្ហាញពីគោលជំហរឱ្យមានការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រច្បាស់លាស់នៅក្នុងតំបន់សមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នាមួយកម្ពុជា។
យ៉ាងណាក៏ដោយចុះ តុលាការមជ្ឈត្តការអចិន្ត្រៃយ៍ (PCA) បានចេញសេចក្ដីប្រកាស កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែតុលា ដោយបានកត់សម្គាល់ឃើញថា ការឯកភាពនិងវិធានការដែលភាគីទាំងពីរធ្លាប់បានព្រមព្រៀងពីមុន មិនទាន់ត្រូវបានអនុវត្តពេញលេញនៅឡើយ។ ក្នុងនោះ គណៈកម្មការបានលើកទឹកចិត្តឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការប្ដេជ្ញាចិត្តទាំងនោះឡើងវិញ និងបានលើកទឹកចិត្តឱ្យខិតខំដំឡើងកម្រិតតំណាងការទូត ដោយតែងតាំងតំណាងជាន់ខ្ពស់ម្នាក់ប្រចាំនៅរាជធានីរបស់ភាគីម្ខាងទៀត៕
