សមាគម និង អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលចំនួន ៥៤ស្ថាប័ន ទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលផ្ដល់សេរីភាពដល់ព្រះសង្ឃ ជា វុទ្ធី រួមទាំងទទូចឲ្យលុបចោលទោសជាប់ពន្ធនាគារ ១៨ខែ ពាក់ព័ន្ធនឹងការជជែកតាមកម្មវិធីផ្ញើសារជាឯកជន។ សង្គមស៊ីវិលថា រដ្ឋាភិបាលមានកាតព្វកិច្ចការពារប្រជាពលរដ្ឋឲ្យមានលំហបញ្ចេញមតិដោយសេរីដូចមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយអង្គការរដ្ឋត្រូវដោះស្រាយនូវរាល់ សំណូមពរ និងការព្រួយបារម្ភរបស់ពលរដ្ឋ។
ក្រុមសង្គមស៊ីវិលទាំង ៥៤ ស្ថាប័ន ជឿជាក់ថា ការផ្តន្ទាទោស និងការដាក់ទោសចំពោះព្រះសង្ឃជា វុទ្ធី បង្ហាញអំពីការរំលោភបំពានធ្ងន់ធ្ងរលើសិទ្ធិសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ ដែលត្រូវបានធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងមាត្រា១៩ នៃកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្ដីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយ។ បន្ថែមលើនេះ ការកាត់ទោសលោក ជា វុទ្ធី ក៏ប៉ះពាល់ដល់ការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជា ក្រោមអនុសាសន៍ នៃការពិនិត្យជាសកលតាមកាលកំណត់ (យូភីអ)ជុំទី៤ ស្ដីពីសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងសេរីភាពសារព័ត៌មាន។
សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃ១៩ ខែសីហា បានចេញសាលក្រមផ្ដន្ទាទោសព្រះសង្ឃ ជា វុទ្ធី ឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល១៨ ខែ និងពិន័យជាប្រាក់ ២លានរៀល ពាក់ព័ន្ធនឹងករណីឆ្លើយឆ្លងសារក្នុងការសន្ទនាឯកជនមួយក្នុងបណ្ដាញសង្គម ដែលសង្គមស៊ីវិលថា មិនអាចចាត់ទុកជាទោសធ្ងន់ធ្ងរឡើយ។
ព្រះសង្ឃ ជា វុទ្ធី កាលពីខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ បានសរសេរសារនៅក្នុងក្រុម Messenger ហ្វេសប៊ុកមួយ ក្នុងរឿងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃហើយត្រូវ តុលាការ យកទៅធ្វើជាមូលដ្ឋានចោទប្រកាន់ព្រះអង្គពីបទ « ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម »។ ព្រះសង្ឃ ជា វុទ្ធី បានទទួលស្គាល់ថា លោកពិតជាបានបញ្ចេញមតិយោបល់នៅក្នុងក្រុមឯកជន ដែលមានសមាជិកប្រមាណ២០នាក់ ប៉ុន្តែបានបដិសេធថា មិនបានបង្ហោះមតិយោបល់របស់ព្រះអង្គជាសាធារណៈឡើយ។
សេចក្ដីថ្លែងការណ៍រួមរបស់សង្គមស៊ីវិល ចំនួន ៥៤ស្ថាប័ន នៅថ្ងៃទី២០ ខែសីហា ពន្យល់ថា កម្ពុជាជារដ្ឋភាគីនៃកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្ដីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយ ដែលបានធានានូវសិទ្ធិសេរីភាព នៃការបញ្ចេញមតិតាមមាត្រា ១៩។ បទប្បញ្ញត្តិនេះធានាដល់មនុស្សគ្រប់រូបនូវសិទ្ធិក្នុងការមាន មតិយោបល់ ដោយគ្មានការជ្រៀតជ្រែក និងសិទ្ធិស្វែងរកទទួល និងផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន និងគំនិតគ្រប់ប្រភេទដោយសេរី។ សង្គមស៊ីវិលថា ការផ្តន្ទាទោសលោក ជា វុទ្ធី មិនបានបំពេញតាមលក្ខខណ្ឌទាំងនេះឡើយ។
នាយកប្រតិបត្តិមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា លោក សេង សុវឌ្ឍនា ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីនៅថ្ងៃទី២០ ខែសីហាថា សង្គមស៊ីវិល ចង់ឃើញការគោរពសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ឲ្យបានពេញលេញ ពីព្រោះប្រទេសកម្ពុជា ជាប្រទេសដែលប្រកាន់គោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ និងនីតិរដ្ឋ។ លោកថា ទាល់តែពលរដ្ឋមានសេរីភាព ទើបកំណត់បានថា រដ្ឋាភិបាលបានបំពេញតួនាទីរបស់ខ្លួនតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។
លោក សេង សុវឌ្ឍនា៖ «យើងនៅមើលឃើញថា ការរឹតបន្តឹងសេរីភាពនៅតែបន្ត ធ្វើការរុកកួន រារាំងទៅដល់សកម្មជនទៅដល់ពលរដ្ឋ ដែលបញ្ចេញមតិយោបល់ជាសាធារណៈ ដូច្នេះអ្វី ដែល យើងនៅតែចង់បាន អំពីសិទ្ធិសេរីភាព ការអនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាពពេញលេញរបស់ពលរដ្ឋ ស្របតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ក៏ដូចជា តាមសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិ ដែលយើងមាន ដូច្នេះ ខ្ញុំជឿថា នៅក្នុងដំណើរការជិតបោះឆ្នោត បញ្ចេញមតិយោបល់ឱ្យបានទូលំទូលាយ ហើយពួកគាត់ក៏អាចចូលរួមចំណែកក្នុងការជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំខាងមុខហ្នឹង ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ បើសិនកាលណាពលរដ្ឋមានព័ត៌មានគ្រប់គ្រាន់ នៅមុនការបោះឆ្នោត អ៊ីចឹងការសម្រេចរបស់ពួកគាត់អាចទូលំទូលាយ»។
ព្រះសង្ឃ ជា វុទ្ធីត្រូវបានសមត្ថកិច្ចចាប់ខ្លួន កាលពីខែេមសា ឆ្នាំ២០២៦។
ប្រធានសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក នី សុខា លើកឡើងថា សកម្មភាពនៃការប្រើប្រាស់សិទ្ធិរបស់ព្រះសង្ឃ ជា វុទ្ធី គឺជាសេរីភាពបញ្ចេញមតិ ដែលធានាដោយច្បាប់ជាតិ និងអន្តរជាតិ ប៉ុន្តែមិនមែនជាអំពើខុសច្បាប់ទេ។ លោកថា រដ្ឋាភិបាលមានកាតព្វកិច្ចការពារប្រជាពលរដ្ឋ ឲ្យមានលំហបញ្ចេញមតិ ដោយសេរី ដូចមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយអង្គការរដ្ឋ ត្រូវដោះស្រាយនូវរាល់សំណូមពរ និងការព្រួយបារម្ភរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។
លោក នី សុខា លើកឡើងថា ការបន្តធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ នឹងឈានទៅដល់ការបាត់ជំនឿទុកចិត្ត ពីមជ្ឈដ្ឋានជាតិ និងសហគមន៍អន្តរជាតិ ទៅលើដំណើរការបោះឆ្នោត នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៧ និង២០២៨។ លោកថា ស្ថានភាពនេះ ក៏នឹងជះឥទ្ធិពលមិនល្អដល់កេរ្តិ៍ឈ្មោះរដ្ឋាភិបាល នៅចំពោះមុខប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ និង នៅលើឆាកអន្តរជាតិ។
លោក នី សុខា៖ «យើងឃើញថា ស្ថានភាពនៃការអនុវត្តសិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ពិសេស សិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ ការជួបជុំ ទាំងសកម្មភាពសកម្មក្នុងការចូលរួមសិទ្ធិនយោបាយ យើងឃើញថា នៅមិនទាន់មានលក្ខណៈល្អប្រសើរទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ យើងឃើញហើយសិទ្ធិសេរីភាពទាំងអស់នេះ នៅតែបន្តរងការរឹតត្បិត ការគំរាមកំហែង ការបំភិតបំភ័យ ហើយហ្នឹងរូបភាពជាក់ស្ដែង អ្នកទោសមនសិការ ដែលសុទ្ធសឹងតែជាសកម្មជនសង្គម សកម្មជននយោបាយ សិទ្ធិមនុស្ស បរិស្ថានអីជាដើម គឺនៅកំពុងស្ថិតនៅក្នុងការជាប់ពន្ធនាគារ ហើយរហូតមកដល់ពេលនេះយើងឃើញថា វាមានជាង១០០ នាក់យើងឃើញថា វាមានចំនួនច្រើន»។
ព្រះសង្ឃ ជា វុទ្ធី គឺជាអ្នកទោសមនសិការម្នាក់ ក្នុងចំណោមអ្នកទោសមនសិការ និង អ្នកទោសនយោបាយ យ៉ាងតិច ១៣១នាក់ ដែលកំពុងជាប់ពន្ធនាគារ ក្រោមចំណាត់ការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សដ៏ក្ដៅ របស់រដ្ឋាភិបាលក្រុមគ្រួសារត្រកូលហ៊ុន។
អ្នកឃ្លាំមើលលើកឡើងថា កម្ពុជានឹងរអិលទៅក្នុងវិបត្តិជាតិគ្រប់វិស័យ ដែលពិបាករកច្រកចេញ នៅក្រោមសម្ពាធដ៏ធ្ងន់របស់សហគមន៍អន្តរជាតិ ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនព្រមដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ និងអ្នកទោសមនសិការ តាមការដាស់តឿនរបស់អ្នករាយការណ៍ពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្សប្រចាំកម្ពុជា លោក ថម អេនឌ្រូ ( Tom Andrews ) នោះទេ៕
