អ្នកឃ្លាំមើលសង្គមកម្ពុជាបន្តអំពាវនាវឲ្យគណបក្សនយោបាយទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេសរួបរួមគ្នាក្នុងនាមខ្មែរតែមួយដោយតម្កល់ផលប្រយោជន៍ជាតិជាធំ ដើម្បីការពារនិងអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិឲ្យបានរីកចម្រើន ខណៈយោធាថៃកំពុងឈ្លាន និងកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជាដោយខុសច្បាប់។
ស្ថានការណ៍នៅតំបន់ព្រំដែន នៅតែមានភាពតានតឹង ដោយទាហានថៃបានបង្កើនសកម្មភាពចូលឈ្លានពានក្នុងទឹកដីខ្មែរកាន់តែជ្រៅ ប៉ុន្តែអ្នកនយោបាយកម្ពុជាទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុក នៅតែខ្វែងគំនិតគ្នា មិនទាន់អាចបង្រួបបង្រួមគ្នាបាននៅឡើយ បើទោះបីជាបក្សកាន់អំណាចតែងតែបង្ហោះសារនៅលើបណ្ដាញសង្គមហ្វេសប៊ុករបស់ខ្លួនអំពាវនាវឲ្យខ្មែររួបរួមគ្នាជាធ្លុងមួយក៏ដោយ។
អ្នកប្រឹក្សាយោបល់ផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍ផ្នត់គំនិត និងការស្រាវជ្រាវលោក សេក សុជាតិ ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីថា ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររាប់ពាន់ឆ្នាំរបស់កម្ពុជា មេរៀនដ៏ជូរចត់ និងផ្អែមល្ហែមបំផុតបានបង្រៀន ថា កាលណាខ្មែរបែកបាក់ ខ្មែរចុះខ្សោយ កាលណាខ្មែររួបរួមខ្មែរខ្លាំង។ លោកថា សាមគ្គីភាពមិនមែនគ្រាន់តែជាពាក្យស្លោកនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាខ្នងបង្អែកដែលធានានូវការរស់រានមានជីវិតនៃជាតិសាសន៍។
លោក សេក សុជាតិ បានបន្ថែមឲ្យដឹងទៀតថា ការខ្វែងគំនិតគ្នាជារឿងធម្មតា ប៉ុន្តែនៅចំពោះមុខវាសនាជាតិ និងអធិបតេយ្យភាព អ្នកនយោបាយទាំងអស់ត្រូវតម្កល់ផលប្រយោជន៍រួមឱ្យខ្លាំងជាងផលប្រយោជន៍បុគ្គល ឬក្រុម។ ការរួបរួមរវាងខ្មែរក្នុងស្រុក និងខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស គឺជាមហាកម្លាំងដែលគ្មានអ្វីអាចមករារាំងការអភិវឌ្ឍជាតិបានឡើយ។
អ្នកប្រឹក្សាយោបល់ផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍ផ្នត់គំនិត រូបនេះ យល់ឃើញថា ជាតិនិយមពិតប្រាកដ គឺការផ្ដល់តម្លៃឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងនាមជាកូនខ្មែរ ទោះបីរស់នៅទីណាក៏ដោយ។ សាមគ្គីភាពគឺជា របងដែក ដែលមាំជាងគេបំផុត។ កាលណាខ្មែរឯកភាពផ្ទៃក្នុង និងមានការគាំទ្រពីកូនខ្មែរគ្រប់ទិសទី នោះកម្ពុជានឹងមានកិត្យានុភាពរឹងមាំ និងរុងរឿងលើឆាកអន្តរជាតិ។
លោក សេក សុជាតិ៖ «ពួកយើងក្នុងនាមជាជាតិសាសន៍ខ្មែរគ្រប់រូបគ្រប់និន្នាការទាំងអស់ត្រូវបញ្ឈប់ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានដែលនាំឱ្យមានការស្អប់ខ្ពើមគ្នាក្នុងចំណោមខ្មែរ និងខ្មែរ ហើយត្រូវរកចំណុចរួមមួយដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍រស់នៅ ទៅតាមជាក់ស្តែងដោយប្រកាន់នូវជំហរយោគយល់គ្នា អធ្យាស្រ័យគ្នាទៅវិញទៅមកដើម្បីឲ្យសាមគ្គីភាពនោះអាចរីកចម្រើនដែលខ្លាចទៅជារបងដែករឹងមាំសម្រាប់ការពារកម្ពុជាទាំងមូល»។
មកទល់ពេលនេះ លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលតែងតែអំពាវនាវឲ្យខ្មែររួបរួមសាមគ្គីជាតិជាធ្លុងមួយ មិនបានបង្ហាញឱ្យឃើញលទ្ធផលអ្វីនោះទេ ក្រៅពីបន្តចាប់ចង និងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើសំឡេងរិះគន់ និងសំឡេងប្រឆាំងឥតឈប់ឈរ។
ទាក់ទងទៅនឹងបញ្ហានេះអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលឯករាជ្យកម្ពុជា ២៣ តុលា លោក គឹម សុខ បានប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរី ថា រដ្ឋាភិបាល២៣តុលា បបួលលោកហ៊ុន ម៉ាណែតឲ្យអង្គុយទល់មុខគ្នា ជជែកគ្នាអំពីដំណោះស្រាយបង្រួបបង្រួមជាតិ។ មូលដ្ឋានក្នុងការបង្រួបបង្រួមជាតិ ក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យគឺត្រូវផ្តើមចេញពីការប្រកួតប្រជែងគ្នាដោយសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ សេរី បើកចំហ នឹងដោយការគោរពឆន្ទៈរបស់ប្រជាពលរដ្ឋជាម្ចាស់ប្រទេស។
លោក គឹម សុខ៖ «បើរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែតមិនហ៊ានដើរលើផ្លូវផ្ទះផ្សារបង្រួបបង្រួមជាតិដោយការអង្គុយទល់មុខគ្នាជជែកអំពីដំណោះស្រាយជាក់ស្តែងទេ ជំហររបស់យើងខ្ញុំនៃរដ្ឋាភិបាលឯករាជ្យ២៣តុលា ច្បាស់លាស់ណាស់គឺបន្តរួមគ្នាជាមួយប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនិងយុទ្ធជនខ្មែរបណ្តេញក្រុមគ្រួសារហ៊ុន ចេញពីអំណាចឲ្យបាន ពេលក្រុមគ្រួសារហ៊ុន អស់អំណាចដឹកនាំប្រទេសហើយ យើងអាចរួបរួមខ្មែរតែមួយយ៉ាងលឿននៅក្រោមស្មារតីនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា»។
កន្លងមក គណបក្សកម្លាំងជាតិ ក៏បានអំពាវនាវឲ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាដោះលែង អ្នកជាប់ឃុំមនសិការទាំងអស់ ដើម្បីបង្ហាញពីការផ្សះផ្សាជាតិខ្មែរជាធ្លុងមួយ ក្នុងកាលៈទេសៈ ដែលខ្មែរកំពុងត្រូវរងនូវការបំពានពីប្រទេសជិតខាង។
ទាក់ទងទៅនិងការឈ្លានពានកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជាដោយខុសច្បាប់ពីសំណាក់យោធាថៃ អភិបាលខេត្តបន្ទាយមានជ័យលោក អ៊ុំ រាត្រី បានអះអាងកន្លងមកថា យោធាថៃបានរាយលួសបន្លាព័ទ្ធយកដីខ្មែរក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យចំនួន ៣តំបន់ ដែលមាន ២០ទីតាំង ដោយដាក់ពង្រាយលួសបន្លា និងទូកុងតឺន័រជាង១០០ទូ (១០៥ទូ) ដែលគិតជាផ្ទៃដីសរុប ទំហំជិត៨០០ហិកតារ (៧៦៣ហិកតារ)។
យ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រុមអ្នកឃ្លាំមើលសង្គមអះអាងថា ការឈ្លោះគ្នារបស់អ្នកនយោបាយ ធ្វើឲ្យពលរដ្ឋកើតទុក្ខ បាត់បង់ជីវិត ខូចកិត្តិយសប្រទេស និងបាត់បង់ធនធាន ដើម្បីអភិវឌ្ឍកម្ពុជា។ ប្រសិនបើអ្នកនយោបាយខ្មែរ មានភាពចាស់ទុំ ឈប់ធ្វើនយោបាយដោយការចងគំនុំឈ្នានីសគ្នា ពលរដ្ឋកម្ពុជានឹងអាចជឿនលឿនដូចប្រទេសដទៃ។
ក្រុមអ្នកឃ្លាំមើលសង្គមអះអាងថា ប្រទេសកម្ពុជា បន្ទាប់ពីមានកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ២៣ តុលា អ្នកនយោបាយខ្មែរ នៅតែមិនបោះបង់ចោលឥរិយាបថនយោបាយចាត់ទុកគ្នាជាសត្រូវ ធ្វើឲ្យអ្នកនយោបាយខ្លះកំពុងជាប់ពន្ធនាគារ និងជាប់បណ្តឹងនៅតុលាការ។
អង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (Licadho) បានកត់សម្គាល់ឃើញថា អាជ្ញាធរបានបន្តចាប់ខ្លួន និងឃុំខ្លួន សកម្មជនបរិស្ថាន សកម្មជនសង្គម អ្នកនយោបាយ អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស សហជីព អ្នកសារព័ត៌មាន និងពលរដ្ឋ ដាក់គុកជិត១០០(៩៧) នាក់ហើយ បន្ទាប់ពីពួកគាត់ បានប្រើប្រាស់សិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិ ដែលស្របទៅតាមច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ៕
