លោក រ៉ុង ឈុន និងសហការី បានដាក់លិខិតទៅស្ថានទូតបារាំង ដើម្បីស្នើសុំកិច្ចអន្តរាគមន៍ពីប្រធានាធិបតីបារាំងលោក អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង (Emmanuel Macron) ករណីតុលាការទាំង៣ថ្នាក់កាត់ក្តីមិនបានផ្តល់យុត្តិធម៌ឲ្យលោក។ មន្ត្រីសិទ្ធិមនុស្សយល់ឃើញថា រដ្ឋាភិបាលគួរបើកលំហប្រជាធិបតេយ្យ និងដោះលែងអ្នកទោសមនសិការទាំងអស់តាមការស្នើសុំរបស់សហគមន៍ជាតិ និងអន្តរជាតិ ដើម្បីឆ្ពោះទៅរកបរិកាសល្អប្រសើរសម្រាប់ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៧ និង២០២៨ នាពេលខាងមុខ។
នៅព្រឹកថ្ងៃទី៤ វិច្ឆិកា លោក រ៉ុង ឈុន ដាក់លិខិតស្នើសុំឲ្យប្រធានាធិបតីបារាំងលោក អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង (Emmanuel Macron) ជម្រុញឲ្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាទម្លាក់ចោលបទចោទ និងប្រគល់សិទ្ធិសេរីភាពពេញលេញឲ្យលោកឡើងវិញ។ មន្ត្រីស្ថានទូតបារាំងក៏បានចេញមកទទួលញត្តិរបស់លោក រ៉ុង ឈុន រួចរាល់ហើយ ដោយមិនទាន់មានការឆ្លើយតបបែបណានៅឡើយ។
ការដាក់លិខិតស្នើសុំកិច្ចអន្តរាគមន៍នេះ ធ្វើឡើងស្របពេលប្រធានាធិបតី លោក អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង គ្រោងនឹងបំពេញទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋនៅកម្ពុជា ដើម្បីចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី ដែលកម្ពុជាធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ ចាប់ពីថ្ងៃទី១៤ ដល់ថ្ងៃទី១៦ ខែវិច្ឆិកា។
ទីប្រឹក្សាសមាគមគ្រូបង្រៀនកម្ពុជាឯករាជ្យ និងជាអតីតទីប្រឹក្សាគណបក្សកម្លាំងជាតិ លោក រ៉ុង ឈុន ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីថា លោកចង់ឲ្យប្រធានាធិបតីបារាំងលើកយកករណីរបស់លោក ទៅជជែកក្នុងកិច្ចប្រជុំហ្វ្រង់កូហ្វូនី ព្រោះ តុលាការកំពូលបានចេញសាលក្រមកាត់ទោសយ៉ាងអយុត្តិធម៌ ដោយបានបំបិទសិទ្ធិសេរីភាពលោកមិនឲ្យចូលរួមសកម្មភាពនយោបាយ និងសិទ្ធិមួយចំនួនទៀត។ លោកថា កិច្ចប្រជុំកំពូលនេះ មានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការជម្រុញឲ្យកម្ពុជាស្តារឡើងវិញនូវការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបត្រយ្យ ប៉ុន្តែការកាត់ទោសលោកពីសំណាក់តុលាការកម្ពុជា គឺជាការរំលោភសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយ ព្រមទាំងមិនស្របនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនោះទេ។
មិនតែប៉ុណ្ណោះ លោក រ៉ុង ឈុន ថ្លែងថា ប្រទេសបារាំង ក៏ជាសហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសដែលចង្អុលបង្ហាញឲ្យកម្ពុជាដើរតាមរបបប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្សផងដែរ ដូច្នេះបារាំងគួរតែពិនិត្យមើលលើករណីនេះ ដោយស្នើឲ្យមានការដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ សកម្មជនបរិស្ថាន សិទ្ធិមនុស្ស និងសកម្មជនសង្គមជាច្រើនទៀតដែលកំពុងជាប់ឃុំក្នុងពន្ធនាគារ។
«បើសិនជាកម្ពុជាយើងមិនបានធ្វើការកែលម្អ អាហ្នឹងវាអត់មានអ្វីដែលចំនេញទេ ហើយប្រទេសបារាំងតែងតែជួយកម្ពុជាជារៀងរហូត ហើយយើងគិតថា វាល្មមមកដល់ពេល ក្នុងការកសាងកេរ្តិ៍ឈ្មោះកម្ពុជាឡើងវិញហើយ ដើម្បីស្រូបទាញនូវអឺទេសចរណ៍ក៏ដូចជាអ្នកវិនិយោគទុនអឺផងដែរ ហើយបើសិនជាយើងអឺនៅបន្តបែបហ្នឹង ប្រជាពលរដ្ឋនឹងទទួលរងគ្រោះ ហើយគ្មានផលចំណេញសម្រាប់ជាតិក៏ដូចជាប្រជាពរដ្ឋ។»
លោក រ៉ុង ឈុន
នៅក្នុងលិខិតដាក់ជូនប្រធានាធិបតីបារាំង លោក រ៉ុង ឈុន បានលើកឡើងអំពីវិធានការរបស់តុលាការកំពូល កាលពីថ្ងៃទី១៩ មិថុនា ដែលបានដាក់កម្រិតលើសិទ្ធិរបស់លោក រួមមានការដកហូតសិទ្ធិបោះឆ្នោត សិទ្ធិឈរឈ្មោះឱ្យគេបោះឆ្នោត សិទ្ធិចូលរួមសកម្មភាពនយោបាយ ការហាមមិនឱ្យថ្លែងការណ៍ជាសាធារណៈ ការហាមចូលរួមវេទិកាសាធារណៈ និងហាមចាកចេញពីរាជធានីភ្នំពេញ គឺមិនស្របនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ព្រមទាំងមិនស្របច្បាប់អន្តរជាតិស្តីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ លោកក៏បានបដិសេធចោលទាំងស្រុងរាល់ការចោទប្រកាន់របស់តុលាការថ្នាក់ក្រោមថា គ្មានអង្គហេតុច្បាស់លាស់ ហើយថា លោកមិនដែលមានចេតនាញុះញង់ ឬអំពាវនាវឱ្យប្រជាពលរដ្ឋប្រព្រឹត្តអំពើខុសច្បាប់នោះទេ។
កាលពីថ្ងៃទី២ កញ្ញា លោក រ៉ុង ឈុន ក៏ធ្លាប់បានដាក់លិខិតថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ នៅព្រះបរមរាជវាំង ដើម្បីស្នើសុំកិច្ចអន្តរាគមន៍លើសំណុំរឿងក្តីរបស់លោកផងដែរ ប៉ុន្តែរហូតមកដល់ពេលនេះ មិនមានការឆ្លើយតបណាមួយពីព្រះបរមរាជវាំងមកលោកវិញឡើយ។ ចំណែក ក្រសួងយុត្តិធម៌ បានចេញលិខិតឆ្លើយតបនឹងលោក រ៉ុង ឈុន កាលពីអំឡុង ខែសីហាថា ការសម្រេចរបស់តុលាការគ្រប់ជាន់ថ្នាក់លើសំណុំរបស់ លោក គឺធ្វើឡើងបានត្រឹមត្រូវ និងស្របតាមនីតិវិធី ហើយក្រសួង ពុំរកឃើញភាពមិនប្រក្រតីណាមួយនោះដែរ។
នាយកទទួលបន្ទុកកិច្ចការទូទៅនៃអង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (LICADHO) លោក អំ សំអាត មានប្រសាសន៍ថា កន្លងមកអង្គការជាតិ និងអន្តរជាតិជាច្រើនក៏ធ្លាប់បានអំពាវនាវជាហូរហែរឲ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស បរិស្ថាន និងសង្គម ដែលកំពុងជាប់ពន្ធនាគារឲ្យមានសេរីភាពឡើងវិញផងដែរ ដោយលោកមើលឃើញថា ពួកគេគ្រាន់តែអនុវត្តសិទ្ធិរបស់ខ្លួនដែលមានចែងនៅក្នុងច្បាប់ប៉ុណ្ណោះ។ លោកសង្ឃឹមថា ប្រធានាធិបតីបារាំង នឹងលើកយកបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជាទៅជជែកនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំហ្វ្រង់កូហ្វូនីនាពេលខាងមុខនេះផងដែរ។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាលោកថា វាអាស្រ័យលើការសម្រេចរបស់លោក អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង(Emmanuel Macron) និងកិច្ចប្រជុំទាំងមូល។
«លោកមើលឃើញថា វាជាការអនុវត្តសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់អឺពលរដ្ឋ មិនគួរត្រូវបានជាប់ឃុំឬក៏ការចោទប្រកាន់ ឬការជាប់ពន្ធនាគារទេ អញ្ចឹងហើយលោកសុំឲ្យមានការដោះលែងហើយនិងបើកលំហរសេរីភាពទាំងហ្នឹងដើម្បីឆ្ពោះទៅរកបរិយាកាសកាន់តែល្អប្រសើរសម្រាប់ការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៧ និងការបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ២០២៨»។
លោក អំ សំអាត
កន្លងមកអង្គការជាតិ និងអន្តរជាតិជាច្រើនក៏បានបង្ហាញក្តីបារម្ភជុំវិញបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជាថាមានការធ្លាក់ចុះ និងមានការរំលោភបំពានសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ។ ចំណែកសន្ទស្សន៍នីតិរដ្ឋរបស់គម្រោងយុត្តិធម៌ពិភពលោកឆ្នាំ២០២៦ បង្ហាញថា កម្ពុជាទទួលបានចំណាត់ថ្នាក់ទាបខ្លាំង គឺលំដាប់លេខ១៤០ ក្នុងចំណោមប្រទេស១៤៣ ពាក់ព័ន្ធនឹងឯករាជ្យភាពរបស់តុលាការ ការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងសេរីភាពនយោបាយ។ បញ្ហានេះ បានធ្វើឲ្យអ្នកវិភាគ និងប្រមុខរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ ២៣តុលា លោក សម រង្ស៊ី កាលពីដើមសប្តាហ៍នេះ បានស្នើសុំឲ្យប្រធានាធិបតីបារាំងលោក អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង (Emmanuel Macron) ពិចារណាកុំបង្ហាញវត្តមានរបស់ខ្លួនចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនីនៅកម្ពុជា ដើម្បីបំពេញមុខមាត់ឲ្យមេដឹកនាំដែលរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងយករូបភាពនៃព្រឹត្តការណ៍នេះ បោកបញ្ឆោតប្រជាពលរដ្ឋដោយលាក់បាំងបញ្ហាស្នូលដែលកំពុងគាបសង្កត់ពលរដ្ឋម្ចាស់ឆ្នោតឡើយ៕
