តុលាការក្រុងភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី២១ វិច្ឆិកា បានបើកសវនាការលើសំណុំរឿងរបស់សកម្មជនកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស និងសំណុំរឿងរបស់មេដឹកនាំគណបក្សដំណើរឆ្ពោះទៅមុខ លោក ឃុន ថងឌី ដែលបានបញ្ចេញមតិអំពីរឿងជម្លោះខ្មែរ-ថៃ។ សកម្មជនដែលកំពុងជាប់ឃុំទាំងនេះ ទាមទារឲ្យតុលាការដោះលែងពួកគាត់ឲ្យមានសេរីភាពវិញ។
តុលាការក្រុងភ្នំពេញ បានបើកសវនាការលើសំណុំរឿងពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នាគឺសំណុំរឿងសកម្មជនកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសលោក ស្រ៊ុន ស្រ៊ន កញ្ញា ភឹង សោភា និងលោក សាន សិទ្ធិ ពាក់ព័ន្ធនឹងការបញ្ចេញមតិរឿងព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម និងសំណុំរឿងមេបក្សដំណើរឆ្ពោះទៅមុខលោក ឃុន ថងឌី ពាក់ព័ន្ធនឹងការបញ្ចេញមតិរឿងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។
ចំពោះសវនាការលើអង្គហេតុនៃសំណុំរឿងសកម្មជនកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស គឺតុលាការ បានចោទសួរកញ្ញា ភឹង សោភា និងលោក សាន សិទ្ធិ អំពីការផ្សព្វផ្សាយវីដេអូអប់រំរឿងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស និងការបញ្ចេញមតិរឿងគម្រោងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការតំបន់អភិវឌ្ឍន៍ត្រីកោណ (CLV) ជាមួយប្រទេសវៀតណាម ដែលនាំឲ្យមានការចោទប្រកាន់ពីបទ«ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម»។ ទោះយ៉ាងណា សកម្មជនទាំងពីរ បានតវ៉ាចំពោះមុខតុលាការថា អ្វីដែលពួកគាត់លើកឡើងគឺជាការបញ្ចេញមតិ ដោយមិនបានញុះញង់អ្នកណា ឬបង្កភាពវឹកវរដល់សន្តិសុខសង្គមនោះទេ មកទល់ពេលនេះ។
សវនាការនេះ មានការចូលរួមឃ្លាំមើលពីតំណាងអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (Licadho) អាដហុក (Adhoc) និងមន្ត្រីអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ព្រមទាំងអ្នកគាំទ្រ និងក្រុមគ្រួសារសាច់ញាតិរបស់ជនជាប់ឃុំ។ តុលាការបានលើកសវនាការនេះទៅពេលក្រោយបន្តទៀត ប៉ុន្តែមិនទាន់កំណត់ពេលជាក់លាក់នោះទេ។
ប្រធានសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក នី សុខា ដែលបានចូលស្តាប់សវនាការ ថ្លែងថា តុលាការគួរតែដោះលែងក្រុមសកម្មជនកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឲ្យមានសេរីភាពវិញ ព្រោះអ្វីដែលពួកគាត់លើកឡើង គឺជាសេរីភាពបញ្ចេញមតិ ។ លើសពីនេះ លោកថា ពួកគាត់ក៏បានជាប់ឃុំបណ្ដោះអាសន្នលើសពីពីរភាគីបីទៅហើយ ខណៈរដ្ឋាភិបាល ក៏បានលុបចោលគម្រោងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការតំបន់អភិវឌ្ឍន៍ត្រីកោណ (CLV) នេះដែរ។
លោក នី សុខា៖ «សូមតុលាការមេត្តាពិចារណាដើម្បីឲ្យជនជាប់ចោទ អាចរួចផុតពីបទចោទវិញ ព្រោះរឿងទាំងអស់នេះ វាមានការលំបាកណាស់នៅក្នុងការដែលយើងគិតថា វាមិនទាន់មានជាព្យសនកម្មកើតឡើងដែលវា សមស្របទៅនឹងបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ»។
អាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានចាប់ឃុំខ្លួនសកម្មជនកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស លោក ស្រ៊ុន ស្រ៊ន កញ្ញា ភឹង សោភា និងលោក សាន សិទ្ធ កាលពីថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ បន្ទាប់ពីពួកគាត់បានធ្វើវីដេអូមួយបង្ហាញក្តីបារម្ភថា ការសម្រេចរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការដាក់ខេត្តខ្មែរភាគកើតចំនួន៤ ទៅរកស៊ីរួមគ្នាជាមួយវៀតណាម ឬហៅថា គម្រោង CLV នឹងអាចធ្វើឱ្យកម្ពុជាបាត់បង់ទឹកដីទៅវៀតណាមគ្រប់គ្រងនៅពេលអនាគត។ មកទល់ពេលនេះ ពួកគាត់ជាប់ឃុំ ជាង១ឆ្នាំ ៣ខែហើយ។
ងាកមកសំណុំរឿងមេបក្សឆ្ពោះទៅមុខលោក ឃុន ថងឌី វិញ លោកបានអះអាងមុខតុលាការថា ការអត្ថាធិប្បាយពីបញ្ហាជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃរបស់លោកគ្រាន់តែជាការចែករំលែកព័ត៌មាន និងមិនមានចេតនាញុះញង់ដូចការចោទប្រកាន់នោះទេ។ តុលាការក្រុងភ្នំពេញ គ្រោងប្រកាសសាលក្រមលើសំណុំរឿងរបស់ លោក ឃុន ថងឌី នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។
សមាជិកគណៈកម្មការអចិន្ត្រៃយ៍នៃគណបក្សដំណើរឆ្ពោះទៅមុខលោក ឆាន ណុល ចាត់ទុកការឃុំខ្លួនលោក ឃុន ថងឌី គឺជារឿងនយោបាយ ។ លោកស្នើសុំឲ្យរដ្ឋាភិបាល និងតុលាការក្រុងភ្នំពេញដោះលែងលោក ឃុន ថងឌី វិញ។
លោក ឆាន ណុល៖ «តំណាងឲ្យគណបក្សដំណើរឆ្ពោះទៅមុខ សូមស្នើសុំទៅរដ្ឋាភិបាលនិងតុលាការអធ្យាស្រ័យនិងលើកលែងទោសដល់លោក ប្រធាន ឃុន ថងឌី ផង ព្រោះចេតនាដែលគាត់ធ្វើនេះ គឺជាចេតនាជួយដល់សង្គមជាតិយើងទេ ។ គាត់មិនមានចេតនាណាផ្សេងដើម្បីបន្ទច់បង្អាក់ដំណើររដ្ឋាភិបាលទេ»។
លោក ឃុន ថងឌី ត្រូវបានសមត្ថកិច្ចចាប់ខ្លួនកាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ហើយតុលាការ បានចោទប្រកាន់លោកពីបទ «ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម»។ ការចាប់ឃុំខ្លួននេះ គឺបន្ទាប់ពីមេបក្សនយោបាយរូបនេះនិយាយផ្សាយផ្ទាល់តាមហ្វេសប៊ុករបស់លោកថា ទោះបីមានបទឈប់បាញ់ក៏ដោយកម្ពុជាមិនត្រូវទុកចិត្តប្រទេសថៃឡើយ ព្រោះថៃមិនបោះបង់ការឈ្លានពានឡើយ ដូច្នេះកងទ័ពកម្ពុជាត្រូវតែបន្តឈរជើងនៅទីតាំងតំបន់ជម្លោះទាំងនោះ។
មន្ត្រីអង្កេតជាន់ខ្ពស់នៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក យី សុខសាន្ត ដែលតាមដានសវនាការនេះ ថ្លែងថា មេធាវីការពារក្តីឱ្យលោក ឃុន ថងឌី បានអះអាងប្រាប់តុលាការថា កូនក្តីរបស់គាត់ដែលមានអតីតភាពជាអ្នកសារព័ត៌មាន គ្រាន់តែនិយាយទៅតាមហេតុការណ៍ជាក់ស្តែង ពោលគឺពុំមានចេតនាញុះញង់នោះទេ។ លោក យី សុខសាន្ត ក៏មើលឃើញដែរដា សកម្មភាពរបស់លោក ឃុន ថងឌី កន្លងមក បង្ហាញពីការខ្វាយខ្វល់ដល់សង្គមជាតិ ហើយលោក ក៏បានជំនួយដល់ជនភៀសសឹកក្នុងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃដែរ។
លោក យី សុខសាន្ត៖ «គាត់ក៏ជាមនុស្សម្នាក់ដែលមានមនសិការមានឆន្ទៈ ជួយដល់ប្រជាពលរដ្ឋដែលជនភៀសសឹកពីសង្គ្រាមដែរ។រឿងមួយទៀត យើងជា សង្គមស៊ីវិល ស្នើសុំដោយទទូចទៅរដ្ឋាភិបាល ក៏ដូចជាសមត្ថកិច្ចដែរ ពាក់ព័ន្ធនឹង សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ គួរតែមេត្តាកុំដាក់ទោសទណ្ឌដល់អ្នកដែលហ៊ាននិយាយ»។
អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ (Human Rights Watch) កាលពីថ្ងៃទី០៥ ខែវិច្ឆិកា បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយដោយលើកឡើងថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានចាប់ខ្លួននិងចោទប្រកាន់មនុស្សយ៉ាងតិច ១៦នាក់ពីបទញុះញង់ និងក្បត់ជាតិ ដែលជាប់ឃុំពី២ឆ្នាំ រហូតដល់១៥ឆ្នាំ ដោយសារការបញ្ចេញទស្សនៈរបស់ពួកគេអំពីជម្លោះព្រំដែនខ្មែរ-ថៃ។ អ្នកទាំងនោះ មានដូចជាអ្នកកាសែត អ្នកប្រើប្រាស់បណ្ដាញសង្គម និងសកម្មជននយោបាយបក្សប្រឆាំង។
នាយករងប្រចាំតំបន់អាស៊ីនៃអង្គការ យូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ អ្នកស្រី ប្រៃយូនី លឺ (Bryony Lau) បានលើកឡើងក្នុងសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ថា «អាជ្ញាធរកម្ពុជាកំពុងប្រើប្រាស់ជម្លោះព្រំដែនថៃនាពេលថ្មីៗនេះ ជាលេសដើម្បីបំភិតបំភ័យមនុស្សដែលបញ្ចេញទស្សនៈរបស់ពួកគេ ដោយសេរីនៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម និងដើម្បីយាយីអ្នករិះគន់រដ្ឋាភិបាល។ អ្នកស្រី បន្តថា ការឃុំខ្លួនដោយខុសឆ្គង និងការប្រើខុសលើបទញុះញង់ និងការចោទប្រកាន់ពីបទក្បត់ជាតិ បង្ហាញពីការមិនយកចិត្តទុកដាក់របស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ចំពោះសេរីភាពបញ្ចេញមតិ និងសេរីភាពសារព័ត៌មាន»។
អង្គការយូមែន រ៉ៃត៍ វ៉ច្ឆ គូសបញ្ជាក់ថា ប្រជាជនកម្ពុជាទាំងអស់ មានសិទ្ធិបញ្ចេញមតិទាំងដោយផ្ទាល់ និងតាមអ៊ីនធឺណិត ហើយមិនគួរត្រូវបានឃុំខ្លួន និងចោទប្រកាន់ដោយគ្រាន់តែបញ្ចេញមតិរិះគន់នោះទេ។ អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិមួយនេះ ជំរុញឲ្យសហគមន៍អន្តរជាតិ ត្រូវជំរុញឱ្យអាជ្ញាធរកម្ពុជាទម្លាក់ចោលការចោទប្រកាន់គ្មានមូលដ្ឋានទាំងនេះ ហើយដោះលែងបុគ្គលដែលត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយខុសច្បាប់ទាំងអស់ឲ្យមានសេរីភាពឡើងវិញ៕
