អ្នកឃ្លាំមើលថា អំពើពុករលួយ និង បក្ខពួកនិយម ក្នុងប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋទាំងមូល គឺជាឧបសគ្គដ៏ធំ ដែលនាំឲ្យគ្មានប្រសិទ្ធភាពកម្ចាត់គ្រឿងញៀន។ ការលើកឡើងនេះ គឺបន្ទាប់សមត្ថកិច្ចបង្ហាញរបាយការណ៍ នៃបទល្មើស គ្រឿងញៀន ជាង ៦ពាន់ករណី ក្នុងរយៈពេលប្រមាណ ៦ខែ ឆ្នាំ២០២៦ ហើយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ លោក ស សុខា បានចេញមុខបំផ្លាញគ្រឿងញៀនរហូតដល់ ជាង ៥តោន។
គ្រឿងញៀន ក្លាយជាបញ្ហាដែលប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ មានការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង ទាក់ទងនឹងការបំផ្លាញអនាគតយុវជន និងប្រទេសជាតិកម្ពុជា។ អ្នកឃ្លាំមើល លើកឡើងថា កម្ពុជាមិនអាចលុបបំបាត់គ្រឿងញៀនបាន ប៉ុន្តែកាន់តែមានកំណើន ចរាចរណ៍គ្រឿងញៀន ពីព្រោះ ពួកអ្នកមានអំណាច និងក្រុមមន្ត្រីសមត្ថកិច្ច ដែលទទួលភារកិច្ចនេះ អាចជាអ្នកកាងនៅពីក្រោយមេឈ្មួញគ្រឿងញៀនធំៗ។
អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន លោក ប៉ោ មករា ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរី នៅថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដាថា ការកម្ចាត់គ្រឿងញៀន នៅប្រទេសកម្ពុជា ប្រៀបដូចជាការវែកចកលើផ្ទៃទឹក គឺពុំមែនជារបៀបស្រង់ចកចេញពីផ្ទៃទឹក ឱ្យអស់នោះទេ។ ដូច្នេះ លោកថា វិធីសាស្ត្របែបនេះ ពុំមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកម្ចាត់គ្រឿងញៀនឡើយ។
លោក ប៉ោ មករា មានប្រសាសន៍ថា អំពើពុករលួយ និងបក្ខពួកនិយម ដែលនាំឱ្យមានការគប់គិតជាប្រព័ន្ធ គឺជាឫសគល់ធំបំផុត នៃឧបសគ្គកម្ចាត់ គ្រឿងញៀន នៅកម្ពុជា។ លោកកត់សម្គាល់ថា ជាទូទៅ ឃើញចាត់ការតែលើជនរងគ្រោះ ដែលប្រើប្រាស់ គ្រឿងញៀន និង ក្មេងទំនើង ប៉ុន្តែ ពុំឃើញមានលទ្ធផលជាដុំកំភួន ក្នុងការនាំយកពួកមេឈ្មួញគ្រឿងញៀនធំៗ ទៅផ្ដន្ទាទោសនៅឡើយ។
លោក ប៉ោ មករា ៖ «រឿងកើតឡើងថ្មីៗនៅខេត្តកំពត ដែលមន្ត្រីបង្ក្រាបបទល្មើស មួយចំនួន ពិសេសបទល្មើសឆបោកតាមប្រព័ន្ធអនឡាញហ្នឹង វាទៅជាមន្ត្រីទាំងអស់ហ្នឹងនាំគ្នាទៅលួចឧបករណ៍ទាំងអស់ហ្នឹង។ ហ្នឹងជាបញ្ហា សាំញ៉ាំ ជាបញ្ហាមួយដែលត្រូវការឆន្ទៈនយោបាយខ្ពស់ ក្នុងការលុបបំបាត់បញ្ហាអំពើពុករលួយ បើមិនអ៊ីចឹងទេ អំពើពុករលួយវាទាញទៅជាបក្ខពួកនិយម វាទាញទៅជាគេហៅថា ការ គប់គិតគ្នា ជាប្រព័ន្ធដើម្បីកេងផលប្រយោជន៍ជាតិ ជាពិសេស គឺការអនុវត្តច្បាប់ ពាក់ព័ន្ធនឹងការកម្ចាត់បញ្ហាគ្រឿងញៀន វាមិនមានប្រសិទ្ធភាពបែបហ្នឹង»។
ការលើកឡើងនេះ ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ លោក ស សុខា បាន ចូលរួមដុតបំផ្លាញគ្រឿងញៀនជាង ៥តោន ដែលសមត្ថកិច្ចរឹបអូសបានកន្លងមក។ ការដុតបំផ្លាញនេះ ប្រារព្ធធ្វើជានិមិត្តរូប ក្នុងពេលលោក ស សុខា ចូលរួមក្នុងពិធីអបអរ «ទិវាអន្តរជាតិប្រយុទ្ធប្រឆាំងការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន និងការជួញដូរគ្រឿងញៀនខុសច្បាប់» នៅស្រុកពញាឮ ខេត្តកណ្ដាល នៅថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដា។
អគ្គស្នងការដ្ឋាននគរបាលជាតិ បង្ហាញថា ការបង្ក្រាបគ្រឿងញៀនទូទាំងប្រទេស នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា តែ១ថ្ងៃនេះ សមត្ថកិច្ចបានឃាត់ខ្លួនជនសង្ស័យ ៦៩នាក់។ ចំណែកឯ ទិន្នន័យនៃការបង្ក្រាបគ្រឿងញៀន ចាប់ថ្ងៃទី១ ខែមករា ដល់ថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា គឺរយៈពេលជិត ៧ខែ ក្នុងឆ្នាំ២០២៦នេះ មានចំនួនរហូតដល់ ៦០៦០ ករណី និងឃាត់ខ្លួនមនុស្សបាន ១៦០១៨នាក់ ក្នុងនោះ មានស្ត្រី ១០៩៣នាក់។
អាជ្ញាធរជាតិប្រយុទ្ធប្រឆាំងគ្រឿងញៀនឱ្យដឹងថា ពេញមួយឆ្នាំ២០២៥ សមត្ថកិច្ចបានបង្ក្រាបករណីគ្រឿងញៀន បានជាង ១ម៉ឺន ៧ រយករណី ឃាត់ខ្លួនជន សង្ស័យ ជិត ៣ម៉ឺននាក់ រឹបអូសបានគ្រឿងញៀនជិត ៦តោន និងសារធាតុគីមីផ្សំជាង ៤២តោន ព្រមទាំង បានបិទទីតាំងអាជីវកម្ម ១២កន្លែង។ ចំណែកឯឆ្នាំ២០២៤ សមត្ថកិច្ចបានរឹបអូសគ្រឿងញៀន មានចំនួនសរុបជិត ១៥តោន (១៤.៩តោន) និង ចាប់ខ្លួនជនសង្ស័យជាង ២ម៉ឺន៧ពាន់នាក់ (២៧ ០៦៨នាក់) ក្នុងនោះ មានជន បរទេសជាង ១ពាន់នាក់ (១ ០៤៥នាក់) ដែលមាន១៦សញ្ជាតិ។
អ្នកឃ្លាំមើលលើកឡើងថា ការជួញដូរគ្រឿងញៀននេះ មិនស្រកអន់ឡើយនិងកំពុងរីករាលដាលយ៉ាងសម្បើមទៅដល់គ្រប់ច្រកល្ហកនៅទូទាំងប្រទេស។
អ្នកស្រាវជ្រាវពីការអភិវឌ្ឍន៍សង្គមលោកបណ្ឌិត មាស នី ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីនៅថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដាថា គ្រឿងញៀន ពីមុនមានព័ត៌មានទិញលក់តែក្នុងទីក្រុងប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែ ពេលនេះ ល្បីថា មានការចែកចាយលក់ដូរ ដល់ទីជនបទភូមិដាច់ស្រយាលទៅហើយ។ លោកទទួលបានព័ត៌មានពីឪពុកម្ដាយខ្លះ ដែលមានកូនញៀនថ្នាំ រាយការណ៍ថា កូនៗរបស់ពួកគាត់ ទិញថ្នាំញៀនទាំងនោះពីនគរបាលតែម្ដង។ លោកថា នេះជា រឿងដែលគួរឱ្យឆ្ងល់ ។
លោកបណ្ឌិត មាស នី ពន្យល់ថា កាលណានគរបាលមួយចំនួន មានថ្នាំញៀនចែកចាយ នោះពិតជាពិបាកបែងចែង ថាតើមន្ត្រីសមត្ថកិច្ចនោះ គប់គិតរកស៊ីគ្រឿងញៀន ឬក៏ជាសិទ្ធិដែលមន្ត្រីនគរបាលនោះ បានការអនុញ្ញាតពីថ្នាក់លើឱ្យដើរតួជាចែកចាយ ដើម្បីធ្វើជាធ្នាក់តាមចាប់ពួកអ្នកជួញដូរគ្រឿងញៀនបន្តទៀត។ ដូច្នេះ លោកថា ករណីបែបនេះ មានតែរដ្ឋាភិបាល ឬអាជ្ញាធរគ្រឿងញៀនទេ ដែលត្រូវមានសមត្ថកិច្ចតាមច្បាប់ ស៊ើបអង្កេតឱ្យច្បាស់។
បណ្ឌិត មាស នី៖ «ខ្ញុំសួរប៉ូលិសដែលធ្វើការគ្រឿងញៀនដែលទេណាស់ គាត់គ្រាន់តែនិយាយប្រាប់ខ្ញុំដែរ។ គាត់ថាជូនកាលពេលខ្លះ ឧទាហរណ៍ចាប់ទៅបានឈ្មួញធំម្នាក់ ឧបមាថា មានថ្នាំរហូតទៅដល់២រយគីឡូ ឬ៣រយគីឡូថា ចុះអ៊ីចឹងអ្នកដែលមានចំនួនថ្នាំ បរិមាណថ្នាំច្រើននៅនឹងដៃអ៊ីចឹង តើអាហ្នឹង ម៉េចបានរកមិនឃើញអ្នកនៅពីក្រោយខ្នងហ្នឹងទៀត គាត់ថាដល់ពេលរកចាប់អ្នកធំៗ វាច្រើនតែអ្នកហ្នឹងឯងមានខ្នងនៅលើទៀត។ ខ្នងបានន័យថា ជូនកាលអាច អាជ្ញាធរគ្រឿងញៀននៅកន្លែងក្រសួងហ្នឹង គេមានខ្សែបណ្ដាញរបស់គេដែរ។ អ៊ីចឹងដល់ពេលពួកហ្នឹងពង្រីកខ្លួនមកដើររកស៊ីខាងក្រៅ ឧបមាថា ខាងខេត្តស្រុកចាប់បាន ចាប់ហើយក៏ពិបាកទុកបន្តិចទៀតមានគេមកដោះ មានគេមកដោះ អាហ្នឹងខ្សែរបស់យើង ក្រុមបណ្ដាញរបស់យើងអីទេ បាទ! ករណីខ្លះក៏មានអ៊ីចឹងដែរ។ ប៉ុន្តែដូចខ្ញុំបានជម្រាបជូនថា ខ្ញុំលើកនេះ គ្រាន់លើកតាមស្អីដែលគេបាននិយាយប្រាប់ខ្ញុំទេ ប៉ុន្តែស៊ីជ្រៅប៉ុណ្ណា ខ្ញុំចង់ឱ្យអាជ្ញាធរគ្រឿងញៀន ឬក៏ក្រសួងមហាផ្ទៃហ្នឹងគួរតែតាមមើលហើយពិនិត្យមើលរឿងហ្នឹងឡើងវិញឱ្យច្បាស់ទៅ»។
អ្នកឃ្លាំមើល លើកឡើងថា ពុំមានវិធីបំបាត់គ្រឿងញៀននៅកម្ពុជាទេ ពីព្រោះអ្នកដឹកនាំប្រទេស តែងតែផ្ដល់ការអនុគ្រោះដ៏ទូលំទូលាយដល់ពួកមេឈ្មួញគ្រឿងញៀន។
កាលពីពេលថ្មីៗនេះ លោក ហ៊ុន សែន ជាប្រមុខរដ្ឋស្តីទី បានសម្រេចលើកលែងទោស ដល់បុរសជនជាតិបែលហ្ស៊ិកម្នាក់ ដែលត្រូវបានតុលាការកម្ពុជា ផ្ដន្ទាទោស ដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត ពាក់ព័ន្ធនឹងការជួញដូរគ្រឿងញៀនឆ្លងដែន តាម សំណើរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។ ការលើកលែងទោសនេះ រង ការរិះគន់យ៉ាងខ្លាំង ពីក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួន។
សង្គមស៊ីវិល រិះគន់ថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនយកចិត្តទុកដាក់ផ្ដល់សេរីភាពឲ្យអ្នកទោសនយោបាយ និង អ្នកទោសមនសិការ ដើម្បីពង្រឹង កម្លាំងជាតិ ប៉ុន្តែ បែរជាខំរកវិធីផ្ដល់លើកលែង ទោសដល់មេឈ្មួញគ្រឿងញៀន ដែលបំផ្លាញសង្គមកម្ពុជាទៅវិញ៕
