កម្ពុជា និងចិនបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងអនុវត្តគម្រោងចំនួន ៧ ក្រោមមូលនិធិកិច្ចសហប្រតិបត្តិការមេគង្គ-ឡានឆាងក្នុងទំហំទឹកប្រាក់សរុបជិត ២លានដុល្លារអាមេរិក។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះធ្វើឡើងក្នុងជំនួបរវាងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា ប្រាក់ សុខុន និងឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំកម្ពុជា លោក វ៉ាន់ វិនពីន (Wang Wenbin) កាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា។
កិច្ចព្រមព្រៀងសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៦ ភាគីចិនសន្យាផ្ដល់ការគាំទ្រដល់គម្រោងអភិវឌ្ឍន៍នៅកម្ពុជាដូចជា ការអភិវឌ្ឍសហគ្រាសផលិតផ្សិតសម្រាប់កសិករ ដើម្បីរួមចំណែកកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រនៅខេត្តកណ្ដាល ការលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចជនបទ និងការផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អាត ការពង្រីកលទ្ធភាពចូលទៅកាន់ទីផ្សារក្នុងតំបន់តាមរយៈការកែលម្អការវេចខ្ចប់ផលិតផល ក៏ដូចជាគម្រោងលុបបំបាត់ជំងឺរលាកថ្លើម។ ក្រៅពីនេះ គម្រោងនេះក៏រួមមាន ការជំរុញឌីជីថលរូបនីយកម្មវិស័យទេសចរណ៍សហគមន៍មេគង្គ-ឡានឆាង ការត្រៀមលក្ខណៈទទួលភ្ញៀវទេសចរចិន ការពង្រឹងសមត្ថភាពបច្ចេកវិទ្យាបៃតងសម្រាប់វិស្វករនៅបណ្ដាប្រទេសអនុតំបន់មេគង្គ និងការលើកកម្ពស់សមត្ថភាពគ្រប់គ្រង និងចែករំលែកទិន្នន័យធនធានទឹករវាងចិន និងកម្ពុជា ព្រមទាំងកិច្ចសន្ទនាកម្រិតតំបន់ពាក់ព័ន្ធនឹងការគ្រប់គ្រងផ្ទៃទឹកទន្លេមេគង្គ។
សេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជាកាលពីថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឱ្យដឹងថា ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៧ មកកម្ពុជាបានទទួលជំនួយមូលនិធិតាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការមេគង្គឡានឆាងពីចិនចំនួន ១១៣គម្រោង។ កម្ពុជាអះអាងថា ការទទួលបានជំនួយពីប្រទេសចិនបង្ហាញពីការប្ដេជ្ញាចិត្តរវាងកម្ពុជា និងចិនក្នុងការចូលរួមចំណែកកសាងសហគមន៍ជោគវាសនារួមគ្នា។
ទោះជាយ៉ាងណា កម្ពុជាតែងរងការរិះគន់ពីក្រុមអ្នកជំនាញ អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងប្រជាសហគមន៍ថា ការប្រើប្រាស់មូលនិធិអភិវឌ្ឍន៍មួយចំនួននៅកន្លងមក ខ្វះតម្លាភាព និងគណនេយ្យភាពគ្រប់គ្រាន់។ ពួកគាត់យល់ថា ថវិកា និងគម្រោងក្រោមកិច្ចសហប្រតិបត្តិការមេគង្គ-ឡានឆាងគួរតែត្រូវបានប្រើប្រាស់ឱ្យចំគោលដៅ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមជាក់ស្ដែងដែលកំពុងកើតមាននៅតាមដងទន្លេមេគង្គ។ ក្នុងនោះរួមមានការធ្លាក់ចុះធនធានត្រី ការប្រែប្រួលលំហូរទឹក ការបាក់ច្រាំងទន្លេ និងផលប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលពឹងផ្អែកលើធនធានទឹក និងជលផល។
អ្នកជំនាញផ្នែកសន្តិសុខថាមពល ទឹក និងស្បៀងអាហារប្រចាំតំបន់ទន្លេមេគង្គនៃមជ្ឈមណ្ឌលស្ទីមសុន សែនធ័រ (Stimson Center) លោក ប្រាយអ៊ិន អាយលឺ (Brian Eyler) លើកឡើងក្នុងរបាយការណ៍ផ្សព្វផ្សាយកាលពីខែមេសា កន្លងទៅដោយរកឃើញថា ទំនប់វារីអគ្គិសនីនៅតាមប្រទេសនៅផ្នែកខាងលើនៃអាងទន្លេមេគង្គ ជាពិសេសនៅប្រទេសចិន និងឡាវ បានបង្កឱ្យមានការប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងនៃលំហូរទឹកនៅរដូវប្រាំងក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
របាយការណ៍អ្នកជំនាញដដែលបង្ហាញថា កម្រិតទឹកនៅតំបន់ខាងក្រោមទន្លេមេគង្គក្នុងរដូវប្រាំងបានកើនឡើងខ្ពស់ជាងស្ថានភាពធម្មជាតិជាង ១ម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះ ខណៈលំហូរទឹកតាមបែបធម្មជាតិដែលមានសារសំខាន់សម្រាប់ការរស់រានព្រៃលិចទឹកក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែងស្ទើរតែបាត់បង់ទាំងស្រុង។ អ្នកជំនាញរូបនេះក៏បានរកឃើញទៀតថា ផ្ទៃដីព្រៃលិចទឹកនៅតាមដងទន្លេមេគង្គក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែងបានថយចុះប្រមាណ ១៨ភាគរយ ចាប់ពីឆ្នាំ២០១៨ រហូតដល់ដើមឆ្នាំ២០២៦ ដែលបង្កការព្រួយបារម្ភអំពីផលប៉ះពាល់រយៈពេលវែងលើប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ជីវចម្រុះ និងជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលពឹងផ្អែកលើធនធានទន្លេមេគង្គ។ អ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកជំនាញសន្និដ្ឋានថា ការបញ្ចេញទឹកពីទំនប់វារីអគ្គិសនីក្នុងរដូវប្រាំង បានធ្វើឱ្យកម្ពស់ផ្ទៃទឹកឡើងខ្ពស់ខុសពីធម្មតា ដែលបានបង្កផលប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបង្កឱ្យមានបញ្ហាទឹកឡើងចុះមិនទៀងទាត់ និងជីវភាពរស់នៅប្រជាជននៅខ្សែទឹកខាងក្រោមដែលពឹងផ្អែកលើមុខរបរនេសាទ។
អ្នកជំនាញ លោក ប្រាយអ៊ិន អាយលឺ និងគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ (MRC) មិនត្រឹមតែចង្អុលបង្ហាញបញ្ហាប្រឈមរបស់ផ្ទៃទឹកទន្លេមេគង្គប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជំរុញឱ្យបណ្ដាប្រទេស ទន្លេមេគង្គខាងលើដែលមានទំនប់វារីអគ្គិសនីធំៗអនុវត្តវិធានការតម្លាភាព ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសខ្សែទឹកខាងក្រោម។ ក្រុមអ្នកជំនាញអំពាវនាវឱ្យប្រទេសខ្សែទឹកខាងលើដូចជា ចិន និងឡាវ ត្រូវផ្ដល់ទិន្នន័យកម្រិតទឹក និងបរិមាណទឹកហូរចេញពីទំនប់វារីអគ្គិសនីជាប្រចាំ និងត្រូវជូនដំណឹងមុនពេលបញ្ចេញទឹក ឬស្តុកទឹកក្នុងបរិមាណធំ និងចាំចាច់ត្រូវរក្សាលំហូរទឹកឱ្យមានស្ថិរភាពក្នុងរដូវត្រីបន្តពូជជាដើម ដើម្បីកាត់បន្ថយការដាច់ពូជត្រីកម្រ និងហិនហោចធនធានជីវចម្រុះក្នុងផ្ទៃទឹកទន្លេមេគង្គ៕
