មហាសេដ្ឋីខ្មែរដើមកំណើតចិន លោក ដុង លីឆេង (Dong Lecheng) គឺជាអ្នកជំនួញធំរកស៊ីលើវិស័យបនល្បែងកាស៊ីណូ និងមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះអាស្រូវពាក់ព័ន្ធនឹងបទល្មើសឧក្រិដ្ឋកម្មមិនខុសពីឧក្រិដ្ឋជន ចេន ហ្ស៊ី (Chen Zhi) នោះ ទេ។ តុលាការចិនបានផ្ដន្ទាទោសអ្នកជំនួញចិនរូប នេះកាលពីឆ្នាំ២០០៨ ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើលាងលុយកខ្វក់ និងបើកបនល្បែងកាស៊ីណូខុសច្បាប់។ ក្រោយមក លោកបានរត់គេចខ្លួនចូលមកប្រទេសកម្ពុជាទិញសញ្ជាតិខ្មែរ ដើម្បីបន្តរកស៊ីលើវិស័យបនល្បែង និងបង្កើតអាណាចក្រមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកតាមអនឡាញដ៏ធំនៅខេត្តព្រះសីហនុ។ ឧក្រិដ្ឋជនរូបនេះក៏ធ្លាប់ផ្តល់យន្តហោះឯកជនឱ្យលោក ហ៊ុន សែន ប្រើប្រាស់សម្រាប់ធ្វើដំណើរទៅចូលរួមកិច្ចប្រជុំនៅក្រៅប្រទេសថែមទៀតផង។
លោក ដុង លីឆេង គឺជាអ្នកជំនួញចិនដ៏មានឥទ្ធិពលម្នាក់ ដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិរាប់សិបលានដុល្លារ និងរកស៊ីលើវិស័យកាស៊ីណូ អចលនទ្រព្យ និងសណ្ឋាគារ។ លោកក៏ស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកជំនួញចិនដែលមានប្រវត្តិពាក់ព័ន្ធបទល្មើសឧក្រិដ្ឋកម្ម និងរត់គេចពីការទទួលទោសនៅតុលាការចិន មកសំងំសាងសង់អាជីវកម្ម និងពង្រីកមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកតាមអនឡាញក្រោមស្លាកកាស៊ីណូនៅកម្ពុជាតាមរយៈការបង្កើនទំនាក់ទំនងជាមួយរដ្ឋាភិបាលនៃក្រុមគ្រួសារត្រកូល ហ៊ុន រួមទាំងឥស្សរជនកំពូលៗ និងការទិញសញ្ជាតិខ្មែរ។
លោក ដុង លីឆេង មានអាយុ ៥៨ឆ្នាំមានស្រុកកំណើតក្នុងខេត្តយូណាន (Yunnan) ប្រទេសចិន និង ចាប់ផ្តើមធ្វើជំនួញលើវិស័យបនល្បែងកាស៊ីណូ គម្រោងអចលនទ្រព្យ និងសណ្ឋាគារតំបន់ព្រំដែនចិន-មីយ៉ាន់ម៉ា ចាប់តាំងពីអំឡុងឆ្នាំ១៩៩០។ លោកត្រូវបានកាសែតស្រុកចិនពិពណ៌នាថា ជាអ្នកជំនួញសប្បុរសតាមរយៈការបរិច្ចាគលុយដល់រដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនិស្តចិនម្ដងៗរាប់លានដុល្លារ។
លោក ដុង លីឆេង ក៏ជាស្ថាបនិកបង្កើតក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ឯកជនដំបូងគេបង្អស់ក្នុងខេត្តយូណានមានឈ្មោះថាក្រុមហ៊ុន រ៉ូយលី អ៊ែឡាញស៍ (Ruili Airlines) និងធ្លាប់ជាសមាជិកសន្និសីទពិគ្រោះយោបល់គោលនយោបាយប្រជាជនចិន (CPPCC) ប្រចាំតំបន់យូណាន។ ទោះជាយ៉ាងណា លោកបានបាត់បង់មុខតំណែងដ៏មានឥទ្ធិពលក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនិស្ដចិន និងចាប់ផ្ដើមមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះអាស្រូវពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើឧក្រិដ្ឋកម្មបន្ទាប់ពីតុលាការចិនរកឃើញថា ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ និងក្រុមហ៊ុនបនល្បែងកាស៊ីណូរបស់លោកនៅតាមព្រំដែនចិន-មីយ៉ាន់ម៉ា ពាក់ព័ន្ធនឹងល្បែងអនឡាញខុសច្បាប់ និងអំពើលាងលុយកខ្វក់។
នៅឆ្នាំ២០០៨ តុលាការចិនបានកាត់ទោសលោក ដុង លីឆេង ពីបទបើកកាស៊ីណូខុសច្បាប់ ការលាងលុយកខ្វក់ និងការរៀបចំល្បែងស៊ីសងតាមអនឡាញ។ ទោះជាយ៉ាងណា លោកត្រូវបានឃុំខ្លួនរយៈពេលខ្លីប៉ុណ្ណោះ ព្រោះតុលាការបានព្យួរទោស និងអនុញ្ញាតឱ្យរស់នៅក្រៅឃុំក្រោមការឃ្លាំមើល។ មូលហេតុសំខាន់គឺដោយសារលោកបានសារភាព និងសហការជាមួយអាជ្ញាធរចិនក្នុងការបង្ក្រាបបណ្ដាញឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញជាច្រើន។
បន្ទាប់ពីទទួលបានការអនុញ្ញាតឱ្យរស់នៅក្រៅគុក ឧក្រិដ្ឋជនរូបនេះបានឆក់ឱកាសរត់គេចខ្លួនចាកចេញពីប្រទេសចិន និងបន្តសកម្មភាពអាជីវកម្មវិស័យកាស៊ីណូនៅកម្ពុជាដែលជាប្រទេសពោរពេញដោយអំពើពុករលួយ និងមានប្រព័ន្ធច្បាប់ទន់ខ្សោយ។ តាមរបាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតមួយចំនួនបង្ហាញថា ឧក្រិដ្ឋជន ដុង លីឆេង បានចូលមកកម្ពុជាក្នុងអំឡុងឆ្នាំ២០១០ និងបានបើកក្រុមហ៊ុនថ្មីស្រឡាងមួយឈ្មោះ ធី.ស៊ី ខាប់ពីតូល (T.C Capital Co. Ltd) ដើម្បីពង្រីកការរកស៊ីលើវិស័យអចលទ្រព្យ ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ និងកាស៊ីណូ។ ក្នុងអំឡុងពេលឧក្រិដ្ឋជនរូបនេះបានមកពង្រីកមុខជំនួញលើទឹកដីកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ២០១៤ តុលាការប្រទេសចិនបានបើកការស៊ើបអង្កេតលើឧក្រិដ្ឋជន ដុង លីឆេង ជាថ្មីទៀតពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើពុករលួយ និងការលាងលុយកខ្វក់។ ទោះជាបីពេលនោះឧក្រិដ្ឋជន ដុង លីឆេង ល្បីល្បាញពាក់ព័ន្ធរឿងរ៉ាវឧក្រិដ្ឋកម្ម និងត្រូវបានសារព័ត៌មានអន្តរជាតិចុះផ្សព្វព្រោងព្រាត ក៏លោកអាចបង្កើតទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយប្រធានព្រឹទ្ធសភាលោក ហ៊ុន សែន និងរំកិលខ្លួនយ៉ាងកៀកនឹងឥស្សរជននយោបាយកំពូលនៅកម្ពុជា។
ក្នុងឆ្នាំ២០១៤ ឧក្រិដ្ឋជន ដុង លីឆេង បានទិញសញ្ជាតិខ្មែរពីអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក ហ៊ុន សែន និងមានឈ្មោះក្នុងសញ្ជាតិខ្មែរថា តុង ហេង (Tong Heng)។ លើសពីនេះ កាលពីឆ្នាំ២០១៨ ឧក្រិដ្ឋជន ដុង លីឆេង ក៏ត្រូវបានរាយការណ៍ថា បានផ្ដល់យន្តហោះឯកជនឱ្យលោក ហ៊ុន សែន និងមន្ត្រីគ្រាក់ៗជិះទៅប្រជុំនៅទីស្នាក់ការអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) នៅទីក្រុងញូវយ៉ក (New York) សហរដ្ឋអាមេរិក (US) ថែមទៀតផង។ ក្រោយទទួលបានសញ្ជាតិខ្មែរ ឧក្រិដ្ឋជន ដុង លីឆេង ក៏បានបង្កើតអាណាចក្រមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកតាមអនឡាញដ៏ធំនៅខេត្តព្រះសីហនុក្រោមស្លាកវិនិយោគនៃក្រុមហ៊ុនរបស់លោកឈ្មោះ ហ្គោលឌិន សាន់ ស្កាយ អិនធើធេនមិន (Golden Sun Sky Entertainment Co.Ltd) ដែលទទួលបានសិទ្ធិវិនិយោគពីលោក ហ៊ុន សែន នៅតំបន់ឆ្នេរអូរត្រេះ ក្នុងខេត្តព្រះសីហនុក្នុងទំហំផ្ទៃដីជាង ៥៥ហិកតារ កាលពីឆ្នាំ២០១៦។ គម្រោងអភិវឌ្ឍនៃក្រុមហ៊ុនគឺផ្តោតលើការបង្កើតជាអគារកាស៊ីណូ សណ្ឋាគារ ផ្សារទំនើប និងលំនៅឋានជាដើមដែលទំហំវិនិយោគក្នុងទឹកប្រាក់ជាង ៣៦០លានដុល្លារ។ លោកក៏ជាអ្នកជំនួញចិនដ៏ធំម្នាក់បានរួមចំណែកវិនិយោគសាងសង់អគារពាណិជ្ជកម្មតំបន់ក្រុងព្រះសីហនុដែលគេហៅថា ឆៃណាថោន (ChinaTown) ក្នុងទំហំទឹកប្រាក់រាប់រយលានដុល្លារដែលបច្ចុប្បន្នទីតាំងអគារក្នុងតំបន់នេះរងការចោទប្រកាន់ថា ជាសម្បុកនៃក្រុមឧក្រិដ្ឋជនឆបោកតាមអនឡាញ។
រដ្ឋាភិបាលចក្រភពអង់គ្លេស (UK) ដាក់ទណ្ឌកម្មក្រុមហ៊ុន ហ្គោលឌិន សាន់ ស្កាយ អិនធើធេនមិន និងស្ថាបនិកក្រុមហ៊ុននេះគឺឧក្រិដ្ឋជន ដុង លីឆេង ចូលក្នុងបញ្ជីខ្មៅកាលពីឆ្នាំ២០២៣ ដោយសារតែពាក់ព័ន្ធនឹងបណ្ដាញឆបោកតាមអនឡាញ និងការបង្ខាំងមនុស្សខុសច្បាប់។ រដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសលាតត្រដាងថា តំបន់នៃអគារ ហ្គោលឌិន សាន់ ស្កាយគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកតាមតាមអនឡាញដ៏ធំក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងមានជនរងគ្រោះជាច្រើននាក់ត្រូវគេបោកបញ្ឆោត និងទទួលរងការបង្ខាំងធ្វើទារុណកម្មយ៉ាងឃោរឃៅ។
ទន្ទឹមនឹងចំណាត់រដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសក្រសួងរតនាគារសហរដ្ឋអាមេរិកកាលពីឆ្នាំ២០២៥ ក៏បានប្រកាសដាក់ទណ្ឌកម្មបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិលើឧក្រិដ្ឋជន ដុង លីឆេង និងក្រុមហ៊ុនធំៗចំនួន ៦ ក្នុងនោះរួមទាំងក្រុមហ៊ុន ធី.ស៊ី ខាប់ពីតូល (T.C Capital Co. Ltd) និងក្រុមហ៊ុន ហ្គោលឌិន សាន់ ស្កាយ អិនធើធេនមិន (Golden Sun Sky Entertainment Co.Ltd) ចូលក្នុងបញ្ជីខ្មៅ ដោយសារពាក់ព័ន្ធអំពើឆបោកតាមអនឡាញ និងការបង្ខាំងមនុស្ស។ អាមេរិករកឃើញថា បណ្ដាអគារកាស៊ីណូនៃក្រុមហ៊ុនរបស់ឧក្រិដ្ឋជន ដុង លីឆេង ត្រូវបានបម្លែងទៅជាមូលដ្ឋាននៃមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកតាមអនឡាញ និងមានជនរងគ្រោះជាច្រើននាក់ត្រូវបានជួញដូរ និងបង្ខំឱ្យធ្វើការបោកប្រាស់អនឡាញ។ លើសពីនេះ ប្រតិបត្តិបណ្ដាញក្រុមហ៊ុនទាំងនេះបានលួចលុយជនរងគ្រោះជាច្រើននាក់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងពលរដ្ឋនៅប្រទេសផ្សេងៗរាប់ពាន់លានដុល្លារ។
ទោះបីប្រទេសលោកសេរីចាត់វិធានការក៏បណ្ដាញក្រុមហ៊ុន ឧក្រិដ្ឋជន ដុង លីឆេង នៅតែបន្តដំណើរការ។ បច្ចុប្បន្ន មជ្ឈមណ្ឌលកម្សាន្តក្នុងបរិវេណក្រុមហ៊ុន ហ្គោលដិន សាន់ ស្កាយ (Golden Sun Sky Hotel & Casino) និងតំបន់អគារពាណិជ្ជកម្មក្នុងតំបន់ឆៃណាថោន ជាច្រើនទៀតរបស់មហាសេដ្ឋីខ្មែរដើមកំណើតចិនគឺលោក ដុង លីឆេង នៅតែរងការចោទប្រកាន់ថា បន្តបង្ខាំងមនុស្សរាប់សិបនាក់បង្ខំឱ្យធ្វើការឆបោកតាមអនឡាញ ដោយគ្មានសមត្ថកិច្ចណាចុះបង្ក្រាបនៅឡើយ។
ស្ថាប័នជំនាញៗមួយចំនួនវាយតម្លៃថា មុខជំនួញបនល្បែងកាស៊ីណូ និងអំពើឧក្រិដ្ឋកម្មរបស់ឧក្រិដ្ឋជន ដុង លឆេង អាចបន្តដំណើរការបានដល់សព្វថ្ងៃគឺដោយសារតែទទួលបានការកាងការពារពីរដ្ឋាភិបាលនៃក្រុមហ៊ុនគ្រួសារត្រកូល ហ៊ុន។
ឧក្រិដ្ឋជន ដុង លីឆេង ស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកជំនួញជនជាតិចិនពីរនាក់ទៀតរួមមានលោក ស៊ី ជីជាំង (She Zhijiang) និងឧក្រិដ្ឋជន ស៊ូ អៃមីន (Xu Aimin) ដែលពិភពលោកស្គាល់ថា ជាមហាសេដ្ឋីបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកតាមអនឡាញនៅខេត្តព្រះសីហនុ និងអ្នកជាជំនួញមានឥទ្ធិពលក្នុងការពង្រីកបនល្បែងកាស៊ីណូក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ លោក ស៊ី ជីជាំង ត្រូវបានអាជ្ញាធរថៃចាប់ខ្លួនកាលពីឆ្នាំ២០២២ និងបានធ្វើបត្យាប័នបញ្ជូនទៅប្រទេសចិនកាលពីឆ្នាំ២០២៥ ពាក់ព័ន្ធនឹងការបង្កើតបណ្ដាញឆបោកតាមអនឡាញ។ រីឯ ឧក្រិដ្ឋជន ស៊ូ អៃមីន (Xu Aimin) កាលពីឆ្នាំ២០១៣ ត្រូវបានតុលាការចិនកាតទោសឱ្យជាប់គុក ១០ឆ្នាំពីបទបើកបនល្បែងខុសច្បាប់ ប៉ុន្តែឧក្រិដ្ឋជនរូបនេះបានរត់ចូលកម្ពុជា ដើម្បីធ្វើជំនួញអាជីវកម្ម តាមរយៈការទិញសញ្ជាតិខ្មែរ និងទទួលបានការកាងការពារពីរដ្ឋាភិបាលត្រកូល ហ៊ុន៕
