អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបង្ហាញឱ្យកាន់តែច្បាស់អំពីជំហរផ្លូវការរបស់ខ្លួនចំពោះកោះគុជ និងការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រ ដើម្បីកាត់បន្ថយការយល់ច្រឡំក្នុងចំណោមសាធារណជន។ ការលើកឡើងនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីគណៈកម្មការផ្សះផ្សាក្រោមក្របខណ្ឌ UNCLOS បានបញ្ចប់កិច្ចប្រជុំលើកដំបូងរបស់ខ្លួននៅប្រទេសសិង្ហបុរី កាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា ប៉ុន្តែរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសកម្ពុជា មិនបានបង្ហាញជំហររបស់ខ្លួនជាសាធារណៈចំពោះបញ្ហាកោះគុជនោះទេ ខណៈរដ្ឋមន្ត្រីការប្រទេសថៃ បានទាមទារយកកោះគុជផ្ដាច់មុខ។
អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយកម្ពុជា លោក សេង វណ្ណលី បានប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីថា ភាពខុសគ្នានៃជំហររបស់កម្ពុជា និងថៃនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកដំបូងនៃគណៈកម្មការផ្សះផ្សាក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីពីច្បាប់សមុទ្រ ឬ UNCLOS អាចក្លាយជាបញ្ហាប្រឈមសំខាន់មួយនៅពេលដំណើរការចូលដល់ការពិភាក្សាផ្នែកច្បាប់ និងបច្ចេកទេសកាន់តែស៊ីជម្រៅ។ លោក យល់ថា ចំណុចសំខាន់បំផុតសម្រាប់ភាគីទាំងពីរ គឺត្រូវបែងចែកឱ្យដាច់រវាងបញ្ហាអធិបតេយ្យភាពលើកោះគជ់គុត និង ការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រដែលអាចពាក់ព័ន្ធនឹងទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់កោះ។
លោក សេង វណ្ណលី បន្ថែមថា ការបញ្ជាក់របស់ថៃ គួរត្រូវបានយល់ថាជា ជំហររបស់ភាគីថៃ មិនមែនជាការសម្រេចរបស់គណៈកម្មការផ្សះផ្សានោះទេ។ លោកថា ចំណុចដែលត្រូវយល់ឱ្យច្បាស់គឺ គណៈកម្មការមិនត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីសម្រេចថា “ កោះគជ់ ជារបស់អ្នកណា” នោះឡើយ។ ប៉ុន្តែការមិនសម្រេចលើអធិបតេយ្យភាពលើកោះ មិនមានន័យថា ទីតាំងរបស់កោះនោះមិនពាក់ព័ន្ធនឹងការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រទាំងស្រុងឡើយ។
លោក សេង វណ្ណលី យល់ថា នេះមានន័យថា កិច្ចប្រជុំលើកទី១ មិនទាន់អាចត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការរកឃើញដំណោះស្រាយលើវិវាទនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាជាការបើកផ្លូវឱ្យភាគីទាំងពីរចូលទៅក្នុងដំណាក់កាលដែលត្រូវបង្ហាញភស្តុតាង ផែនទី កូអរដោនេ ខ្សែមូលដ្ឋាន និងទឡ្ហីករណ៍ផ្លូវច្បាប់ ដើម្បីគាំទ្រជំហររបស់ខ្លួន។
អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយរូបនេះ អះអាងថា ប្រសិនបើថៃចាត់ទុករាល់ការលើកឡើងអំពីឥទ្ធិពលរបស់កោះគុតលើព្រំដែនសមុទ្រ ថាជាបញ្ហាអធិបតេយ្យភាព នោះអាចបង្កការខ្វែងគំនិតជាមួយកម្ពុជា ដែលចង់ឱ្យមានការពិនិត្យបញ្ហាព្រំដែនសមុទ្រទាំងមូល។ ដូច្នេះ ចំណុចសំខាន់បំផុត គឺត្រូវបំបែករឿងពីរឱ្យដាច់ពីគ្នាគឺ អធិបតេយ្យភាពលើកោះគុត និងការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រដែលពាក់ព័ន្ធនឹងទីតាំងកោះគជ់។
លោក សេង វណ្ណលី៖ «ដូច្នេះ រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គួរតែចេញមកបកស្រាយ ប្រជាពលរដ្ឋបានយល់ច្បាស់អំពីជំហរផ្លូវការរបស់កម្ពុជាចំពោះ បញ្ហាកោះគុត។ ជាពិសេស ត្រូវបញ្ជាក់ថា នៅក្នុងដំណើរការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ ក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិ ស្ដីអំពីច្បាប់សមុទ្រ កម្ពុជាបានលើក ឬក៏រក្សាការអះអាងអ្វីខ្លះពាក់ព័ន្ធនឹងកោះគុត និងសិទ្ធិលើធនធានសមុទ្រនៅតំបន់ជុំវិញកោះនោះ។ ការបកស្រាយដោយជំហរ និងមានតម្លាភាព អឺ ក៏ដូចជាមានមូលដ្ឋានច្បាប់ច្បាស់លាស់ គឺសំខាន់ណាស់ ដើម្បីកុំឱ្យប្រជាពលរដ្ឋមានមន្ទិលសង្ស័យ»។
នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកដំបូងនៃគណៈកម្មការផ្សះផ្សាបានធ្វើឡើងនៅសិង្ហបុរីពីថ្ងៃទី១៤ ដល់ថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ ដោយមានរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសកម្ពុជា លោក ប្រាក់ សុខុន និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ លោក ស៊ីហាស័ក ភួងកេតកែវ ចូលរួមបង្ហាញជំហររបស់ប្រទេសរៀងៗខ្លួន។ ដំណើរការនេះធ្វើឡើងក្រោមមាត្រា ២៩៨ និងឧបសម្ព័ន្ធទី៥ នៃ UNCLOS។
ក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ខ្លួន លោក ស៊ីហាស័ក បានបញ្ជាក់ថា វិសាលភាពនៃដំណើរការផ្សះផ្សាគឺផ្តោតលើការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រនៅឈូងសមុទ្រថៃ ហើយមិនពាក់ព័ន្ធនឹងអធិបតេយ្យភាពលើដីគោក រួមទាំងកោះគជ់ឡើយ។ ថៃក៏បានបញ្ជាក់ជំហររបស់ខ្លួនតាមសេចក្តីប្រកាសឆ្នាំ១៩៧៣ និងបដិសេធខ្សែទាមទារខ្ពង់រាបបាតសមុទ្ររបស់កម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧២។
លោក ប្រាក់ សុខុន បានបញ្ជាក់ប្រាប់អ្ន្កសារព័ត៌មានបន្ទាប់ពីលោកវិលត្រឡប់ពីសិង្ហបុរីកាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា ថា កម្ពុជាចង់ឱ្យមានសន្ធិសញ្ញាមួយសម្រាប់កំណត់ ព្រំដែនសមុទ្រតែមួយ និងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ រវាងប្រទេសទាំងពីរ ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។ ប្រសិនបើមិនអាចឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងកំណត់ព្រំដែនបាន កម្ពុជាក៏បានបង្ហាញជម្រើសសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍរួម និងការបែងចែកធនធានដោយសមធម៌ ខណៈរង់ចាំការកំណត់ព្រំដែនចុងក្រោយ។ កម្ពុជាក៏បានស្នើថា ប្រសិនបើមិនអាចឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងទាំងការកំណត់ព្រំដែន និងការអភិវឌ្ឍរួម គណៈកម្មការអាចរៀបចំរបាយការណ៍ និងអនុសាសន៍សម្រាប់ប្រើជាមូលដ្ឋានក្នុងការចរចានាពេលក្រោយ។ទោះជាយ៉ាងណា លោក មិនបានប្រាប់សាធារណជនអំពីជំហររបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការទាមទារកោះគជ់ឡើយ។
ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ លោក ស៊ីហាស័ក ភួងកេតកែវ បានថ្លែងប្រាប់សារព័ត៌មាន khaosodenglish នៅថ្ងៃនេះថា ថៃនៅតែប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្ររបស់ខ្លួនជាមួយកម្ពុជាឱ្យបានច្បាស់លាស់ មុនពេលពិភាក្សាអំពីការអភិវឌ្ឍធនធានរួម ឬការបែងចែកផលប្រយោជន៍ពីធនធានទាំងនោះ។ លោក ថា សម្រាប់ប្រទេសថៃ ដំណោះស្រាយប្រកបដោយចីរភាព មានន័យថា ត្រូវកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រឱ្យបានច្បាស់លាស់ជាមុនសិន។
ជុំវិញបញ្ហានេះ អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលឯករាជ្យ ២៣ តុលា លោក គឹម សុខ បានឲ្យដឹងថា តាមលទ្ធផលកិច្ចប្រជុំលើកទី១នេះ កម្ពុជាអាចបាត់បង់អធិបតេយ្យលើ កោះគជ់ ហើយនិងដែនសមុទ្រ ៤.០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលលោក ហ៊ុន សែន និងលោក សុខ អាន កាត់ឱ្យថៃ សម័យលោក ថាក់ស៊ីន ដែលបាននិយាយគ្នាបានត្រឹមតែជាការចែកផលប្រយោជន៍ លើដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នា ២៦.០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េប៉ុណ្ណោះ។
លោក គឹម សុខ៖ «ច្បាស់ណាស់ថារដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គ្រាន់តែស្រេកឃ្លានចូលតុចរចា ចង់បូមយកប្រេងក្នុងដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នា ទៅចែកផលប្រយោជន៍ជាមួយថៃប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចមានខ្លឹមសារអន់ជាងអនុសារណៈយោគយល់គ្នា MOU ឆ្នាំ២០០១ ផង។ រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ខ្លាចការគំរាមកំហែង ឬក៏សម្ពាធរបស់ថៃរហូត ជាពិសេសនៅពេលដែលថៃគំរាមធ្វើសង្គ្រាមលើដែនគោក»។
លោក គឹម សុខ យល់ឃើញថា កម្ពុជារបស់កំពុងតែស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពបាត់បង់ផលប្រយោជន៍ច្រើនលើដែនសមុទ្រ ពីព្រោះរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត តាមរយៈលោក ប្រាក់ សុខុន មិនបានថ្លែង ឬក៏និយាយទាមទារឱ្យច្បាស់ សូម្បីតែបញ្ចេញឈ្មោះ កោះគជ់។
កម្ពុជាបានដាក់ជម្រើសអភិវឌ្ឍរួម និងការបែងចែកធនធានដោយសមធម៌ ខណៈថៃបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រគួរត្រូវបានដោះស្រាយជាមុន មុនពេលពិភាក្សាអំពីការចែករំលែកធនធាន។
កិច្ចប្រជុំលើកទី១ បានបញ្ចប់ដោយភាគីទាំងពីរយល់ព្រមលើលក្ខខណ្ឌនៃការតែងតាំង និងវិធាននៃនីតិវិធីសម្រាប់ដំណើរការផ្សះផ្សា។ កិច្ចប្រជុំបន្តត្រូវបានរំពឹងថានឹងធ្វើឡើងនៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលគ្រោងនឹងធ្វើឡើងនៅទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់៕
