លោក ហ៊ុន សែន ក្នុងតួនាទីជាប្រមុខរដ្ឋស្តីទីបានសម្រេចលើកលែងទោសដល់បុរសជនជាតិបែលហ្ស៊ិកម្នាក់ ដែលត្រូវបានតុលាការកម្ពុជាផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត ពាក់ព័ន្ធនឹងបទជួញដូរគ្រឿងញៀនឆ្លងដែន តាមសំណើរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។ ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួនរិះគន់ចំពោះការលើកលែងទោសនេះ និងទទូចឱ្យអាជ្ញាធរយកចិត្តទុកដាក់លើករណីអ្នកជាប់ឃុំជនជាតិខ្មែរមួយចំនួន ដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួនពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មភាពការពារសិទ្ធិមនុស្ស បញ្ហាសង្គម និងធនធានធម្មជាតិ។
ជនជាតិបែលហ្ស៊ិក លោក តង់ហ្គី អេដឌី ជេ តាល់ឡែរ (Tanguy Eddie J. Taller) កើតឆ្នាំ១៩៨០ បានទទួលការលើកលែងទោសតាមព្រះរាជក្រឹត្យចុះតាំងពីថ្ងៃទី២២ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ តែទើបត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយជាសាធារណៈនៅពេលនេះ។ ព្រះរាជក្រឹត្យនេះត្រូវបានចេញក្នុងព្រះបរមនាមព្រះមហាក្សត្រ និងចុះហត្ថលេខាដោយលោក ហ៊ុន សែន ក្នុងតួនាទីជាប្រមុខរដ្ឋស្តីទី តាមសេចក្តីក្រាបបង្គំទូលថ្វាយរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។
បុរសជនជាតិបែលហ្ស៊ិករូបនេះ ត្រូវបានតុលាការកំពូលផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត តាមសាលដីកាព្រហ្មទណ្ឌស្ថាពរ ចុះថ្ងៃទី៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៣ បន្ទាប់ពីត្រូវបានរកឃើញថា មានពាក់ព័ន្ធនឹងបទល្មើសជួញដូរគ្រឿងញៀនឆ្លងដែន។ លោកត្រូវបានចាប់ខ្លួនកាលពីចុងឆ្នាំ២០១៨ ក្នុងប្រតិបត្តិការបង្ក្រាបករណីជួញដូរគ្រឿងញៀនឆ្លងដែន ហើយក្រោយមកត្រូវបានឃុំខ្លួន និងផ្ដន្ទាទោសតាមនីតិវិធីរបស់តុលាការ។
ព្រះរាជក្រឹត្យមិនបានបញ្ជាក់ពីមូលហេតុនៃការលើកលែងទោសនោះទេ។
ទាក់ទងទៅនឹងការលើកលែងទោសនេះ ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី លោក ស៊ឹង សែនករុណា បានឲ្យដឹងថា តាមការកត់សម្គាល់របស់លោកមានជនបរទេសមួយចំនួនត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្ម ដែលប្រព្រឹត្តនៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែពួកគេមិនទាន់ត្រូវបានផ្ដន្ទាទោស ក៏ត្រូវបានបញ្ជូនត្រឡប់ទៅកាន់ប្រទេសដើមរបស់ពួកគេវិញ។ ដោយឡែក សកម្មជនសង្គម សកម្មជនមនសិការ នយោបាយ និងសកម្មជនបរិស្ថាន ដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ និងឃុំខ្លួននៅក្នុងពន្ធនាគារ រដ្ឋាភិបាលមិនបានគិតគូរដល់ពួកគេនោះឡើយ។
លោក ស៊ឹង សែនករុណា បានបន្ថែមទៀតថា រាជរដ្ឋាភិបាល គួរតែពិនិត្យទៅលើសកម្មជនទាំងនោះ ដោយស្នើឱ្យមានការលើកលែងទោសដើម្បីផ្តល់តម្លៃទៅលើជនជាតិខ្មែរ ដែលជាសកម្មជននយោបាយ សង្គម និងបរិស្ថានទាំងនេះ ពីព្រោះពួកគេធ្វើកិច្ចការងារក្នុងបុព្វហេតុជាតិ និងតម្កល់ផលប្រយោជន៍ជាតិជាធំ។
លោក ស៊ឹង សែនករុណា៖ «ដូច្នេះ អ្វីៗទាំងអស់នេះ គួរតែមានការគិតគូរពិចារណា ក្នុងការពិនិត្យមើលសំណុំរឿងទាំងនោះ ដើម្បីធ្វើកិច្ចអន្តរាគមន៍ទៅតុលាការ ឱ្យមានការទម្លាក់រាល់បទចោទប្រកាន់ ហើយដោះលែងពួកគាត់ឱ្យមានសេរីភាពឡើងវិញ ដើម្បីអនុវត្តសិទ្ធិរបស់ខ្លួនស្របទៅតាមសកម្មភាពដែលខ្លួនពេញចិត្ត និងស្រឡាញ់ ក្នុងការបំពេញការងារជួយសង្គម និងជួយជាតិ»។
ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែររូបនេះ បន្ថែមថា ផ្ទុយទៅវិញគឺក្រុមជនបរទេសទេ ដែលមក រកស៊ី និងប្រព្រឹត្តបទល្មើសនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ផលប្រយោជន៍ និងមុខមាត់របស់ប្រទេសកម្ពុជា ហើយថែមទាំងបង្កនូវអសន្តិសុខសង្គម និងអសុវត្ថិភាពដល់ប្រជាពលរដ្ឋថែមទៀតផង។ ដូច្នេះរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមិនគួរគិតគូរជាពិសេសតែលើក្រុមជនបរទេសទាំងនោះឡើយ។
ទាក់ទងទៅនឹងបញ្ហាគ្រឿងញៀននេះ នាយករដ្ឋមន្ត្រីខ្មែរលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានលើកឡើងក្នុងពិធីផ្សព្វផ្សាយផែនការយុទ្ធនាការប្រយុទ្ធប្រឆាំងគ្រឿងញៀនខុសច្បាប់លើកទី១១ កាលពីខែមីនា ថា ប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធប្រឆាំងគ្រឿងញៀនរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលមិនគ្រាន់តែធ្វើដើម្បីគ្រាន់តែបានធ្វើនោះទេ គឺធ្វើដើម្បីអនាគតជាតិ អនាគតយុវជន និងពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប។
ទាក់ទិននឹងបញ្ហាគ្រឿងញៀននេះ អ្នកស្រី ហ៊ុន ស៊ីណាត ដែលត្រូវជាម្តាយមីងបង្កើតរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានលើកឡើងតាមរយៈបណ្ដាញសង្គមហ្វេសប៊ុកកាលពីពេលកន្លងទៅថា ជនសង្ស័យមួយចំនួនពាក់ព័ន្ធនឹងការចែកចាយ និងប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន កំពុងត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាប្រភពរកប្រាក់សម្រាប់មន្ត្រីមួយចំនួនដែលមានភារកិច្ចបង្ក្រាបបទល្មើសគ្រឿងញៀន។
អ្នកស្រីបានអះអាងថា នៅពេលមានយុទ្ធនាការបង្ក្រាបគ្រឿងញៀន ជនសង្ស័យមួយចំនួនត្រូវបានការពារដោយមន្ត្រីមានសមត្ថកិច្ចក្រោមហេតុផលថា ពួកគេជាជនបង្កប់ ឬជាអ្នកជួយស៊ើបអង្កេត ប៉ុន្តែអ្នកស្រីចាត់ទុកថា ការអនុវត្តបែបនេះអាចធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាមធ្យោបាយរកផលប្រយោជន៍សម្រាប់មន្ត្រីពាក់ព័ន្ធ។
ជុំវិញបញ្ហានេះដែរ អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលឯករាជ្យ២៣ តុលា លោក គឹម សុខ បានប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរី ថា នៅក្នុងនយោបាយក្រុមគ្រួសារហ៊ុនមេជួញដូរគ្រឿងញៀន ទាំងខ្មែរ ទាំងបរទេស មិនមែនជាឧក្រិដ្ឋជនដែលពួកគាត់ត្រូវកម្ចាត់ទេ។ ប៉ុន្តែអ្នកទោសនយោបាយ អ្នកទោសប្រជាធិបតេយ្យ អ្នកទោសមនសិការ អ្នកនយោបាយបក្សប្រឆាំង ទើបជា ក្រុមមនុស្ស ដែលក្រុមគ្រួសារ ហ៊ុន ចាត់ទុកជាសត្រូវដែលត្រូវកម្ចាត់ចោល។
លោក គឹម សុខ៖ «ច្បាស់ហើយ ការដែលរដ្ឋាភិបាលក្រុមគ្រួសារ ហ៊ុន ស្នើឱ្យមានការលើកលែងទោស មេជួញដូរគ្រឿងញៀនបរទេសដ៏ធំ គឺជារូបភាពឆ្លុះបញ្ចាំងថា រដ្ឋាភិបាលក្រុមគ្រួសារ ហ៊ុន ជារដ្ឋាភិបាលឧក្រិដ្ឋកម្ម គ្រឿងញៀន ឆបោកអនឡាញ ជួញដូរមនុស្សឆ្លងដែន ដើម្បីតែប្រមូលលុយចិញ្ចឹមអំណាច ហើយក្នុងបុព្វហេតុអំណាចហ្នឹង យកអំណាចទៅធ្វើបាបអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ ដែលចង់បានសេរីភាព និងយុត្តិធម៌សង្គម»។
របាយការណ៍រដ្ឋាភិបាលរយៈពេល១ឆ្នាំ ចាប់ពីថ្ងៃទី១ ខែមករា ដល់ ថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ បង្ហាញថា អាជ្ញាធរបាន បង្ក្រាបបទល្មើសបាន ជា១ម៉ឺនករណី (១០,៧៤៣ករណី) និងចាប់ខ្លួនជនសង្ស័យបានជិត ៣ម៉ឺននាក់ (២៧,៨៨៤នាក់)។ លើសពីនេះ ក៏ចាប់បានគ្រឿងញៀនគ្រប់ប្រភេទជិត ៦តោន (៥,៨៩៧គីឡូក្រាម) និងសារធាតុផ្សំជាង ៤០តោន (៤២,៤១៨គីឡូក្រាម) ថែមទៀត ក្នុងនោះ ក៏រកឃើញវិជ្ជមានលើមន្ត្រីកងកម្លាំងជាង ១០០នាក់ដែរ (១០៤នាក់) ដោយបញ្ចប់មុខតំណែង១០៣នាក់ និង១នាក់ទៀត កំពុងបន្តនីតិវិធីច្បាប់។
អគ្គនាយកនៃអគ្គនាយកដ្ឋានពន្ធនាគារ បានឱ្យដឹងថា គិតត្រឹមឆមាសទីមួយ ឆ្នាំ២០២៦ កម្ពុជាមានអ្នកជាប់ឃុំសរុប ៦៧,៦៧៧នាក់ ក្នុងនោះមានស្ត្រី ៤,៥៣០នាក់ និងអនីតិជន ៣,០៤៧នាក់។ ប្រហែល ៥១% នៃអ្នកជាប់ឃុំទាំងអស់ ពាក់ព័ន្ធនឹងបទល្មើសគ្រឿងញៀន ស្មើនឹងជាង៣ម៉ឺន៤ពាន់ (៣៤,៥១០នាក់)៕
