សង្គមស៊ីវិល និងអ្នកឃ្លាំមើលជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាពង្រឹងការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស សេរីភាពនយោបាយ និងឯករាជ្យភាពតុលាការស្របតាមស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១។ ពួកគេលើកឡើងថា សន្តិភាពពិតប្រាកដត្រូវដើរទន្ទឹមនឹងយុត្តិធម៌ និងសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។
នៅថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ដែលជាខួប៣៥ឆ្នាំនៃការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស អង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូបានអំពាវនាវឱ្យតុលាការ និងរាជរដ្ឋាភិបាលទម្លាក់ចោលបទចោទប្រកាន់ និងដោះលែងអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សទាំងអស់ ដោយសង្កត់ធ្ងន់ថា សន្តិភាព និងសិទ្ធិមនុស្សគឺជាផ្នែកដែលមិនអាចបំបែកចេញពីគ្នាបាន។
ក្នុងសារបង្ហោះលើទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់ខ្លួននៅថ្ងៃនេះ អង្គការលីកាដូបានលើកឡើងថា៖ «សន្តិភាពពិតប្រាកដ ត្រូវមានការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងមិនអាចខ្វះសេរីភាពរបស់អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សបានឡើយ»។
អង្គការនេះបានបន្ថែមថា គ្មានសន្តិភាពពេញលេញទេ ប្រសិនបើអ្នកដែលចូលរួមការពារផលប្រយោជន៍សង្គម និងសិទ្ធិមនុស្ស ត្រូវប្រឈមនឹងការគំរាមកំហែង ឬការឃុំខ្លួន។
នាយកចាត់ការទូទៅនៃអង្គការលីកាដូ លោក អំ សំអាត មានប្រសាសន៍ថា ដើម្បីឱ្យការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសមានប្រសិទ្ធភាព វាទាមទារឱ្យកម្ពុជាពង្រឹងឯករាជ្យភាពរបស់ប្រព័ន្ធតុលាការ បើកលំហសេរីភាពជាមូលដ្ឋានស្របតាមបទដ្ឋានអន្តរជាតិដែលកម្ពុជាបានទទួលស្គាល់។
លោកថា ប្រព័ន្ធតុលាការឯករាជ្យមានសារៈសំខាន់ក្នុងការធានាការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ លោកក៏បានលើកឡើងពីការរិះគន់ជាបន្តបន្ទាប់ចំពោះឯករាជ្យភាពរបស់តុលាការ ជាពិសេសពាក់ព័ន្ធនឹងការចាប់ខ្លួន និងការចោទប្រកាន់សកម្មជន។ លោកថា សេរីភាពដែលត្រូវការពាររួមមាន សេរីភាពបញ្ចេញមតិ សេរីភាពជួបជុំដោយសន្តិវិធី និងសេរីភាពបង្កើតសមាគម គណបក្សនយោបាយ និងសហជីព។
លោក អំ សំអាត៖ «បើយើងមើលទៅលើពាក្យថាសន្តិភាពសន្តិភាពជាចំណែកធំមួយគឺការបញ្ចប់នូវសង្គ្រាមស៊ីវិល ហើយដើម្បីឱ្យសន្តិភាពកាន់តែពេញលេញគឺត្រូវតែមានការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស មានយុត្តិធម៌ ហើយដែលប្រទេសហ្នឹងក្លាយទៅជាប្រទេសដែលប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យហើយនឹងជឿនលឿន ហើយប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅក្នុងសុខដុមរមនា»។
លោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការមានគណបក្សនយោបាយច្រើនមិនមែនជាសូចនាករតែមួយនៃប្រជាធិបតេយ្យពហុបក្សនោះទេ។ គណបក្សនយោបាយត្រូវមានឱកាសប្រកួតប្រជែងគ្នាដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ យុត្តិធម៌ និងមានតម្លាភាព។ លោកក៏បានលើកឡើងថា កម្ពុជាបានទទួលអនុសាសន៍ជាច្រើនតាមរយៈយន្តការពិនិត្យស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សជាសកលតាមកាលកំណត់ (UPR) របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលមិនបានអនុវត្តអនុសាសន៍ទាំងនោះឱ្យបានពេញលេញនោះទេ។
ចំពោះកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស លោក អំ សំអាត យល់ថា កិច្ចព្រមព្រៀងនេះមានគុណតម្លៃអន្តរជាតិ ដោយមានប្រទេសចំនួន១៨ចូលរួមជាហត្ថលេខី និងមានការចូលរួមពីអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ។
លោកថា ចំណុចសំខាន់គឺមិនមែនផ្តោតតែលើការជជែកអំពីសុពលភាពរបស់កិច្ចព្រមព្រៀងនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវធានាឱ្យគោលការណ៍របស់វាត្រូវបានអនុវត្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ដើម្បីគាំទ្រដល់សន្តិភាព សិទ្ធិមនុស្ស និងការអភិវឌ្ឍប្រទេស។
លោកក៏បានអំពាវនាវឱ្យអ្នកនយោបាយគ្រប់ភាគីដាក់ឧត្តមប្រយោជន៍ជាតិ និងប្រជាពលរដ្ឋជាធំ ដោយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវស្មារតីឯកភាពជាតិ និងសាមគ្គីភាពជាតិ។ លោកថា សន្តិភាព ការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងយុត្តិធម៌ គឺជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចិរភាព។
លោក អំ សំអាត ក៏បានលើកឡើងពីសារៈសំខាន់នៃការបើកលំហសិទ្ធិស៊ីវិល និងនយោបាយ ដើម្បីធានាបរិយាកាសបោះឆ្នោតល្អប្រសើរ សម្រាប់ការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ឆ្នាំ២០២៧ និងការបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ២០២៨។ លោកបានបញ្ជាក់ថា ការការពារសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងការដោះលែងសកម្មជនដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងការអនុវត្តសិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន គឺជាផ្នែកសំខាន់នៃការកសាងបរិយាកាសបោះឆ្នោតសេរី និងយុត្តិធម៌។
ដោយឡែក អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយកម្ពុជា លោក សេង វណ្ណលី បានលើកឡើងថា កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ គឺជាគ្រឹះនៃរដ្ឋកម្ពុជាទំនើប ដែលបានជួយបញ្ចប់សង្គ្រាមស៊ីវិល និងកំណត់គោលការណ៍សម្រាប់ប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស ព្រមទាំងសិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការកំណត់អនាគតប្រទេសជាតិ។
ទោះជាយ៉ាងណា លោកបានរិះគន់ថា ការដឹកនាំរបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាបានធ្វើឱ្យស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះរងការខូចខាត តាមរយៈការរំលាយគណបក្សប្រឆាំងសំខាន់ៗ ការរឹតត្បិតសេរីភាពបញ្ចេញមតិ និងការបោះឆ្នោតដែលលោកយល់ថា មិនមានការប្រកួតប្រជែងដោយសេរី និងយុត្តិធម៌។
លោក សេង វណ្ណលី ក៏បានអះអាងថា ការប្រមូលផ្តុំអំណាចក្នុងដៃក្រុមអ្នកដឹកនាំ និងកង្វះឯករាជ្យភាពរបស់ប្រព័ន្ធតុលាការ បានធ្វើឱ្យសិទ្ធិសេរីភាព និងយុត្តិធម៌របស់ប្រជាពលរដ្ឋរងផលប៉ះពាល់។
លោក សេង វណ្ណលី បាននិយាយថា សន្តិភាពពិតប្រាកដមិនមែនជាស្ថានភាពដែលប្រជាពលរដ្ឋត្រូវស្ងៀមស្ងាត់ដោយសារភ័យខ្លាចអំណាចនោះទេ ប៉ុន្តែជាសន្តិភាពដែលធានាយុត្តិធម៌ សេរីភាព និងសមភាពចំពោះមុខច្បាប់។ លោកបន្ថែមថា កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសជាកម្មសិទ្ធិរបស់ប្រជាជាតិខ្មែរទាំងមូល មិនមែនជាកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់គណបក្សនយោបាយ ឬគ្រួសារណាមួយឡើយ។ លោកយល់ថា ការអនុវត្តស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះឡើងវិញ គឺចាំបាច់សម្រាប់ការពារកម្ពុជាពីការធ្លាក់ចូលក្នុងការគ្រប់គ្រងបែបផ្តាច់ការ។
កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១ ដោយមានគោលបំណងស្ដារសន្តិភាព និងធានាអធិបតេយ្យភាព ឯករាជ្យភាព បូរណភាពទឹកដី និងឯកភាពជាតិរបស់កម្ពុជា ព្រមទាំងលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស និងប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះមានប្រទេសហត្ថលេខីចំនួន១៨ រួមទាំងមហាអំណាចទាំងប្រាំដែលជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ និងមានការចូលរួមពីអង្គការសហប្រជាជាតិ។
មាត្រា៥ នៃកិច្ចព្រមព្រៀងបានចែងពាក់ព័ន្ធនឹងការធានាអធិបតេយ្យភាព ឯករាជ្យភាព បូរណភាពទឹកដី អព្យាក្រឹតភាព និងឯកភាពជាតិរបស់កម្ពុជា និងអំពីការពិគ្រោះយោបល់ជាបន្ទាន់រវាងប្រទេសហត្ថលេខី ក្នុងករណីមានការរំលោភ ឬការគំរាមកំហែងរំលោភលើប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីពិចារណាវិធានការសមស្រប រួមទាំងការស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីតាមរយៈសហប្រធានសន្និសីទទីក្រុងប៉ារីស៕
