ឧត្ដមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្សបានថ្កោលទោសចំពោះការវាយប្រហារដោយយន្តហោះចម្បាំង និងកាំភ្លើងធំ មកលើជនស៊ីវិល និងសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ក្នុងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ។ អ្នកវិភាគថា ការលើកឡើងនេះ ជារឿងត្រឹមត្រូវ ប៉ុន្តែ ពុំមានប្រសិទ្ធភាព ក្នុងការ បញ្ឈប់សង្គ្រាម ឈ្លានពានរបស់ថៃមកលើកម្ពុជានោះទេ ប្រសិនបើស្ថាប័នអន្តរជាតិនេះ មិនរកការពិតនៃអំពើឈ្លានពានរបស់ថៃ យកមកវិធានការជាក់លាក់តាមផ្លូវច្បាប់។
ឧត្ដមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស លោក វ៉លគើ ទើក (Volker Türk) កាលពីថ្ងៃទី១៨ ខែធ្នូ បានអំពាវនាវឱ្យកម្ពុជា-ថៃ ត្រូវបញ្ចប់ការប្រយុទ្ធគ្នាជាបន្ទាន់ ខណៈលោកបានលើកឡើង ពីការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង ចំពោះការពង្រីកអរិយភាពកាន់តែធំ និងការប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំង យន្តហោះដ្រូនអត្តឃាត (Drone) និងកាំភ្លើងធំរបស់ភាគីថៃ វាយប្រហារលើជនស៊ីវិល និងទីតាំងប្រាសាទបុរាណដែលជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោកនៅលើទឹកដីខ្មែរ ដូចជាប្រាសាទតាក្របី និងប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលគាំពារដោយច្បាប់អន្តរជាតិ។
ជាមួយគ្នានោះ លោក វ៉លគើ ទើក ក៏បានអំពាវនាវឱ្យមានការជម្លៀសជនបរទេសចម្រុះជាតិសាសន៍ ដែលត្រូវបានគេជួញដូរ និងបង្ខំឱ្យធ្វើការក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកអនឡាញ ដែលបច្ចុប្បន្ន ពួកគេកំពុងប្រឈមហានិភ័យគ្រោះថ្នាក់កាន់តែខ្លាំង បន្ទាប់ពីកងទ័ពថៃ បានវាយប្រហារទៅលើអគារកាស៊ីណូ និងមជ្ឈមណ្ឌលដែលគេចោទថា ជាអគារឆបោកតាមអនឡាញ នៅតំបន់អូរស្មាច់ ខេត្តឧត្តរមានជ័យបានបណ្ដាលឱ្យស្លាប់ជនស៊ីវិលម្នាក់ និងរបួសចំនួន៣នាក់។
ទន្ទឹមគ្នានោះ លោក វ៉លគើ ទើក (Volker Türk) បង្ហោះសារនៅលើបណ្ដាញសង្គមX នៅថ្ងៃដដែលថា លោកមានការភ្ញាក់ផ្អើលចំពោះរបាយការណ៍ដែលថា តំបន់ជនស៊ីវិល និងកន្លែងប្រាសាទបុរាណ កំពុងត្រូវបានវាយប្រហារដោយយន្តហោះចម្បាំង យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក និងបាញ់ផ្លោងតាមរយៈកាំភ្លើងធំ ខណៈដែលច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ណាស់ថាការការពារជនស៊ីវិល និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល គឺជារឿងសំខាន់បំផុត។
អ្នកស្រាវជ្រាវការអភិវឌ្ឍន៍សង្គម បណ្ឌិត មាស នី ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីនៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ថា ការអំពាវនាវរបស់មន្ត្រីអង្គការសហប្រជាជាតិ នេះ ជារឿងល្អ ប៉ុន្តែ ពុំមានប្រសិទ្ធភាពអ្វីជាដុំកំភួននោះទេ ខណៈភាគីថៃ កាន់តែគឃ្លើនបាញ់ប្រហារមកលើកម្ពុជា និងសម្លាប់ ជនស៊ីវិលជាច្រើននាក់ ប៉ុន្តែ ស្ថាប័នអន្តរជាតិទាំងនោះ មិនហ៊ានថ្កោលទោស និងចាត់វិធានការផ្លូវច្បាប់ប្រឆាំងនឹងថៃ ខណៈភាគីថៃ បានលេសបន្តឈ្លានពានកម្ពុជា ក្រោមល្បិចថា កម្ទេចទីតាំងល្បែងអនឡាញ (Online Scam)។
លោកថា ស្ថានភាពនេះ កម្ពុជាមិនត្រូវរំពឹងតែទៅលើ ស្ថាប័នអន្តរជាតិនោះទេ គឺកម្ពុជា ត្រូវតែ ធ្វើខ្លួនឱ្យខ្លាំង និងបង្កើនកិច្ចការការទូតឱ្យម៉ឺងម៉ាត់ និងច្បាស់លាស់។ ជាមួយគ្នានោះ លោកថា ដើម្បីឱ្យកម្ពុជារឹតតែខ្លាំង ដូចប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ត្រូវតែព្យាបាលជំងឺខ្លះ ដូចជា អំពើពុករលួយ ជំងឺតួឯកនិយម ការបែកបាក់ជាតិ និងនិយមឲ្យគេអាណិត ជាជាង ធ្វើខ្លួនឱ្យខ្លាំងជាដើម។
បណ្ឌិត មាស នី៖ «ទី១ខ្មែរត្រូវគិតថាអ្វីខ្លះដែលយើងត្រូវធ្វើដើម្បីឱ្យប្រទេសមួយនេះ ឱ្យក្លាយជាប្រទេសដែលបានខ្លាំងនៅក្នុងតំបន់ការពារខ្លួនឯងបាន។ ទី២ទៀត កម្ពុជាមានតែធ្វើកិច្ចការទូតឱ្យបានច្រើនថែមទៀត ដើម្បីពន្យល់ដល់អ្នកការទូត និងប្រទេសដទៃនឹងឱ្យគេយល់ពីភាពងាយរងគ្រោះរបស់យើង ដោយថៃឈ្លានពាន»។
គេសង្កេតឃើញថា ចាប់តាំងពី នាយករដ្ឋមន្ត្រីចាំផ្ទះថៃ លោក អានុទីន ចាន់វីរៈគុល (Anutin Charnvirakul) ប្រកាសលែងគោរពសេចក្ដីថ្លែងការណ៍សន្តិភាព នាទីក្រុងកូឡាឡាំពួរ ហើយប្រកាសធ្វើសង្គ្រាមឈ្លានពានកម្ពុជា តាំងពីថ្ងៃទី៧ ធ្នូ មក ថៃបានប្រើកាំភ្លើងធំ យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (Drone) និង យន្តហោះ F-16 ហោះចូលទឹកដីកម្ពុជា ទម្លាក់គ្រាប់កាន់តែជ្រៅហើយបានបំផ្លាញវត្តអារាម មន្ទីរពេទ្យ សាលារៀន ស្ពាន ថ្នល់ និង ប្រាសាទបុរាណ ខណៈជនស៊ីវិលកម្ពុជាជិត២០នាក់បានស្លាប់ និង ជិត១០០នាក់របួសធ្ងន់ និងស្រាល។
ជុំវិញរឿងនេះ អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធីរិទ្ធ លើកឡើងថា មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាកំពុងតែប្រឹងប្រែងធ្វើកិច្ចជាច្រើនលើឆាកអន្តរជាតិ ដើម្បីជំរុញឱ្យស្ថាប័នអន្តរជាតិដាក់សម្ពាធថៃ ឱ្យបញ្ឈប់ការឈ្លានពានកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែ លោកពុំបានបញ្ជាក់នោះទេ ថាតើ កម្ពុជាបានធ្វើអ្វីខ្លះលើឆាកអន្តរជាតិនោះនៅឡើយ។
លោក ជា ធីរិទ្ធ៖ «យើងតែងតែចង់បាននូវសន្តិភាព និងចង់បាននូវបទឈប់បាញ់ប៉ុន្តែ សត្រូវទេដែលឈ្លានពាន យើងម្ដងហើយម្ដងទៀត។ គ្មានជម្រើសអ្វី ក្រៅពីការពារខ្លួន ការពារដែនដី អធិបតេយ្យរបស់យើង។ យើងបានខិតខំប្រឹងប្រែងណាស់ នៅក្នុងការងារនៅលើឆាកអន្តរជាតិ ដើម្បីដាក់សម្ពាធឱ្យអន្តរជាតិយកចិត្តទុកដាក់ ជំរុញឱ្យភាគីថៃបញ្ឈប់នូវការឈ្លានពាន នៅកម្ពុជា»។
ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកច្បាប់ និងជាមេធាវី លោក សុក សំអឿន បានសរសេរនៅលើហ្វេសប៊ុក នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូថា ការវាយប្រហាររបស់ថៃលើកម្ពុជា ដើម្បីវាយកម្ទេចក្រុមឧក្រិដ្ឋជនអនឡាញនោះ គឺគ្រាន់តែជាលេស ឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា។ លោកថា បើពិនិត្យទីតាំងសមរភូមិ និង អាគារដែលយន្តហោះចម្បាំងF-16 របស់ថៃ ដែលបានបំផ្លាញដូចជា ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទព្រះវិហារ ភ្នំ៣៥០ វាលឥន្ទ្រី ភ្នំទ្រព្យ និងតំបន់អានសេះជាដើម សុទ្ធសឹងជាទីតាំងកងទ័ពកម្ពុជា។
បន្ថែមពីនោះ លោកថា ការវាយប្រហារដោយយន្តហោះចម្បាំងF-16របស់ថៃ នៅក្រុងប៉ោយប៉ែតចំឃ្លាំងរថយន្ត របស់ក្រុមហ៊ុនឯកជនមួយ បណ្ដាលឱ្យខូចខ្ទេចខ្ទី នោះ ក៏មិនមែនជាកន្លែងឧក្រិដ្ឋជនអនឡាញនោះដែរ។ ដូច្នេះលោកថា ការបាញ់ប្រហារ របស់ថៃ យ៉ាងព្រៃផ្សៃ លើទីតាំងជនស៊ីវិលនោះ គឺជាចេតនា ឈ្លានពានកម្ពុជា ដូចការអះអាងរបស់ថៃដែល ថាចង់បំផ្លាញសមត្ថភាពកងទ័ពកម្ពុជា រហូតទល់តែលែងតបត ជាមួយយោធាថៃ បានទៀត។
នៅថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ សារព័ត៌មានថៃឈ្មោះ The Nation បានសរសេរថា ថ្មីៗនេះ ថៃបានកម្ទេច អគារអនឡាញ របស់កម្ពុជា បានជាង៦ទីតាំង ពាក់ព័ន្ធអំពើឆបោកតាមអនឡាញ។ ជាមួយគ្នានោះ រដ្ឋាភិបាលថៃ បានលើកឡើងថា នឹងប្រកាសបញ្ចប់សង្គ្រាមជាមួយកម្ពុជា នៅមុនកិច្ចប្រជុំរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាស៊ាននៅថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូ ប៉ុន្តែ មុននឹងបញ្ឈប់ ពួកគេប្ដេជ្ញាថា នឹងវាយយកតំបន់ធំៗ មួយចំនួន នៅលើទឹកដីកម្ពុជាឱ្យបាន។
ទាក់ទិនរឿងនេះ អ្នកប្រឹក្សាយោបល់ផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍ផ្នត់គំនិតនិងការស្រាវជ្រាវ លោក សេក សុជាតិ លើកឡើងថា ការប្រើកលល្បិចរបស់រដ្ឋាភិបាលថៃជុំវិញអំពើឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជានេះ កាន់តែបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ថៃបានឈ្លានពានខ្មែរ យ៉ាងគឃ្លើន ហើយសង្ឃឹមថា ពិភពលោកនឹងមិនពិបាក ក្នុងការវិនិច្ឆ័យនោះទេ ថា តើ នរណាឈ្លានពាន អ្នកណានោះ ខណៈដែល ថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំង និងអាវុធទំនើបៗ បាញ់ស្រោចមកលើតំបន់ជនស៊ីវិលនិងប្រាសាទបុរាណជាច្រើន។ លោកជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គួរតែប្ដឹងក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីកោះប្រជុំបន្ទាន់ ពាក់ព័ន្ធបញ្ហាឈ្លានពានរបស់ថៃ។
លោក សេក សុជាតិ៖ «ប្រទេសសៀមបានបង្ហាញឱ្យឃើញកាន់តែច្បាស់ថា ខ្លួនបានប្រព្រឹត្តអំពើកាន់តែគឃ្លើន។ បំផ្លាញមនុស្សជាតិយ៉ាងច្បាស់ក្រឡែត ដែលឧត្ដមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិគួរតែដាក់វិធានការតឹងរ៉ឹង ហើយធ្វើការកោះហៅរដ្ឋាភិបាលថៃទៅបំភ្លឺ ហើយដោះស្រាយជាមួយគ្នា ហើយ បង្ខំឱ្យរដ្ឋាភិបាលមួយនេះ ត្រូវតែបញ្ឈប់ជាដាច់ខាតដែលមកបំពានទៅលើដែនអធិបតេយ្យ និងពលរដ្ឋកម្ពុជា»។
ជុំវិញរឿងនេះ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែធ្នូ រដ្ឋលេខាធិការនៃក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ម៉ាគូ រ៉ូប៊ីអូ (Marco Rubio) បានថ្លែងប្រាប់ទៅកាន់រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ លោក ស៊ីហាសាក់ ភួងកេតកែវ (Sihasak Phuangketkeow) អំពីការព្រួយបារម្ភរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកទាក់ទងនឹងការបន្តអំពើហិង្សា នៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា និងបានជំរុញឱ្យរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃរូបនេះ ចាត់វិធានការជាក់ស្ដែងក្នុងការ កាត់បន្ថយភាពតានតឹងនៅតាមព្រំដែន និងត្រូវអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងកូឡាឡាំពួរ ឡើងវិញ៕
