ពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួន លើកឡើងថា ពួកគាត់មិនមានសង្ឃឹមថា រដ្ឋាភិបាលត្រកូល”ហ៊ុន” អាចទាមទារទឹកដីខ្មែរដែលបានបាត់បង់ទៅភាគីថៃ យកមកវិញបាននោះទេ។ ពួកគាត់ លើកឡើងបែបនេះ គឺដោយសារយោធាថៃ និងរដ្ឋាភិបាលថៃ បានប្រើគ្រប់មធ្យោបាយដើម្បីកាន់កាប់ទឹកដីជាអចិន្ត្រៃយ៍ ខណៈរដ្ឋាភិបាលឪពុកកូនគឺលោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែតវិញ ហាក់បានត្រឹមតែចេញលិខិតតវ៉ាដដែលៗ ដោយមិនមានចំណាត់ការនានាដើម្បីឲ្យថៃដកទ័ពចេញវិញនោះទេ។
ពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួនបង្ហាញការខកចិត្តនិងអស់សង្ឃឹមកាន់តែខ្លាំងលើមេដឹកនាំខ្មែរ ដោយពួកគាត់ ចាត់ទុកថា ជាមេដឹកនាំដែលអសមត្ថភាពក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដី ប៉ុន្តែពូកែតែខាងអួត និងបំបែកបំបាក់ជាតិខ្មែរខ្លួនឯង។
អ្នករត់កង់បីនៅភ្នំពេញ លោក ហួន វណ្ណនី ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីថា រដ្ឋាភិបាលហាក់ស្ងប់ស្ងាត់ មិនមានយន្តការណាមួយច្បាស់លាស់ និងគួរឲ្យជឿជាក់ក្នុងការដណ្តើមទឹកដីខ្មែរត្រលប់មកវិញ។ លោកថា ថៃមានមហិច្ឆតាបន្តឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរនេះ ដោយសារការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង និងកម្សោយយោធារបស់រដ្ឋាភិបាលខ្មែរ ដែលធ្វើឲ្យថៃមានឳកាសព័ទ្ធយកទឹកដីដោយមិនខ្លាចញញើតអ្វីទាំងអស់។
លោក ហួន វណ្ណនី៖ «គេព័ទ្ធរបងបន្លាយលួសយកៗ តែយើងអត់មានចំណាត់ការអីឬក៏ ហាមឃាត់អីគេបានទេ ដោយសារអី? យើងអត់មានអីនឹងឈ្នះគេ។ ខ្ញុំសំណូមពរឲ្យរាជរដ្ឋាភិបាលសូមគិតផលប្រយោជន៍ជាតិជាធំ យល់ពីអារម្មណ៍អ្នកដែលបាត់បង់លំនៅឋាន ជនភៀសសឹកណា គាត់មានការឈឺចាប់ខ្លាំងណាស់។ ខ្លះគាត់សាត់អណ្តែតមកដល់ក្រុងភ្នំពេញ ធ្វើការសំណង់ ធ្វើការរោងចក្រ ខ្លះធ្វើសំណង់អត់បានលុយទៀត។ សំណូមពរឲ្យរាជរដ្ឋាភិបាលធ្វើវិធីបែបណាក៏ដោយ ឲ្យតែបានទឹកដីហ្នឹងមកឲ្យគាត់វិញ»។
ពលរដ្ឋនៅខេត្តកណ្តាល លោក តំ សង់ ថ្លែងថា រដ្ឋាភិបាលគួរបញ្ឈប់សកម្មភាពស្អំចិត្តប្រជាពលរដ្ឋ ដោយការតវ៉ាដដែលៗ ដែលគ្មានប្រសិទ្ធភាពនេះ ហើយងាកមករួបរួមជាមួយអ្នកប្រជាធិបតេយ្យទាំងអស់ ប្រមូលភស្តុតាងប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ ICC និង ICJ វិញប្រសើរជាង។
លោក តំ សង់៖ «រាជរដ្ឋាភិបាលសព្វថ្ងៃគឺនៅមានកម្រិត មានន័យថាខ្សោយ ព្រោះដោយសារតែថៃព័ទ្ធរបងបន្លាលួស ធ្វើរបង ដាក់ទូកុងតឺន័រ និងឈូសឆាយផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋដោយមិនបានយកចិត្តទុកដាក់ និងយកសកម្មភាពនេះទៅប្តឹងនៅតុលាការអន្តរជាតិ»។
ចំណែក បុគ្គលិក អង្គការមួយនៅរាជធានីភ្នំពេញកញ្ញា ឡាណា រៀបរាប់ថា រយៈពេលជាង១ឆ្នាំមកនេះ ពលរដ្ឋភៀសសឹកបន្តជួបការលំបាកក្នុងជីវភាព បាត់បង់ផ្ទះ និងមិនទាន់បានទទួលយុត្តិធម៌។ កញ្ញាថា កញ្ញាខកចិត្តចំពោះរដ្ឋាភិបាលដែលមិនមានវិធានការណាមួយទប់ស្កាត់ការទន្ទ្រានរបស់ថៃមកលើទឹកដីកម្ពុជា ជាពិសេសសកម្មភាពនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ និងមន្ត្រីធំៗថៃចុះមកតំបន់ព្រំដែនលើទឹកដីខ្មែរជាដើម។
កញ្ញា ឡាណា៖ «សូម្បីតែប្រជាជនបញ្ចេញមតិអារឿងបាត់ដីហ្នឹង គឺយើងអត់អាចបញ្ចេញបាននៅក្នុងស្រុក តែហ៊ានបញ្ចេញទៅ គឺយើងហ្នឹងត្រូវតែជាប់ហ្មង។ ដល់ពេលអញ្ចឹង ក្នុងនាមបងជាខ្មែរ បងឲ្យតែរំលឹករឿងហ្នឹង គឺវាឈឺចាប់ខ្លាំង។ យើងបានទទូចហើយ យើងមើលឃើញហើយ ដែលយើងជាជនជាតិខ្មែរ ដែលយើងអឺមានសំឡេងនៅក្នុងនាមជាខ្មែរ ជាពលរដ្ឋខ្មែរ ប៉ុន្តែយើងទទូចទៅដល់ថ្នាក់ដឹកនាំខាងលើ គឺគេអត់មានវិធានការអីជាក់ស្តែងទេ បានត្រឹមតែចេញញត្តិតវ៉ាធម្មតា។ អាៗយើងនៅខាងក្រោមគឺយើង វា មើលទៅវាពិបាក… ពិបាកភ្នែក ហើយវាពិបាកចិត្តទៀតណាអូន»
។
ជាមួយគ្នានេះ ពលករប្រទេសកូរ៉េ លោក ណេង ណារ៉ាន់ លើកឡើងថា កម្ពុជាមិនមានអ្វីទៅតតាំងជាមួយថៃបានឡើយ សូម្បីសព្វាវុធ និងកម្លាំងយោធា ដោយមេដឹកនាំខ្មែរគ្មានគំនិត ក្នុងការទិញអាវុធទុក និងយុទ្ធសាស្ត្រដឹកនាំជាដើម ហើយបានត្រឹមឈរមើលថៃចំអកឡកឡឺយប៉ុននោះ។ លោកថា របបគ្រួសារត្រកូលហ៊ុន បង្កើតអំពើពុករលួយច្រើនពេកក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋដែលធ្វើឲ្យកម្ពុជារងគ្រោះពីការឈ្លានពានពីប្រទេសថៃ។ លោកអះអាងថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ព្យាយាមបិទបាំងព័ត៌មានរឿងព្រំដែន មិនឲ្យពលរដ្ឋបានដឹង ដោយសារខ្លាចពលរដ្ឋផ្ទុះកំហឹង និងប្រឆាំងនឹងលោក។
លោក ណេង ណារ៉ាន់៖ «មេដឹកនាំយើងរាល់ថ្ងៃហ្នឹងគឺវាអសមត្ថភាព មិនគិតគូររឿងទឹកដី គិតគូរតែអារឿងនែបំផ្លាញជាតិ បង្កើតរឿងល្បែងស៊ីសង ស្កេម (Scam) អនឡាញគ្រប់ប្រភេទ ហើយគាត់ស្រវាបញ្ហាអារឿងលុយកាក់ដាក់ហោប៉ៅ តែមិន… មិនយកលុយហ្នឹងទៅទិញអាវុធការពារខ្លួន។ ដល់ៗពេលវាចុះខ្សោយ វាអន់ទៅ គេចូលមកតាមចិត្ត ហើយមិនតបតដោយសារគាត់ខ្លាចធ្លាក់ចេញពីអំណាច តំណែង ខ្លាចគេវាយដល់ផ្ទះគាត់អញ្ចឹងណា! ព្រោះ...»។
មិនខុសគ្នាប៉ុន្មានឡើយ សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស និងបរិស្ថាន កញ្ញា លីម គីមស័រ ថ្លែងថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ហាក់គ្មានឆន្ទៈក្នុងការជំរុញបញ្ហាព្រំដែននេះ មកដោះស្រាយឲ្យបានជាក់លាក់ និងធ្វើនយោបាយបែបប្រជាភិថុត បោកបញ្ឆោតប្រជាពលរដ្ឋនិងមិនហ៊ានតតាំងជាមួយថៃឡើយ។ កញ្ញាថា កម្សោយរបស់មេដឹកនាំកម្ពុជានឹងធ្វើឲ្យថៃបន្តឈ្លានពានបន្ថែមទៀតលើទឹកដីកម្ពុជាហើយគ្រួសារលោក ហ៊ុន សែន មិនហ៊ានប្តឹងថៃឡើយ ដោយសារភ័យខ្លាចការស៊ើបអង្កេតរបស់អន្តរជាតិ ហើយអំពើទុច្ចរិត អំពើអាក្រក់របស់ខ្លួននឹងត្រូវលាតត្រដាង និងការកាត់ទោសពីអន្តរជាតិ។ កញ្ញាអះអាងថា លោក ហ៊ុន សែន ខ្លាចបាត់បង់អំណាចរបស់ខ្លួន រហូតមិនហ៊ានប្រឈមមុខនឹងថៃ ហើយបន្តកៀបសង្កត់ប្រជាពលរដ្ឋមិនឲ្យនិយាយពីរឿងព្រំដែន។ កញ្ញាថា កញ្ញា គាំទ្រសកម្មភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯរាជ្យ២៣តុលា និងពលរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យដែលបានខិតខំស្វះស្វែងរកកិច្ចអន្តរាគមន៍ ដើម្បីឲ្យអន្តរជាតិជួយកម្ពុជារឿងជម្លោះព្រំដែន។
កញ្ញា លីម គីមស័រ៖ «រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន សែន គឺគាត់ខ្លាចបាត់បង់អំណាចរបស់គាត់ខ្លាំងមែនទែន! អញ្ចឹងបើទោះបីជាយើងអំពាវនាវច្រើនប៉ុនណាក៏ដោយ គឺគាត់មិនស្តាប់យើងទេ! តែអ្វីដែលយើងអាចធ្វើបានហ្នឹង យើងត្រូវគាំទ្រទៅដល់សកម្មភាពរបស់ក្រុមអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ ដូចជាក្រុមដែលគាត់មាននិន្នាការប្រឆាំងទាមទារតស៊ូដើម្បីប្រយោជន៍ប្រជាជនយើងណា! ចឹងដូចជាបច្ចុប្បន្ននេះ យើងឃើញថា រដ្ឋាភិបាល ២៣ តុលា ដែលគាត់រៀបចំយុទ្ធនាការមួយដែលហៅថា «រដ្ឋាភិបាលស្រមោល» គឺគាត់កំពុងតែធ្វើយុទ្ធនាការទាមទារ ដាក់ពាក្យប្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ ICC ហើយក៏កំពុងតែជំរុញឲ្យអន្តរជាតិនឹងជួយរកវិធីដើម្បីឲ្យពួកគាត់មានលទ្ធភាពនៅក្នុងការដាក់ពាក្យប្តឹងទៅ ICJ…»។
មូលហេតុដែលប្រជាពលរដ្ឋលើកឡើងពីការអស់សង្ឃឹមនេះ ដោយសារពួកគាត់មើលឃើញថា រដ្ឋាភិបាលក្រុងភ្នំពេញ មិនសូវសកម្មក្នុងការទាមទារយកដីខ្មែរដែលយោធាថៃ កំពុងកាន់កាប់ឡើយ។ ពួកគាត់ពិនិត្យឃើញថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ហាក់យឺតយ៉ាវនិងទន់ខ្សោយក្នុងការតវ៉ាជំទាស់និងរារាំងសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់យោធាថៃ ព្រមទាំងមិនសូវសកម្មការងារកាទូតជាមួយអន្តរជាតិ និងមិនដាក់បណ្តឹង ទៅកាន់តុលការអន្តរជាតិឡើយ។លើសពីនេះរដ្ឋាភិបាលក្រុងភ្នំពេញ ក៏មិនបានបង្កើតឲ្យមានការផ្សះផ្សាជាតិនិងបង្រួបបង្រួមជាតិពិតប្រាកដឡើយ ហើយកាន់តែធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងបំបែកសំឡេងប្រឆាំង។
ដោយឡែកមេដឹកនាំថៃ និងយោធាថៃវិញ ពួកគេធ្វើការងារយ៉ាងសកម្មនិងប្រើគ្រប់មធ្យោបាយ ទាំងចំណាយលុយរាប់លានដុល្លារដើម្បីកាន់កាបទឹកដីខ្មែរជាអចិន្ត្រៃយ៍ ដូចជាការសាងសង់របងព្រំដែន ការជីកលេណដ្ឋាន សាងសង់ផ្លូវ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនានាលើដីខ្មែរ ព្រមទាំងពុះចែកដីខ្មែរឲ្យទៅពលរដ្ឋថៃជាដើម។លើសពីនេះ យោធាថៃ នៅតែបន្តចូលរាយបន្លាលួស និងដាក់តួកុងតឺន័រ រួមទាំងសាងសង់មូលដ្ឋានទ័ពលើដីខ្មែរជាបន្តបន្ទាប់។ លើសពីនេះ មេដឹកនាំថៃ លោក អានុទីន ចាន់វីរៈគុល មានវត្តមាននៅតំបន់អានសេះក្នុងខេត្តព្រះវិហារជាថ្មី កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ ដោយមិនមានការរារាំង ឬការទប់ស្កាត់ណាមួយពីរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។
ជុំវិញរឿងនេះ អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយកម្ពុជា លោក សេង វណ្ណលី មានប្រសាសន៍ថា ចំណុចសំខាន់គឺសមត្ថភាពដឹកនាំ និងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្ររបស់រដ្ឋាភិបាលថា តើមានផែនការច្បាស់លាស់ប៉ុណ្ណាក្នុងការទប់ស្កាត់ការផ្លាស់ប្ដូរស្ថានភាពនៅលើដីប្រើការទូតច្បាប់អន្តរជាតិ និងយន្តការតំបន់ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព និងធ្វើឱ្យភាគីម្ខាងទៀតដឹងថា សកម្មភាពរបស់ខ្លួននឹងមានតម្លៃនយោបាយ និងការទូត។ លោកបន្តថា បើកម្ពុជាបង្ហាញភាពច្របូកច្របល់ក្នុងការសម្រេចចិត្ត ពឹងតែលើការតវ៉ា និងមិនអាចបង្កើតសម្ពាធដល់ថៃឱ្យមានលទ្ធផលជាក់ស្តែង នោះវាអាចធ្វើឱ្យថៃវាយតម្លៃថា កម្ពុជាមានសមត្ថភាពទប់ទល់កម្រិតទាប ហើយនេះជាចំណុចដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវទទួលខុសត្រូវយ៉ាងខ្លាំង។
លោក សេង វណ្ណលី៖ «យើងទទួលស្គាល់ថា ការតវ៉ាមានប្រយោជន៍ផ្លូវច្បាប់ព្រោះវាបញ្ជាក់ថាកម្ពុជាមិនទទួលស្គាល់សកម្មភាពរបស់ថៃ ប៉ុន្តែវាមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ទប់ស្កាត់ការផ្លាស់ប្ដូរស្ថានភាពនៅលើដីទេ។ ដូច្នេះ បញ្ហាធំបំផុតសម្រាប់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅពេលនេះ គឺបង្ហាញឲ្យប្រជាពលរដ្ឋមើលឃើញថា រដ្ឋាភិបាលមានយុទ្ធសាស្ត្រលើសពីការតវ៉ា។ ការរក្សាសន្តិភាពជាជម្រើសចាំបាច់ ប៉ុន្តែសន្តិភាពមិនគួរមានន័យថាទុកឲ្យភាគីថៃបង្កើតការពិតថ្មីលើដី ហើយភាគីកម្ពុជាធ្វើបានត្រឹមតែតវ៉ានោះទេ។ រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវបង្ហាញលទ្ធផលជាក់ស្តែងតាមផ្លូវការទូត ច្បាប់អន្តរជាតិ និងយន្តការអន្តរជាតិផ្សេងទៀត អឺបើចង់ស្ដារទំនុកចិត្តរបស់ប្រជាពលរដ្ឋឡើងវិញបាទ»។
កាលពីថ្ងៃទី២៤ សីហា តំណាងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលាជាច្រើនរូប បានចូលជួបជាមួយរដ្ឋអាជ្ញានៃតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ ICC នៅទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់ ដើម្បីផ្តល់ភស្តុតាង និងពន្យល់បន្ថែមដល់ក្រុមរដ្ឋអាជ្ញាទាំងនោះពាក់ព័ន្ធបណ្តឹងរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលា។ រដ្ឋាភិបាលនេះ បានប្តឹងលើមេដឹកនាំថៃ ដែលបានបង្កឧក្រិដ្ឋសង្គ្រាម បង្កការខូចខាតសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌជាតិជាច្រើន រួមមានប្រាសាទបុរាណខ្មែរ សាលារៀន ការបង្ករបួសនិងសម្លាប់អាយុជីវិតទាហានខ្មែរ ការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកចង្កោម ការបន្តឈ្លានពានព័ទ្ធយកទឹកដីជាដើម ទៅតុលាការអន្តរជាតិICC ខណៈរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមិនបានប្តឹងថៃឡើយ។ តំណាងរដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេសនេះក៏គ្រោងនឹងប្រមូលភស្តុតាងបន្ថែម ដើម្បីប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ បន្ត ក្នុងសំណុំរឿង ថៃឈ្លានពានកម្ពុជា។
កាលពីថ្ងៃទី២៦ សីហា គណបក្សកម្លាំងជាតិក៏បានថ្កោលទោសថៃ ចំពោះសកម្មភាពទាំងឡាយរបស់ភាគីថៃ ដែលបានចូលមកទន្ទ្រាន និងរំលោភបំពានលើដែនអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ជាពិសេសថ្មីៗនេះ ដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ ដែលចូលមកក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដោយគ្មានការអនុញ្ញាត នៅតំបន់អានសេះ ស្ថិតក្នុងស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ។ គណបក្ស កម្លាំងជាតិ យល់ថា រាល់ការចូលមកកាន់កាប់ ធ្វើសកម្មភាពយោធា ឬការចុះទស្សនកិច្ចឯកភាគី ដោយខុសច្បាប់របស់ភាគីថៃ ចូលមកក្នុងដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជា គឺមិនអាចទទួលយកបាន និងជាការបង្កភាពតានតឹង តាំងពីអតីតកាល និងពេលបច្ចុប្បន្ន។
ពលរដ្ឋ សង្គមស៊ីវិល និងគណបក្សកម្លាំងជាតិទទូចឲ្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ត្រូវប្រញាប់ប្រញាល់ដោះស្រាយបញ្ហានេះ ដោយស្នើប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ កោះប្រជុំជាមួយបណ្តាប្រទេសហត្ថលេខីជាបន្ទាន់ ដាក់ពាក្យប្តឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) និងតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ (ICC) ពិចារណាក្នុងការប្រើប្រាស់សិទ្ធិស្វ័យការពារ ករណីភាគីថៃនៅតែបន្តធ្វើសកម្មភាពទាំងឡាយ ដោយចូលកាន់កាប់ ទន្ទ្រាន ចូលក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ពលរដ្ឋនៅក្រៅប្រទេសមួយចំនួន ក៏គ្រោងនឹងធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងការឈ្លានពានរបស់ថៃ និងជំរុញឲ្យរដ្ឋាភិបាលខ្មែរ គិតគូររឿងបូរណភាពទឹកដីខ្មែរឲ្យបានច្រើនផងដែរ៕
