ពលរដ្ឋខ្មែរ ជាង១០០នាក់ ធ្វើបាតុកម្មនៅសួន ហ៊ីប៊ីយ៉ាក់ (Hibiya) ទីក្រុងតូឃ្យូ (Tokyo) ប្រទេសជប៉ុន ទាមទារឲ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ប្តឹងថៃឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជាទៅតុលាការអន្តរជាតិ ICC និង ICJ និងដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ។ សង្គមស៊ីវិល យល់ឃើញថា រដ្ឋាភិបាលគួរទទួលយកនូវការទាមទាររបស់ក្រុមបាតុករទាំងនោះមកដោះស្រាយ និងមិនគួរអូសបន្លាយពេលយូរនោះទេ។
ចលនាសង្គ្រោះជាតិ និងបណ្ដាញយុវជនកម្ពុជាសកល ប្រចាំប្រទេសជប៉ុន បានធ្វើបាតុកម្មដោយដង្ហែមឈូស និងកាន់បដាដែលមានរូបយន្តហោះចម្បាំងរបស់ថៃ រូបអ្នកទោសមនសិការកំពុងជាប់ឃុំ ដើរតាមផ្លូវ រយៈពេលជិត១ម៉ោង ពីកណ្តាលទីក្រុងតូក្យូ កន្លែងដែលមានមនុស្សអ៊ូអរ រហូតដល់សួនហីប៊ីយ៉ាក់ កាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែសីហា។ នៅលើមឈូសពណ៌ខ្មៅដែលមានមនុស្ស៤នាក់ស្លៀកឈុតខ្មៅសែងនោះ មានសរសេរពាក្យស្លោកថា ប្រជាធិបតេយ្យ និងយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជាបានស្លាប់ ហើយមានការតុបតែងខ្លួនជាទាហានខ្មែរ និងជាជនភៀសសឹក ដើរជាក្បួន ស្រែកទាមទារជាភាសាខ្មែរ និងជប៉ុនឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជារកដំណោះស្រាយ។
ក្រុមបាតុករបានស្រែកទាមទារចំនួន៤ចំណុចរួមមាន ទាមទារឲ្យថៃសងសំណងមកឲ្យកម្ពុជាវិញនូវការខូចខាតទាំងអស់ ដែលប៉ះបាល់ដោយសារសង្គ្រាមដែលថៃឈ្លានពាន រដ្ឋាភិបាលខ្មែរត្រូវប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ ICC និង ICJ ដោះលែងអ្នកទោសមនសិការទាំងអស់ជាបន្ទាន់ និងត្រូវដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែនសមុទ្រតាមច្បាប់អន្តរជាតិ UNCLOS។
ប្រធានបណ្ដាញយុវជនកម្ពុជាសកល អ្នកស្រី មូរី បូរ៉ា ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីថា នៅក្នុងពេលបាតុកម្មនោះមានការចូលរួមឃ្លាំមើលពីអង្គការមួយចំនួន អ្នកកាសែតជប៉ុន និងអាជ្ញាធរជប៉ុន ដែលជួយសម្រួលផ្លូវដល់ក្រុមបាតុករទាំងនោះ។ អ្នកស្រីថា បាតុកម្មនេះ គឺអ្នកស្រីចង់ឲ្យប្រទេសជប៉ុនបានដឹងលឺពីទង្វើរបស់ប្រទេសថៃដែលបានឈ្លានពានកម្ពុជា ហើយលូកដៃជួយដោះស្រាយបញ្ហាទឹកដីដល់កម្ពុជា។ អ្នកស្រីក៏ចង់ឲ្យជប៉ុន បានដឹងពីអសមត្ថភាពរបស់មេដឹកនាំកម្ពុជា ដែលមានគ្រួសារត្រកូល«ហ៊ុន»ជាអ្នកកាន់អំណាចក្រាញននាល ធ្វើឲ្យកម្ពុជាចុះទន់ខ្សោយ រហូតបរទេសមានឳកាសឈ្លានពានបាន។ អ្នកស្រីបន្តថា អ្នកស្រីគ្មានសង្ឃឹមលើរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នោះទេ ប៉ុន្តែអ្នកស្រីទទូចឲ្យពលរដ្ឋខ្មែរទាំងអស់ត្រូវចូលរួមគ្រប់សកម្មភាព ដើម្បីការពារនិងទាមទារទឹកដីខ្មែរពីសត្រូវមកវិញ។
អ្នកស្រី មូរី បូរ៉ា៖ «យើងត្រូវតែធ្វើសកម្មភាពក្នុងការទាមទារយកផ្ទះ យកសម្បែង យកដីរបស់យើង ព្រោះអីមនុស្សរស់នៅត្រូវការផ្ទះសម្បែង ត្រូវការទីជម្រក តែបើយើងអត់មានទីជម្រក តើយើងរស់នៅបែបណា? ចឹងបងប្អូនមិនត្រូវនៅស្ងៀម នឹងខ្លាច ឬក៏គំរាមកំហែងណាមួយ ដែលធ្វើឲ្យបងប្អូនមិនអាចនិយាយស្ដីបានទេ។ បងប្អូនត្រូវតែចេញនិយាយស្ដី ត្រូវតែទាមទារយកទឹកដីរបស់យើងមកវិញ។ ហើយជាពិសេសនាងខ្ញុំសូមអំពាវនាវដល់អន្តរជាតិដែលជាម្ចាស់ចុះហត្ថលេខីនៃសន្ធិសញ្ញាក្រុងប៉ារីស សូមប្រើប្រាស់យន្តការរបស់ខ្លួនស៊ើបអង្កេត ទៅតាមដានមើលតើបញ្ហាទឹកដី ព្រំដែនរបស់ខ្មែរត្រូវប្រទេសជិតខាងរំលោភបំពានហ្នឹង តើពួកគាត់ត្រូវតែធ្វើកិច្ចការងារហ្នឹងថា តើប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររងគ្រោះមែនឬអត់? ភៀសសឹកកំពុងតែរស់នៅតាមព្រំដែនប៉ុន្មានគ្រួសារ សូមឲ្យគាត់ដែលជាម្ចាស់ហត្ថលេខីនៃសន្ធិសញ្ញា អឺមកដោះស្រាយនូវបញ្ហានេះ ជួយដល់ប្រទេសកម្ពុជា»។
សមាជិកចលនាសង្គ្រោះជាតិប្រចាំប្រទេសជប៉ុន លោក មុត សុភក្ត្រ រៀបរាប់ថា លោកចង់ឃើញរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមានទំនួលខុសត្រូវលើបញ្ហាបូរណភាពទឹកដីឲ្យបានខ្ពស់ជាងនេះ ហើយត្រូវស្តារឡើងវិញនូវលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា។ លោកបន្តថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនហ៊ានប្តឹងថៃ ដោយសារគ្រួសាររបស់ខ្លួនមានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងឧក្រិដ្ឋជាច្រើន ដូចជាការឆបោកអនឡាញ និងការសម្លាប់លោក លិម គិមយ៉ា ហើយខ្លាចថៃបកអាក្រាតទង្វើស្មោកគ្រោករបស់ខ្លួននៅលើឆាកអន្តរជាតិ ដែលអាចឈានដល់ការរង្គោះរង្គើអំណាចរបស់ខ្លួន។ លោកថា របបលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គាបសង្កត់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងស្រុករហូតមិនមាននរណាហ៊ានផ្សព្វផ្សាយពីបញ្ហាព្រំដែនឡើយ ហើយមានតែពលរដ្ឋនៅក្រៅស្រុកប៉ុណ្ណោះ ដែលជាសម្លេងជួសឲ្យពលរដ្ឋនៅក្នុងស្រុកទាំងអស់ ដើម្បីទាមទារឲ្យអន្តរជាតិជួយឈឺឆ្អាលបាន។
លោក មុត សុភក្ត្រ៖ «ចំពោះខ្ញុំ គឺមានការឈឺចាប់មែនទែន នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសកម្ពុជា មិនព្រមប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ តុលាការព្រហ្មទណ្ឌ ICC តុលាការយុត្តិធម៌ ICJ។ យើងមិនដឹងថា រដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គិតអីទេ។ ខ្ញុំគិតថា របបត្រកូលហ៊ុន នេះ គឺដឹកនាំក្បត់ជាតិ គឺឃុបឃិតជាមួយនឹងអតីតរដ្ឋាភិបាលថៃ ដែលធ្វើឲ្យជាប់ពាក់ពិននឹងរឿងផ្សេងៗជាច្រើនក្ដីក្ដាំ ទើបធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលខ្មែរហ្នឹងមិនហ៊ានប្តឹងថៃ»។
ចំណែក ពលរដ្ឋខ្មែរនៅប្រទេសជប៉ុនលោក សោម សុជាតិ ថ្លែងថា រដ្ឋាភិបាលត្រូវស្នើកោះប្រជុំជាបន្ទាន់មួយទៅប្រទេសជាហត្ថលេខីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងបារីស ១៩៩១ ដើម្បីឲ្យប្រទេសទាំងនោះយកបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជាមកដោះស្រាយស្របតាមកិច្ចព្រមព្រៀង និងផ្តល់យុត្តិធម៌ឲ្យកម្ពុជាវិញ។ លោកថា មេដឹកនាំកម្ពុជាត្រូវគោរព និងអនុវត្តតាមកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ និងបញ្ឈប់ការដោះស្រាយទ្វេភាគី និងការតវ៉ាដែលគ្មានប្រសិទ្ធភាពនោះ ទើបអាចទាមទារទឹកដីដែលខ្មែរបានបាត់បង់ត្រឡប់មកវិញបាន។ លោកអះអាងថា លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែតគ្មានភក្ដីភាពចំពោះពលរដ្ឋ និងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជាឡើយទើបបណ្តែតបណ្តោយឲ្យកម្ពុជាលិចលង់ ចុះដុនដាប និងពលរដ្ឋរងទុក្ខវេទនាបែបនេះ។
លោក សោម សុជាតិ៖ «រដ្ឋាភិបាលហាក់នៅព្រងើយ ហើយបន្តការស្ងៀមស្ងាត់។ ក៏ប៉ុន្តែយើងមានមោទនភាពមួយដែរ ដែលអឺមានរដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេសមួយ គឺរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយ ឯកឧត្តម សម រង្ស៊ី ហើយនឹងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនៅលើសកលលោក គាត់បានធ្វើកិច្ចការងារមួយ មានឯកឧត្តម អ៊ុំ សំអាន ជាគោលក្នុងការធ្វើកិច្ចការងារប្តឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICC។ អានេះហើយគឺជាដំណឹងល្អមួយ ហើយគឺជាការសាទរមួយណាស់ ដែលយើងមានមេដឹកនាំដែលស្នេហាជាតិ មានប្រជាពលរដ្ឋដែលចង់បាន និងថែរក្សានូវបូរណភាពទឹកដីរបស់យើង»។
រីឯបាតុករមួយរូបទៀតលោក មួន យ៉ន លើកឡើងថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គួរយកចំណេះដឹងរបស់លោក មកជួយប្រទេសកម្ពុជាពិតប្រាកដ និងប្រសើរជាងឪពុករបស់លោក គឺលោក ហ៊ុន សែន ដែលជាជនផ្តាច់ការ និងមានរឿងអាស្រូវជាច្រើន។ លោកថា លោកខកចិត្តចំពោះការដឹកនាំរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលមិនទាន់បាន១អាណត្តិនោះទេ ប៉ុន្តែប្រទេសធ្លាក់ដុនដាប ពោរពេញដោយក្រុមឧក្រិដ្ឋជនឆបោកអនឡាញនៅកម្ពុជា និងការឈ្លានពានពីបរទេសបែបនេះ។
លោក មួន យ៉ន៖ «ចំពោះខ្ញុំ យល់ឃើញថា ការចូលរួមបាតុកម្មគឺជាវិធីដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ ក៏ដូចជាយុវជនដែលកំពុងរស់នៅក្រៅប្រទេស ព្រោះវាជាវិធីដែលដោះស្រាយបញ្ហាដោយអហិង្សា ហើយវាស្របនឹងច្បាប់អន្តរជាតិ។ ការបាតុកម្មនេះបង្ហាញការមិនពេញចិត្តក្នុងការដឹកនាំ ហើយជាពិសេសមិនពេញចិត្តចំពោះប្រទេសជិតខាងដែលឈ្លានពានទឹកដីមកលើប្រទេសយើង។ ហើយវាសម្ដែងឱ្យអន្តរជាតិហ្នឹងបានឃើញថា ក្នុងនាមយើងជាយុវជន ក៏ដូចជាប្រជាពលរដ្ឋ កំពុងតែទាមទារនូវសិទ្ធិសេរីភាព ហើយនឹងទាមទារយកទឹកដីរបស់ប្រទេសយើង ដែលត្រូវប្រទេសសៀមហ្នឹងបានឈ្លានពានយកដែរ»។
ខណៈថៃបន្តឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជាឥតឈប់ឈរ ហើយរដ្ឋាភិបាលខ្មែរបន្តការតវ៉ាដដែលៗ ធ្វើឲ្យពលរដ្ឋចាប់ផ្តើមអស់សង្ឃឹមកាន់តែខ្លាំង និងមើលឃើញថា ចំណាត់ការរបស់រដ្ឋាភិបាលហាក់គ្មានប្រសិទ្ធភាពទាល់តែសោះ។
ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី លោក ស៊ឹង សែនករុណា មានប្រសាសន៍ថា ការទាមទាររបស់ក្រុមបាតុករនៅប្រទេសជប៉ុន គឺបង្ហាញពីការពិតដែលកើតមាននៅកម្ពុជា។ លោកថា ការទាមទារនេះ គឺស្របតាមស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងបារីស រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងច្បាប់អន្តរជាតិ។ លោកបន្តថា រដ្ឋាភិបាលគួរទទួលយកការទាមទាររបស់ពួកគេមកដោះស្រាយ ឲ្យបានឆាប់រហ័ស និងគួររកដោះស្រាយបញ្ហាជាតិសំខាន់ៗ ដូចជាបញ្ហាបូរណភាពទឹកដីនេះជាដើម ដើម្បីទទួលបានការគោរព គាំទ្រពិតប្រាកដពីប្រជាពលរដ្ឋ និងអន្តរជាតិ។
លោក ស៊ឹង សែនករុណា៖ «កាលណា បើរដ្ឋាភិបាលទទួលយក ហើយដោះស្រាយ បានន័យថា គុណសម្បត្តិដែលរដ្ឋាភិបាលដោះស្រាយហ្នឹង នឹងទទួលបានពីការគាំទ្រពីប្រជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួនផង ហើយពីសហគមន៍អន្តរជាតិផង។ អញ្ចឹង ខ្ញុំយល់ថា គួរកុំមើលរំលង ហើយចេះតែបន្តអូសបន្លាយ ធ្វើឱ្យវិបត្តិនយោបាយកាន់តែធ្លាក់ក្នុងសភាពធ្ងន់ធ្ងរទៅៗ ដែលបណ្តាលឱ្យប្រទេសជាតិយើងចុះទន់ខ្សោយ អាប់ឱនកេរ្តិ៍ឈ្មោះនៅលើឆាកអន្តរជាតិជាដើម។ អញ្ចឹង យើងអត់ចង់ឃើញរូបភាពបែបហ្នឹង ចេះតែបន្តកើតមានតទៅទៀតទេ»។
ពលរដ្ឋនៅប្រទេសជប៉ុនប្តេជ្ញាថា បើរដ្ឋាភិបាលនៅតែព្រងើយកន្តើយ មិនព្រមប្តឹងថៃទៅស្ថាប័នយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ និងស្តារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញទេ ពួកគេគ្រោងនឹងធ្វើបាតុកម្មម្តងទៀតដោយបិទរូបថតគ្រួសារលោក ហ៊ុន សែន លើមឈូស ដើរដង្ហែជាថ្មី និងដុតមឈូសនោះចោលតែម្តង៕
