កម្ពុជា និងថៃបានបិទបញ្ចប់កិច្ចចរចាផ្សះផ្សាដោយបង្ខំក្រោមអនុសញ្ញាច្បាប់សមុទ្ររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហៅកាត់ថា UNCLOS ដែលធ្វើឡើងនៅប្រទេសសិង្ហបុរី ក្រោយភាគីទាំងពីរបានជជែកគ្នាដ៏តានតឹងអស់រយៈពេល ៣ថ្ងៃ។ ទោះជាយ៉ាងណា ភាគីកម្ពុជាមិនទាន់បញ្ចេញព័ត៌មានអំពីខ្លឹមសារនៃកិច្ចប្រជុំនេះនៅឡើយ។ ចំណែកភាគីថៃបានអះអាងថា ជាកិច្ចបញ្ចប់នៃការចរចានេះ ភាគីកម្ពុជា និងថៃ បានឯកភាពគ្នាលើកយកវិវាទដែនសមុទ្រ ទៅដោះស្រាយបន្តនៅតុលាការមជ្ឈិត្តការអចិន្ត្រៃយ៍ (PCA) នាទីក្រុងឡាអេ (Hague) ក្នុងប្រទេសហុឡង់ដ៍ (Netherlands)។
នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំថ្ងៃចុងក្រោយ នៃគណៈកម្មការផ្សះផ្សាក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីនីតិសមុទ្រ (UNCLOS) រវាងកម្ពុជា និងថៃ ភាគីទាំងពីរបានចូលរួមកិច្ចប្រជុំបិទទ្វារ ក្រោមការដឹកនាំរបស់អ្នកស្រី ខាទ្រីណា ឃូបភើរ (Katrina Cooper) ដែលជាប្រធានគណៈកម្មការផ្សះផ្សា។ នេះបើតាមការចុះផ្សាយរបស់ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានកម្ពុជា – AKP នៅថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា។ ក៏ប៉ុន្តែ AKP មិនបានបញ្ជាក់ពីខ្លឹមសារនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះនោះឡើយ។
ចំណែកក្រសួងការបរទេស បានសរសេរនៅលើទំព័របណ្ដាញសង្គមហ្វេសប៊ុកផ្លូវការ ក្រោយបិទបញ្ចប់កិច្ចចរចាថា ភាគីកម្ពុជាបានបង្ហាញពីក្ដីសង្ឃឹមទៅកាន់ប្រទេសថៃ ដែលចូលរួមដំណើរការផ្សះផ្សាក្នុងស្មារតីស្ថាបនា និងធ្វើសកម្មភាពឆ្ពោះទៅរកការកែលម្អទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី តាមរយៈការអនុវត្តយ៉ាងពេញលេញ និងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនូវរាល់កិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគី ដែលមានស្រាប់ ជាពិសេសកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ ដែលភាគីទាំងពីរបានឯកភាពគ្នាកាលពីចុងឆ្នាំ២០២៥។ ទោះជាយ៉ាងណា ចំពោះអំពីខ្លឹមសារលម្អិតនៅក្នុងកិច្ចចរចាផ្សះផ្សាថ្ងៃចុងក្រោយនេះ ក្រសួងការបរទេសនៅមិនទាន់ចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍នៅឡើយ គិតត្រឹមម៉ោងផ្សាយនេះ។
ចំណែកពីខាងភាគីថៃវិញ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃ លោក ស៊ីហាសាក់ ភួងកេតកែវ (Sihasak Phuangketkeow) បានអះអាងប្រាប់សារព័ត៌មានក្នុងស្រុកថា នៅក្នុងកិច្ចចរចាថ្ងៃចុងក្រោយនេះភាគីកម្ពុជា និងភាគីថៃ បានបង្ហាញជំហរតែរៀងៗខ្លួន ខណៈភាគីថៃបានបង្ហាញពីគោលជំហរផ្តល់អាទិភាពដល់ការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រជាមុនសិន ចំណែកឯបញ្ហាផ្សេងទៀតនឹងត្រូវដោះស្រាយនៅពេលក្រោយ។ ក្នុងនោះ លោកបានបង្ហាញពីទំនុកចិត្តចំពោះចម្លើយ និងសក្ខីកម្មរបស់ប្រទេសថៃ ដែលបានផ្ដល់ទៅគណៈកម្មការផ្សះផ្សា ដែលផ្អែកលើគោលការណ៍នៃច្បាប់អន្តរជាតិ។
ប្រមុខការទូតថៃរូបនេះ បានលើកឡើងថា ជំហានបន្ទាប់របស់ថៃ គឺការស្រាវជ្រាវអំពីបច្ចេកទេស និងការកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន ដែលភាគីថៃនឹងប្រើប្រាស់ដើម្បីទាមទារសិទ្ធិគ្រប់គ្រងក្នុងដែនសមុទ្រ ដែលកំពុងមានជម្លោះ។ ក្នុងនេះ លោកបញ្ជាក់ថា ភាគីកម្ពុជា និងថៃបានឯកភាពគ្នាលើកយកវិវាទដែនសមុទ្រនេះ ទៅដោះស្រាយបន្តនៅតុលាការមជ្ឈិត្តការអចិន្ត្រៃយ៍ (PCA) នាទីក្រុងឡាអេ នៅខែតុលា ខាងមុខនេះ ទោះបីជាគណៈកម្មការផ្សះផ្សា នៅមិនទាន់ប្រកាសពីលទ្ធផល និងផ្ដល់អនុសាសន៍ក៏ដោយ។
ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរី មិនអាចទាក់ទងអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា លោក ចាន់ រតនា និងរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុក រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន លោក ឡាំ ជាដើម្បីសុំការបកស្រាយជុំវិញកិច្ចប្រជុំនេះបានទេ នៅថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា។
កម្ពុជា និងថៃបានចូលរួមក្នុងកិច្ចចរចាជម្លោះដែនសមុទ្រ តាមយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ នៅប្រទេសសិង្ហបុរី ចាប់ពីថ្ងៃទី១៤ ដល់១៦ ខែកញ្ញា ដោយមានការសម្របសម្រួលពីប្រធាន និងតំណាងគណៈកម្មការផ្សះផ្សា ដែលភាគីជម្លោះ និងតំណាងរបស់ពួកគេបានជ្រើសរើស។
យ៉ាងណាមិញ នៅថ្ងៃធ្វើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍បើកកិច្ចចរចា កាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា ភាគីទាំងពីរបានបង្ហាញពីគោលជំហរផ្សេងគ្នា។ ក្នុងនោះ តំណាងភាគីកម្ពុជា ដែលដឹកនាំដោយរដ្ឋមន្រី្តក្រសួងការបរទេស លោក ប្រាក់ សុខុន បានបង្ហាញពីឆន្ទៈ ប្រកាន់យកអនុសាសន៍របស់គណៈកម្មការផ្សះផ្សា មកធ្វើជាមាត្រដ្ឋានដើម្បីចរចា ដើម្បីដោះស្រាយនៅពេលបន្ទាប់ និងកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រច្បាស់លាស់ជាមួយប្រទេសថៃ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ តំណាងកម្ពុជាបានអះអាងពីការត្រៀមខ្លួនចុះកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយថៃ សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍរួមគ្នា និងការបែងចែកធនធានដោយសមធម៌ ក្នុងតំបន់ជម្លោះនៃដែនសមុទ្រ ដោយរង់ចាំកិច្ចព្រមព្រៀងជាស្ថាពរ។
ផ្ទុយពីភាគីកម្ពុជា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃ លោក ស៊ីហាសាក់ ភួងកេតកែវ បានប្រកាសពីគោលជំហរការពារអធិបតេយ្យភាពរបស់ថៃយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ និងអះអាងថា ប្រទេសថៃគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ។ លោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ជម្លោះដែលកំពុងកើតឡើងរវាងកម្ពុជា និងថៃ បានបំផ្លាញទំនុកចិត្ត និងប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងនៃប្រទេសទាំងពីរ ហើយការណ៍ដែលមកដល់ដំណាក់កាលផ្សះផ្សាដោយបង្ខំនេះ គឺបណ្ដាលមកពីការយល់ខុសគ្នារវាងកម្ពុជា និងថៃ។
ជុំវិញរឿងនេះ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត យល់ឃើញថា កិច្ចចរចាដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះដែនសមុទ្ររវាងកម្ពុជា និងថៃ មិនអាចបញ្ចប់នៅត្រឹមការចរចាក្រោមយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំបាននោះទេ ដោយសារភាគីទាំងពីរបានបង្ហាញពីគោលជំហរខុសគ្នា ខណៈភាគីថៃបានទាមទារកាន់កាប់ភាគច្រើន នៃតំបន់ដែនសមុទ្រដែលកំពុងមានជម្លោះ។ លោកបន្តថា ប្រសិនបើកម្ពុជាបានឯកភាពយកករណីនេះ ទៅដោះស្រាយបន្តនៅតុលាការមជ្ឈិត្តការអចិន្ត្រៃយ៍ (PCA) ដូចការអះអាងរបស់ភាគីថៃមែននោះ កម្ពុជាត្រូវតែដាក់បញ្ចូលសំណុំរឿងកោះគជ់ ទៅជាមួយដែរ។
លោក ម៉ែន ណាត៖ «សំណុំរឿងនេះត្រូវបញ្ជូនទៅតុលាការឡាអេ គឺតុលាការមជ្ឈត្តការអន្តរជាតិ (PCA)។ តុលាការនេះដោះស្រាយសំណុំរឿងហ្វីលីពីនកាលពីឆ្នាំ២០១៦ ផ្ទុយគ្នាជាមួយនឹងចិន តុលាការហ្នឹងកាត់ក្ដីឱ្យហ្វីលីពីនឈ្នះក្ដី។ អញ្ចឹង យើងចូលរួមលើកទឹកចិត្តឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ត្រូវតែកសាងឯកសាររឹងមាំ រួចកុំភ្លេចដាក់សំណុំរឿងកោះគុតទៅជាមួយគ្នា ដើម្បីដោះស្រាយចប់សព្វគ្រប់នៅតុលាការឡាអេតែម្ដង»។
យ៉ាងណាក៏ដោយចុះ ក្រោយបិទបញ្ចប់កិច្ចចរចាក្រោមយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំនេះ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល និងអ្នកវិភាគមួយចំនួន បានបង្ហាញពីមោទនភាពចំពោះកម្ពុជា ដែលបានអូសទាញថៃឱ្យចូលតុចរចាដោយសន្តិវិធីឈរលើគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ។ ក៏ប៉ុន្តែ មតិមួយចំនួនលើកឡើងថា រដ្ឋាភិបាលថៃ ដែលជាក្រុមអភិរក្សនិយម និងស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលរបស់ក្រុមយោធា នឹងដាក់សម្ពាធមកលើកម្ពុជា ដូចករណីដែលថៃបានយកបញ្ហាចរចាព្រំដែនសមុទ្រ មកឡាំប៉ាគំរាមបិទផ្លូវចរចាព្រំដែនគោកជាមួយកម្ពុជា នៅមុនពេលបើកកិច្ចចរចានេះដូចគ្នាដែរ៕
