អង្គការអប់រំអន្តរជាតិ (Education International ) ដែលតំណាងឱ្យប្រទេសជិត២០០នៅជុំវិញ ពិភពលោក បានផ្ញើលិខិតចំហ ទៅកាន់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា គឺលោក ប្រាក់ សុខុន ដោយអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាល ដកចេញ ការរឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាព ទាំងអស់មកលើមេដឹកនាំសហជីព ដ៏លេចធ្លោ គឺ លោក រ៉ុង ឈុន។ ការស្នើនេះ ក្រោយពីតុលាការកំពូលបានតម្កល់សាលដីកា ផ្ដន្ទាទោសឱ្យ លោក រ៉ុង ឈុន លែងមានសិទ្ធិធ្វើនយោបាយ៥ឆ្នាំ លែងឱ្យមានការថ្លែងសារ ឬជួបជុំតាមវេទិកាសាធារណៈ និងហាមមិនឱ្យផ្លាស់ទីលំនៅចេញពីភ្នំពេញ។
អង្គការអន្តរជាតិបានចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ថ្កោលទោសជាបន្តបន្ទាប់ចំពោះតុលាការកំពូល ដែលបានផ្ដន្ទាទោស និងដកហូតសិទ្ធិនយោបាយរបស់ទីប្រឹក្សាគណបក្សកម្លាំងជាតិ និង ជាមេដឹកនាំសហជីពដ៏មានប្រជាប្រិយភាព គឺ លោក រ៉ុង ឈុន។
អង្គការអប់រំអន្តរជាតិ (Education International – EI) ដែលជាសហព័ន្ធសកលតំណាងឱ្យគ្រូបង្រៀន និងបុគ្គលិក វិស័យអប់រំជាង៣២លាននាក់ នៅក្នុងប្រទេសចំនួន ១៧៨ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា បានផ្ញើលិខិតចំហ ទៅកាន់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា គឺ លោកប្រាក់ សុខុន ដោយបង្ហាញក្ដីបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង ចំពោះវិធានការរបស់តុលាការកំពូលកាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនាដែលបានតម្កល់សាលដីកាផ្ដន្ទាទោស លោក រ៉ុង ឈុន រួមមានការហាមឃាត់សិទ្ធិនយោបាយ៥ឆ្នាំហាមមិនឱ្យធ្វើសកម្មភាពតាមទីសាធារណៈ ការធ្វើដំណើរនៅក្នុងប្រទេសដោយសេរី និងពិន័យជាប្រាក់៤លានរៀលជាដើម។
ជាមួយគ្នានេះអង្គការអប់រំអន្តរជាតិ ក៏បានសម្ដែងនូវសាមគ្គីភាព ជាមួយសមាគមគ្រូបង្រៀនកម្ពុជាឯករាជ្យ (CITA) ដែលលោក រ៉ុង ឈុន ធ្លាប់ជាមេដឹកនាំកន្លងមក។ ស្ថាប័នអន្តរជាតិនេះ ក៏បានបញ្ជាក់ថា លោក រ៉ុង ឈុន ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយថា ជាមេដឹកនាំសហជីពដ៏គួរឱ្យគោរព និងជាអ្នកតស៊ូមតិ ដោយសន្តិវិធី ដើម្បីការពារសិទ្ធិរបស់កម្មករ និងគ្រូបង្រៀន នៅកម្ពុជា។ ពួកគេថា វិធានការរឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាព លើលោក រ៉ុង ឈុន បានបង្កឱ្យមានការរំលោភ លើសកម្មភាពសហជីពស្របច្បាប់ និងការចូលរួមរបស់ពលរដ្ឋក្នុងសង្គម។
ទន្ទឹមគ្នានោះ ស្ថាប័នអន្តរជាតិនេះ ក៏បានបង្ហាញពីក្ដី បារម្ភចំពោះ ការសម្រេចរបស់តុលាការកំពូល ដែលបង្កឱ្យមាន ចម្ងល់ពាក់ព័ន្ធនឹង «ភាពអព្យាក្រឹត» និង«យុត្តិធម៌»របស់តុលាការ ដែលហាក់សំដៅជាពិសេសទៅលើ មេដឹកនាំ សហជីព ដ៏លេចធ្លោមួយរូបនេះ។ ពួកគេថា ការហាមលោករ៉ុង ឈុន មិនឱ្យធ្វើសកម្មភាពជាសាធារណៈ នឹងប៉ះពាល់ដល់ការតស៊ូមតិ របស់សហជីព និងអ្នកតំណាងឱ្យកម្មករ។ ពួកគេបញ្ជាក់ថា កន្លងទៅកម្ពុជាបានផ្ដល់សច្ចាប័នលើអនុសញ្ញាស្នូលរបស់អង្គការអន្តរជាតិខាងការងារ ហៅកាត់ថា ILO ជាពិសេស អនុសញ្ញាលេខ៨៧ ស្ដីពីសេរីភាពសមាគម ដែលធានាសិទ្ធិរបស់តំណាងកម្មករ ក្នុងការរៀបចំ និងអនុវត្តសកម្មភាពរបស់ខ្លួនដោយ សេរី ដោយគ្មានការជ្រៀតជ្រែក ដូច្នេះកម្ពុជាគួរអនុវត្តឱ្យបានពេញលេញឡើងវិញ។
បន្ថែមពីលើនោះ អង្គការអប់រំអន្តរជាតិ ក៏បារម្ភពីការរឹតត្បិត លោក រ៉ុង ឈុន ដែលមិនឱ្យផ្លាស់ទីលំនៅចេញពីភ្នំពេញ ដែលបង្កជាឧបសគ្គ ដល់មេដឹកនាំសហជីព ក្នុងការទំនាក់ទំនងជាមួយ សមាជិក ដើម្បីធ្វើកិច្ចការងារថ្នាក់ជាតិ និងអន្តរជាតិ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ជាមួយបណ្ដាញសហជីពសកលរួមមាន អង្គការអប់រំអន្តរជាតិ (EI) សហព័ន្ធសហជីពអន្តរជាតិ (ITUC) និងអង្គការអន្តរជាតិខាងការងារ (ILO) ផងដែរ។ ដូច្នេះពួកគេថា វិធានការទាំងនេះ បង្កឱ្យមានបរិយាកាសភ័យខ្លាច និងប៉ះពាល់យ៉ាងទូលំទូលាយដល់សេរីភាពសហជីព និងសង្គមស៊ីវិល។
អង្គការអប់រំអន្តរជាតិ (EI) ក៏បានអំពាវនាវដល់អាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច ឱ្យអនុវត្តវិធានការដូចជា ដកចេញនូវការរឹតត្បិតទាំងឡាយ ដែលរារាំង លើលោក រ៉ុង ឈុន មិនឱ្យអនុវត្តសកម្មភាពស្របច្បាប់ពាក់ព័ន្ធ នឹងការងារសហជីព និងសិទ្ធិមនុស្ស និងស្ដារសិទ្ធិពេញលេញរបស់លោកឡើងវិញ។ មួយទៀត រដ្ឋាភិបាលត្រូវធានាថា មេដឹកនាំសហជីព និងអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស អាចអនុវត្តសកម្មភាពរបស់ខ្លួនបានដោយសេរី និងមានសុវត្ថិភាព ដោយគ្មានការជ្រៀតជ្រែកមិនសមស្រប។ ចំណែកមួយទៀត កម្ពុជាត្រូវ បញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្ដេជ្ញាចិត្តចំពោះការអនុវត្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនូវ អនុសញ្ញា របស់អង្គការអន្តរជាតិ ខាងការងារ (IL)លេខ ៨៧ និងលេខ ៩៨ ព្រមទាំង កាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនក្រោមកតិកាសញ្ញា អន្តរជាតិស្ដីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយ (ICCPR)។ អង្គការអប់រំអន្តរជាតិ (EI) នៅតែបន្តប្ដេជ្ញាចិត្តក្នុងការលើកកម្ពស់កិច្ចសន្ទនាប្រកបដោយស្ថាបនា និងគាំទ្រកិច្ច ខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់កម្ពុជា ក្នុងការលើកស្ទួយសិទ្ធិការងារ ការចូលរួមតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ និងការគោរព គោលការណ៍នីតិរដ្ឋ។
ចុងក្រោយស្ថាប័នអន្តរជាតិនេះ ក៏ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលគោរពសេរីភាពក្នុងការបង្កើតសមាគម សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងសកម្មភាពសហជីព ដែល មានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំង សម្រាប់ការការពារសិទ្ធិកម្មករ និងការពង្រឹង សង្គមដែលមានលក្ខណៈប្រជាធិបតេយ្យ។ ពួកគេបញ្ជាក់ថា បច្ចុប្បន្នកម្ពុជា នៅតែស្ថិតក្រោម ការត្រួតពិនិត្យជា ប្រចាំរបស់គណៈកម្មាធិការអ្នកជំនាញរបស់អង្គការអន្តរជាតិ ខាងការងារ (ILO Committee of Experts – CEACR)។ ទន្ទឹមគ្នានោះពួកគេព្រមានថា ប្រសិនបើកង្វល់ទាំងនេះមិនត្រូវបានដោះស្រាយ ទេ អង្គការអប់រំអន្តរជាតិ (EI) នឹងពិចារណាដាក់ពាក្យ បណ្ដឹង (allegation) ទៅកាន់គណៈកម្មាធិការសេរីភាព ការបង្កើតសមាគម (Committee on Freedom of Association – CFA) របស់ ILO។
ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីពុំអាចទាក់ទងប្រធានអង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា និងអ្នកនាំពាក្យក្រសួងយុត្តិធម៌ លោក ជិន ម៉ាលីន ដើម្បីឆ្លើយតបជុំវិញរឿងនេះបានទេ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ដោយហៅទូរស័ព្ទចូលតែគ្មានអ្នកទទួល។
ទីប្រឹក្សាគណបក្សកម្លាំងជាតិ និងជាអតីតមេដឹកនាំសហជីព លោក រ៉ុង ឈុន យល់ឃើញថា ការចេញលិខិតអំពាវនាវរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ ដើម្បីឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាទម្លាក់បទចោទទាំងអស់មកលើរូបលោក គឺជារឿងល្អបំផុត ហើយបង្ហាញថា អន្តរជាតិតែងតែយកចិត្តទុកដាក់លើបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា។ លោកបញ្ជាក់ថា ការផ្ដន្ទាទោសសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សក្ដី សហជីព អ្នកនយោបាយ រួមនឹងលោកក្ដី មិនមានផលចំណេញដល់ជាតិនោះទេ ព្រោះ ការផ្ដន្ទាទោសទាំងនេះ ពុំមែនជាការអនុវត្តច្បាប់ប្រកបដោយយុត្តិធម៌ ដូច្នេះ មានតែធ្វើឱ្យកម្ពុជាមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះមិនល្អ លើឆាកអន្តរជាតិ ជុំវិញការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។
លោក រ៉ុង ឈុន៖ «ខ្ញុំមើលឃើញថា មានតែបើកលំហសេរីភាពទេ មិនចំពោះតែខ្ញុំទេ បាទ គឺអ្នកនយោបាយ ក៏ដូចជាសកម្មជនសង្គមទាំងអស់។ ត្រូវបើកលំហសេរីភាព ដើម្បីស្ដារមុខមាត់កម្ពុជាយើង ហើយកម្ពុជាយើងនឹងទទួលបានលទ្ធផលល្អប្រសើរ តាមរយៈការបើកលំហសេរីភាព ហើយបើសិនណាធ្វើតែដូច្នេះ យើងមិនអាចស្ដារមុខមាត់កម្ពុជាយើងបានទេ បាទ»។
កាលពីឆ្នាំ២០២៥ សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ បានផ្ដន្ទាទោសលោក រ៉ុង ឈុន ឲ្យជាប់ពន្ធនាគារ ៤ឆ្នាំ ពិន័យជាប្រាក់៤លានរៀល និងដកហូតសិទ្ធិនយោបាយ មួយជីវិត ក្រោមបទចោទ«មិនរាងចាល» ក្នុងសំណុំរឿង«ញុះញង់បង្កឲ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម» ក្រោយពីលោកបានអត្ថាធិប្បាយបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម កាលពីខែឧសភាឆ្នាំ២០២៥។
ក្រោយមក លោក ក៏បានប្ដឹងតវ៉ា នៅសាលាឧទ្ធរណ៍ ប៉ុន្តែពុំបានជោគជ័យ។ បន្ទាប់មកទៀត លោកក៏បាន ប្ដឹងសាទុក្ខ នៅតុលាការកំពូល រហូតដល់ថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា តុលាការកំពូលក៏ បានប្រកាសសាលដីកា ដោយបន្ធូរបន្ថយទោសខ្លះ ដូចជាការផ្ដន្ទាទោស ឱ្យលោកជាប់ពន្ធនាគារ៤ឆ្នាំ បន្ថយមកនៅ ៣ឆ្នាំ តាមរយៈការព្យួរទោសឱ្យនៅក្រៅឃុំសាកល្បង ចំណែកការដកហូតធ្វើនយោបាយអស់មួយជីវិត បន្ធូរមកនៅត្រឹម៥ឆ្នាំ។
ជាមួយគ្នានោះ តុលាការកំពូលក៏បានដកហូតសិទ្ធិមួយចំនួនដែរ ដូចជាការហាមលោក រ៉ុង ឈុន មិនឱ្យដូរទីលំនៅក្រៅពីភ្នំពេញ និងហាមមិនឱ្យ ថ្លែងសារនយោបាយនៅតាមទីសាធារណៈជាដើម។ ទោះយ៉ាងណាការសម្រេចរបស់តុលាការកំពូលនេះ រងការរិះគន់ថា ជាការសងសឹកផ្នែកនយោបាយដែលមានរដ្ឋាភិបាលអ្នកបញ្ជាពីក្រោយខ្នង ដូច្នេះនេះ ពុំមែនជាការអនុវត្តច្បាប់ ដែលប្រកបដោយយុត្តិធម៌នោះឡើយ៕
