អ្នកជំនាញភូមិសាស្ត្រនយោបាយលើកឡើងថា កិច្ចព្រមព្រៀងយោធារវាងកម្ពុជា-តួកគីយ៉េ ឬតួកគី (Türkiye) ជាឱកាសទាញឱ្យកម្ពុជាងាកចេញពីការពឹងផ្អែកលើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធារបស់ចិនកុម្មុយនិស្តតែម្ខាង។ អ្នកជំនាញ និងមន្ត្រីបក្សប្រឆាំងលើកឡើងថា ទោះបីជាកម្ពុជាមានដៃគូជាមួយប្រទេសមានសព្វាវុធទំនើប និងកម្លាំងយោធាធំ ក៏វិស័យការពារជាតិកម្ពុជាពិបាករីកចម្រើនទៅមុខ ដោយសារតែប្រព័ន្ធដឹកនាំបែបគ្រួសារបក្ខពួកនិយម និងអំពើពុករលួយ។ ការលើកឡើងនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីកម្ពុជា និងតួកគីយ៉េបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងចំនួន ៣ចំណុច ក្នុងក្របខ័ណ្ឌកិច្ចសហប្រតិបត្តិការវិស័យការពារជាតិ។
អ្នកជំនាញភូមិសាស្ត្រនយោបាយ លោក សេង វណ្ណលី ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីថា ការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងយោធារវាងកម្ពុជា និងតួកគីយ៉េ (Türkiye) ថ្មីៗនេះគឺជាការពង្រីកជម្រើសឱ្យកម្ពុជាពង្រីកដៃគូការពារជាតិ កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើប្រទេសកុម្មុយនិស្តតែមួយ និងបង្កើនឱកាសទទួលបានការបណ្ដុះបណ្ដាល ជំនាញយុទ្ធវិធីសម្រាប់កងទ័ព និងបច្ចេកវិទ្យាយោធាថ្មីៗ។
ទោះជាយ៉ាងណា លោកថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនគួររំពឹងថា តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងនេះតួកគីយ៉េនឹងផ្ដល់អាវុធ ឬផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាដល់កម្ពុជាដោយស្វ័យប្រវត្តិនោះទេ។ លោក សេង វណ្ណលី បន្ថែមថា ប្រសិទ្ធភាពនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនេះ អាស្រ័យលើការអនុវត្តជាក់ស្ដែងក្នុងការហ្វឹកហ្វឺន វិន័យ ប្រព័ន្ធបញ្ជាការ ថវិកា និងសមត្ថភាពថែទាំសម្ភារៈយោធា។
សំខាន់ជាងនេះ លោក សេង វណ្ណលី សង្កត់ធ្ងន់ថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គួរតែធានាតម្លាភាពក្នុងការចំណាយ និងការទិញសព្វាវុធ ព្រមទាំងបង្កើតប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យ ដើម្បីទប់ស្កាត់ អំពើពុករលួយ និងធានាថា រាល់ថវិកាជាតិដែលទទួលបានពីការបង់ពន្ធរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ត្រូវ បម្រើដល់ការពង្រឹងសមត្ថភាពកងទ័ពពិតប្រាកដ។ ជាមួយគ្នានេះ លោកព្រមានថា ការទិញ សព្វាវុធពីបណ្ដាប្រទេសច្រើនដោយគ្មានផែនការច្បាស់លាស់ ក៏អាចបង្កើនការចំណាយថែទាំ និងបង្កការលំបាកក្នុងការប្រើប្រាស់រួមគ្នាផងដែរ។
លោក សេង វណ្ណលី៖ «ចំណុចសំខាន់មួយទៀត ការរក្សាភាពម្ចាស់ការលើការសម្រេចចិត្តឯករាជ្យ និងឈរលើផលប្រយោជន៍ជាតិជាធំ។ ទន្ទឹមនេះ កងទ័ពត្រូវបន្តបំពេញក្របខ័ណ្ឌនូវតួនាទីបម្រើជាតិ និងប្រជាពលរដ្ឋទាំងមូល ដោយជៀសវាងការបម្រើផលប្រយោជន៍របស់គណបក្សកាន់អំណាច និងក្រុមគ្រួសារដែលមានអំណាចណាមួយឡើយ។ ការកសាងសមត្ថភាពការពារជាតិ ត្រូវតែដើរទន្ទឹមគ្នានឹងការកសាងទំនាក់ទំនងការទូត ដែលស្មើភាពជាមួយគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់»។
កម្ពុជា និងតួកគីយ៉េថ្មីៗនេះបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងលើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធារួមគ្នា ៣ចំណុច ខណៈប្រធានាធិបតីតួកគីយ៉េបានសន្យាថា នឹងពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការការពារជាតិ និងបន្តកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែង ដើម្បីជំរុញពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីឱ្យដល់ ១ពាន់លានដុល្លារ។ ខ្លឹមសារនៃកិច្ចព្រមព្រៀងយោធាទាំងនេះរួមមានជាអាទិ៍ដូចជា ការបណ្ដុះបណ្ដាល និងការហ្វឹកហ្វឺនយោធា ដែលសំដៅដល់ការជំរុញការផ្លាស់ប្ដូរចំណេះដឹង និងបទពិសោធន៍រវាងកងទ័ពនៃប្រទេសទាំងពីរ ការផ្លាស់ប្ដូរយុទ្ធវិធីយោធា និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មការពារជាតិ។
ពិធីចុះហត្ថលេខាកិច្ចព្រមព្រៀងនេះធ្វើឡើងក្នុងជំនួបរវាងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត និងប្រធានាធិបតីតួកគីយ៉េលោក រ៉េជិប តៃយីប អឺដូអាន (Recep Tayyip Erdoğan) ក្នុងពេលដែលទៅបំពេញទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសតួកគីយ៉េកាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា។
រដ្ឋាភិបាល លោក ម៉ាណែត ចាត់ទុកការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងយោធាជាមួយតួកគីយ៉េថា ជាជំហានថ្មីមួយ ដើម្បីពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការវិស័យការពារជាតិទ្វេភាគី។
សារព័ត៌មានតួកគីយ៉េ ហ៊ុយរីយ៉ែត ដេលី ញូស៍ (Hürriyet Daily News) រាយការណ៍ថា ប្រធានាធិបតីតួកគីយ៉េស្វាគមន៍ចំពោះចំណាប់អារម្មណ៍រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត លើផលិតផលសព្វាវុធការពារជាតិរបស់តួកគីយ៉េ។
អ្នកជំនាញភូមិសាស្ត្រនយោបាយលោក សេង វណ្ណលី យល់ថា ជោគជ័យនៃកិច្ចព្រមព្រៀងយោធាកម្ពុជា-តួកគីយ៉េ កម្ពុជាគួរវាស់វែងតាមសមត្ថភាព និងការត្រៀមខ្លួនជាក់ស្ដែងរបស់កងទ័ពមិនមែនត្រឹមតែការចុះហត្ថលេខាលើក្រដាសនោះទេ។ លោកថា កម្ពុជាក៏មិនគួររំពឹងថា ដៃគូកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធាថ្មីនឹងចូលមកដោះស្រាយបញ្ហាជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជាជាមួយថៃជំនួសខ្លួនឡើយ។
សេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជាស្ដីពីលទ្ធផលនៃដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ទៅប្រទេសតួកគីយ៉េឱ្យដឹងថា ក្រៅពី ការចុះកិច្ចព្រមព្រៀងលើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធា មេដឹកនាំនៃប្រទេសទាំងពីរក៏បានពិភាក្សាលើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើវិស័យពាណិជ្ជកម្ម និងការវិនិយោគ វិស័យថាមពល ឧស្សាហកម្ម និងបច្ចេកវិទ្យា វិស័យអប់រំ និងការបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុស្ស។ ក្រៅពីនេះ ក៏មានវិស័យទេសចរណ៍ វប្បធម៌ និងការតភ្ជាប់ប្រជាជន និងប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរ ជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ និងគម្រោងសង្គម និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់ និងអន្តរជាតិ។
តួកគីយ៉េគឺជាប្រទេសសមាជិកអង្គការណាតូ (NATO) ហើយក៏ជាប្រទេសដែលមានកម្លាំងយោធាខ្លាំង និងរីកចម្រើនផ្នែកឧស្សាហកម្មផលិតសព្វាវុធមួយនៅអឺរ៉ុប។ ប្រទេសតួកគីយ៉េមិនត្រឹមតែទិញអាវុធពីបរទេស ឬពីសមាជិកនៃអង្គការណាតូនោះទេ ប៉ុន្តែក៏អាចផលិតសព្វាវុធជាច្រើនដោយខ្លួនឯងដូចជា យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក រ៉ាដាប្រព័ន្ធទំនាក់ទំនងកងកម្លាំងយោធា មីស៊ីល និងប្រព័ន្ធរ៉ុកកែត (Rocket) បាញ់ចម្ងាយឆ្ងាយ យន្តហោះចម្បាំង និងបច្ចេកវិទ្យាអាកាសចរណ៍ជាដើម។
ជុំវិញរឿងនេះ អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលឯករាជ្យ ២៣ តុលា លោក គឹម សុខ លើកឡើងថា កិច្ចព្រមព្រៀងយោធារវាងកម្ពុជា និងតួកគីយ៉េ ត្រឹមជាការបង្ហាញរូបភាពតែសំបកក្រៅតែប៉ុណ្ណោះ។ លោកបន្ថែមថា រដ្ឋាភិបាលនៃក្រុមគ្រួសារត្រកូល ហ៊ុន គ្មានសមត្ថភាព និងយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ពង្រឹងវិស័យការពារជាតិ ដើម្បីទប់ទល់នឹងសត្រូវឈ្លានពានកម្ពុជាឡើយ ហើយរូបភាពនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធាចុងក្រោយជាមួយតួកគីយ៉េលោកថា គ្រាន់តែជាលេសសម្រាប់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត យកមកបោកប្រាស់ពលរដ្ឋខ្មែរថា ខ្លួនប្រឹងប្រែងពង្រីកសក្ដានុពលវិស័យយោធាតែប៉ុណ្ណោះ។
លោក គឹម សុខ៖ «បើទោះបីជារដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ប្រឹងបង្ហាញថា ខ្លួនចុះកិច្ចព្រមព្រៀងក្នុងវិស័យយោធាជាមួយតួកគីយ៉េក៏ដោយ ប៉ុន្តែតើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនេះអាចពង្រឹងនូវកម្លាំងវិស័យការពារជាតិកម្ពុជាបានទេ? នៅក្នុងពេលដែលក្រសួងការពារជាតិពោរពេញទៅដោយអំពើពុករលួយនៃក្រុមគ្រួសារត្រកូល ហ៊ុន និងក្រុមគ្រួសារលោក ទៀ បាញ់ នេះមួយ ហើយមួយវិញទៀត ទំនើបកម្មយោធារបស់កម្ពុជាប្រមាណ ៤០ ឆ្នាំ ក្រោមការដឹកនាំរបស់រដ្ឋាភិបាលក្រុមគ្រួសារត្រកូល ហ៊ុន ដើរមិនរួចផងហ្នឹង»។
លោក គឹម សុខ បន្ថែមទៀតថា កម្ពុជាអាចទទួលបានផលប្រយោជន៍ជាដុំកំភួនពីកិច្ចព្រមព្រៀងយោធាជាមួយប្រទេសតួកគីយ៉េ លុះត្រាតែកម្ពុជាមានមេដឹកនាំអាចសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយបណ្ដាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យ ដឹកនាំប្រទេសផ្អែកតាមច្បាប់ជាតិ និងអន្តរជាតិ ព្រមទាំងការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស។
សង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់ថៃមកលើទឹកដីកម្ពុជា កាលពីឆ្នាំ២០២៥ បានលាតត្រដាងពីភាពទន់ខ្សោយនៃប្រព័ន្ធដឹកនាំកម្ពុជាដឹកនាំដោយរដ្ឋាភិបាលឪកូនគឺលោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត អស់រយៈពេលជាង ៤០ឆ្នាំ ជាពិសេសក្នុងវិស័យយោធា។ ភាពទន់ខ្សោយនេះក៏ត្រូវបានលោក ហ៊ុន សែន ប្រកាសទទួលស្គាល់ជាសាធារណៈផងដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណា នៅពេលពលរដ្ឋរិះគន់ពីសមត្ថភាពការពារទឹកដី និងការបាត់បង់ទឹកដីក្រោមស្នាដៃដឹកនាំរបស់លោក និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត លោកទាំងពីរបែរជាចាប់ពលរដ្ឋដាក់ពន្ធនាគារទៅវិញ៕
