កម្ពុជា និងថៃនៅតែបន្តខ្វែងគំនិតគ្នាជុំវិញការជ្រើសរើសយន្តការដោះស្រាយវិវាទដែនសមុទ្រ ក្នុងតំបន់ដែលភាគីទាំងពីរអះអាងថា «ត្រួតស៊ីគ្នា»។ ក្នុងនោះ ប្រមុខការទូតថៃបានបដិសេធចំពោះការប្រើប្រាស់យន្តការចរចាដោយចាប់បង្ខំពីសំណាក់កម្ពុជា និងថា ការចរចាដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នា ត្រូវធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើអនុសញ្ញាច្បាប់សមុទ្រ។ ចំណែកប្រមុខរដ្ឋស្ដីទី លោក ហ៊ុន សែន បានលើកឡើងថា នឹងមិនមានការចរចាទ្វេភាគីទៀតនោះឡើយ។
ក្រោយរដ្ឋាភិបាលថៃបានសម្រេចលុបចោលអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នា ឆ្នាំ២០០១ ឬ MOU44 ដោយឯកតោភាគីជាមួយកម្ពុជារួចមក ពេលនេះភាគីទាំងពីរហាក់និយាយមិនត្រូវគ្នា ចំពោះការឯកភាពលើយន្តការដែលនឹងត្រូវប្រើប្រាស់សម្រាប់ដោះស្រាយជម្លោះដែនសមុទ្រនោះឡើយ។
រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ លោក ស៊ីហាសាក់ ភួងកេតកែវ (Sihasak Phuangketkeow) បានអះអាងនៅថ្ងៃទី១២ ខែឧសភា នេះថា លោកមិនបានដឹងរឿងកម្ពុជាចុះបញ្ជី MOU ឆ្នាំ២០០១ នៅអង្គការសហប្រជាជាតិ មុនថៃលុបចោលនោះឡើយ ហើយប្រទេសថៃក៏បានលុបចោលកិច្ចព្រមព្រៀងនេះចោលរួចហើយដែរ ដូច្នេះតទៅខាងមុខ កម្ពុជា និងថៃមានតែប្រើប្រាស់អនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីពីច្បាប់សមុទ្រឆ្នាំ១៩៨២ ឬ(UNCLOS)ប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះដែនសមុទ្រនៅតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា។
តែយ៉ាងណា កាលពីម្សិលមិញ លោក ស៊ីហាសាក់ ក៏បានប្រតិកម្មផងដែរថា ប្រទេសថៃមិនបានឯកភាពចំពោះការប្រើប្រាស់យន្តការផ្សះផ្សាដោយចាប់បង្ខំ(Compulsory Conciliation)របស់ (UNCLOS) ដែលស្នើឡើងដោយកម្ពុជា ដូចការផ្សព្វផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានកម្ពុជានោះឡើយ។ លោកបាននិយាយបែបឌឺដងថា វាជាស្ទីលរបស់កម្ពុជាក្នុងការធ្វើអត្ថាធិប្បាយមុនពេលចរចា ដើម្បីយកប្រៀបលើភាគីថៃ។
ប្រមុខការទូតថៃរូបនេះ បានបញ្ជាក់ថា ការចរចារឿងវិវាទដែនសមុទ្ររវាងកម្ពុជា និងថៃដោយប្រើប្រាស់អនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីពីច្បាប់សមុទ្រ(UNCLOS) គឺធ្វើឡើងតែក្នុងរង្វង់ក្របខ័ណ្ឌអនុសញ្ញាស្ដីពីច្បាប់សមុទ្រទៅតាមដំណាក់កាលជាជំហានៗ ក៏ប៉ុន្តែភាគីថៃនៅតែផ្ដល់អាទិភាពចរចាទ្វេភាគីជាចម្បង។
ឆ្លើយតបទៅនឹងការលើកឡើងនេះ ប្រមុខរដ្ឋស្ដីទី និងជាប្រធានព្រឹទ្ធសភា លោក ហ៊ុន សែន បានសរសេរលើទំព័រហ្វេសប៊ុកនៅថ្ងៃនេះ ដោយជាន់កែងប្រទេសថៃថា ពាក្យ«ផ្ដល់អាទិភាពចរចាទ្វេភាគីជាចម្បង»របស់ភាគីថៃនេះ មានភាពផ្ទុយស្រឡះពីសកម្មភាពរបស់ភាគីថៃ ដែលបានលុបចោល MOU ឆ្នាំ២០០១ ជាឯកតោភាគី ដែលជាការលុបចោលក្របខណ្ឌនៃការចរចាទ្វេភាគីរួចស្រេចទៅហើយសម្រាប់ការចរចាដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នា។
ទន្ទឹមគ្នានេះលោក ហ៊ុន សែន បានរំលឹកដល់រាជរដ្ឋាភិបាលរបស់កូនប្រុសលោក កុំបើកការចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃលើបញ្ហាសមុទ្រ និងដើរត្រង់ឆ្ពោះទៅយន្តការច្បាប់សមុទ្រ ឆ្នាំ១៩៨២តែម្តង ដោយមិនរង់ចាំការយល់ព្រមណាមួយពីភាគីថៃនោះឡើយ។
នៅក្នុងសំណេរដដែល លោក ហ៊ុន សែន បានឌឺដងទៅកាន់ប្រទេសថៃថា លោកសោកស្ដាយដែលប្រទេសថៃលុប MOU ឆ្នាំ២០០១ចោល តែក៏អរគុណចំពោះការត្រួសត្រាយផ្លូវឱ្យកម្ពុជាប្រើយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ ដែលជាច្បាប់អន្តរជាតិជំនួសវិញ។
រដ្ឋាភិបាលថៃរបស់លោក អនុទីន ឆាន់វីរៈគុល(Anutin Chanvirarkul) បានសម្រេចលុបចោលអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាឆ្នាំ២០០១ស្ដីពីតំបន់ដែនសមុទ្រត្រួតគ្នារវាងកម្ពុជា-ថៃ កាលពីថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា។ ប្រទេសថៃ បានរកលេសលុបចោលកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ក្រោយពីធ្វើសង្គ្រាមឈ្លានពានព្រំដែនគោកជាបន្តបន្ទាប់មកលើកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសរវាងភាគីទាំងពីរក្នុងការកំណត់យកយន្តការថ្មីដើម្បីដោះស្រាយវិវាទដែនសមុទ្រ ខណៈវិវាទព្រំដែនគោកនៅមិនទាន់ដោះស្រាយចប់នៅឡើយ។
ទោះជាយ៉ាងណា ក្រោយការលុបចោល MOU44 នេះ បានធ្វើអ្នកនយោបាយថៃមានការខ្វែងគំនិតគ្នា ដោយក្រុមអភិរក្សនិយមបានគាំទ្រការសម្រេចលុបចោលនេះ ដោយពួកគេយល់ថា កម្ពុជាអាចនឹងប្រើប្រាស់ MOU44 នេះដើម្បីទាមទារកាន់កាប់ដែនសមុទ្រក្នុងតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា រួមទាំងមួយចំណែកនៃកោះគុជ។
ចំណែកអ្នកនយោបាយថៃមួយក្រុមទៀតយល់ថា ការលុបចោល MOU44 នឹងធ្វើឱ្យថៃធ្លាក់ចូលក្នុងអន្ទាក់របស់កម្ពុជា ក្នុងការទាញថៃឡើងទៅលើឆាកអន្តរជាតិ និងជាការបើកឱកាសឱ្យភាគីទីបីចូលមកពាក់ព័ន្ធ ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសថៃ អាចនឹងត្រូវបាត់បង់ផលប្រយោជន៍នៅក្នុងដែនសមុទ្រទៅកាន់ភាគីកម្ពុជា។
ជុំវិញរឿងនេះ ប្រមុខដឹកនាំស្ថាប័នអធិបតេយ្យជាតិព្រំដែន និងអន្តោប្រវេសន៍ នៃរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ ២៣តុលា លោក អ៊ុំ សំអាន សង្កេតឃើញថា ការចរចាដោះស្រាយវិវាទដែនសមុទ្ររវាងកម្ពុជា និងថៃ អាចនឹងជាប់គាំងដោយសារភាគីថៃមានបំណងអូសក្រឡា និងប្រើវិធីចរចាដើម្បីយកប្រៀបលើកម្ពុជា។ លោកបន្តថា យន្តការដោះស្រាយដែលល្អបំផុតនោះ គឺការប្ដឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) តុលាការអាជ្ញាកណ្តាលអន្តរជាតិ (PCA) និងតុលាការអន្តរជាតិសម្រាប់ច្បាប់សមុទ្រ (ITLOS) ដោយប្រើប្រាស់ឯកសារ និងផែនទីដែលបន្សល់ទុកពីអាណានិគមបារាំង។
លោក អ៊ុំ សំអាន៖ «ប៉ុន្តែខ្ញុំយល់ថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នឹងមិនប្ដឹងថៃនោះទេ ព្រោះតែកាលណាប្ដឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ វាអាចប៉ះពាល់ទៅដល់កោះត្រល់ និងកោះក្រចកសេះដែលលោក ហ៊ុន សែន កាត់ទៅឱ្យវៀតណាម ក្រោយចុះសន្ធិសញ្ញាដែនទឹកជាប្រវត្តិសាស្ត្រដោយខុសច្បាប់ កាលពីឆ្នាំ១៩៨២»។
តំបន់ដែនសមុទ្រដែលកម្ពុជា និងថៃទាមទារ និងអះអាងថា ជាតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា មានទំហំ២៦០០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងត្រូវគេវាយតម្លៃថា មានប្រេងនិងឧស្ម័នមានតម្លៃ៣០០ពាន់លានដុល្លារ។ ក្រៅពីមានកំណប់ប្រេង និងឧស្ម័នដ៏មហាសាល តំបន់ឈូងសមុទ្រនេះក៏ជាតំបន់ដែននេសាទ ដែលមានវិសាលភាព និងជាផ្លូវសមុទ្រធ្វើនាវាចរសម្រាប់វិស័យពាណិជ្ជកម្ម និងវិស័យការពារជាតិផងដែរ៕
