អ្នកឃ្លាំមើលសង្គមកម្ពុជាបន្តអំពាវនាវឲ្យរដ្ឋាភិបាលដែលគ្រប់គ្រងដោយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដោះលែងសកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិឲ្យមានសេរីភាពឡើងវិញ ដើម្បីឲ្យពួកគេអាចវិលត្រឡប់មកធ្វើការងារ និងធ្វើជាភ្នែកច្រមុះរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការទប់ស្កាត់បទល្មើសព្រៃឈើនិងធនធានធម្មជាតិ។ ការអះអាងនេះបន្ទាប់ពីសកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិ លោក យឹម លាងហ៊ី សរសេរសំបុត្រចេញពីពន្ធនាគារ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ជូនទៅដល់ម្តាយរបស់ខ្លួននៅក្នុងទិវាអ្នកម្ដាយ ដោយសន្យាជាមួយម្តាយរបស់លោកដែលកំពុងជម្នះរស់ជាមួយនឹងជំងឺមហារីកថា លោកនឹងមិនដោះដូរយកសេរីភាព ដែលបានមកពីការឱនក្បាលចំពោះភាពអយុត្តិធម៌នោះទេ។
ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី លោក ស៊ឹង សែនករុណា ទទូចឱ្យរដ្ឋាភិបាល ពិនិត្យមើលករណីរបស់សកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិឡើងវិញ ពីព្រោះលោកថា អ្វីដែលយុវជនទាំងអស់នោះបានធ្វើគឺដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់ប្រទេសជាតិ ហើយរដ្ឋាភិបាល មិនគួរចាប់ខ្លួនពួកគេដាក់ពន្ធនាគារឱ្យរស់នៅព្រាត់ប្រាសក្រុមគ្រួសារនោះទេ។
លោក ស៊ឹង សែនករុណា៖ «ខ្ញុំគិតថារដ្ឋាភិបាល ទោះបីថា មិនចាំបាច់ទៅឲ្យពួកសកម្មជនយុវជនទាំងអស់ទៅចុះចូលអ្វីនោះទេ គ្រាន់តែដោះលែងពួកគេ ឲ្យពួកគេធ្វើកិច្ចការងារតាមវិជ្ជាជីវៈរបស់ពួកគេហ្នឹងក៏ជាផ្នែកមួយដ៏ល្អប្រសើរទៅហើយ គឺពួកគេបានធ្វើទាំងអស់នេះគឺ ជាភ្នែកច្រមុះ ជួយទៅដល់រដ្ឋាភិបាលទៅវិញទេ»។
លោក ស៊ឹង សែនករុណា បន្ថែមទៀតថា រដ្ឋាភិបាលគួរតែរក្សាទុកពួកគេដើម្បីជាប្រយោជន៍របស់រដ្ឋាភិបាលខ្លួនឯង ក្នុងការបង្ក្រាបទៅលើក្រុមមន្ត្រីខិលខូច ដែលតែងតែរាយការណ៍បំផ្លើស ទៅឲ្យថ្នាក់ដឹកនាំ និងនៅកាងពីក្រោយបទល្មើស។
ការអះអាងរបស់ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែររូបនេះ បន្ទាប់ពីសកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិគឺ លោក យឹម លាងហ៊ី បានសរសេរសំបុត្រចេញពីពន្ធនាគារ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ មកឲ្យម្តាយរបស់ខ្លួន ដែលមានចំណងជើងថា «សំបុត្រលាទាំងស្រណោះ និងការសន្យាចុងក្រោយ» ដែលបានបង្ហោះនៅលើហ្វេសប៊ុករបស់អង្គការចលនាមាតាធម្មជាតិនៅថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ដោយលោក យឹម លាងហ៊ី បាននិយាយថា លោកបានទទួលដំណឹងពីសុខភាពរបស់ម្ដាយហើយ ប៉ុន្តែបែរជាគ្មានឱកាសបាននៅក្បែរដើម្បីបម្រើម្ដាយទៅវិញ។
សកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិរូបនេះ អះអាងបន្ថែមទៀតថា លោកមានផ្លូវមួយដែលអាចចេញទៅជួបមុខអ្នកម្ដាយជាលើកចុងក្រោយបានភ្លាមៗ គឺគ្រាន់តែពោលពាក្យ “សុំទោស” ហើយបោះបង់ចោលឧត្តមគតិជីវិតរបស់លោក។ ប៉ុន្តែ លោកតែងចងចាំជានិច្ចនូវសម្ដីមាសរបស់ម្ដាយលោកដែលថា “ទោះស្លាប់ ក៏ត្រូវស្លាប់ដោយមានតម្លៃ” គឺ ម្ដាយរបស់លោកមិនចង់ឱ្យលក់ព្រលឹង ដើម្បីដោះដូរយកសេរីភាពផ្ទាល់ខ្លួនឡើយ ព្រោះសេរីភាពដែលបានមកពីការឱនក្បាលចំពោះភាពអយុត្តិធម៌ គឺជាសេរីភាពដែលគ្មានតម្លៃ។
លោក យឹម លាងហ៊ី បានរៀបរាប់ទាំងក្តុកក្តួលថា ក្នុងគ្រាចុងក្រោយនេះ លោកសូមសន្យាចំពោះម្ដាយរបស់លោកថា លោកនឹងបន្តឆន្ទៈការពារបរិស្ថាន និងការពារព្រៃឈើ និងធនធានធម្មជាតិដែលជាដង្ហើមរបស់ខ្មែរគ្រប់រូប ដូចដែលម្ដាយបានផ្ដាំផ្ញើ។ លោកនឹង រឹងមាំបំផុត ទោះបីជាត្រូវជាប់ឃុំ ៦ ឆ្នាំទៀត ក៏មិនឱ្យជញ្ជាំងដែកទាំងនេះបង្ខាំងស្មារតីលោកបានឡើយ។
យ៉ាងណាក៏ដោយ លោកនឹងរក្សាកិត្តិយសគ្រួសារ ពានរង្វាន់អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សឆ្នើម ពានរង្វាន់ Frontline Defenders និងពានរង្វាន់អន្តរជាតិ Right Livelihood ដែលលោក និងស្ថាប័នទទួលបាន។ នោះគឺជាសក្ខីភាពដែលឆាកអន្តរជាតិទទួលស្គាល់ថាអ្វីដែលលោកបានធ្វើគឺត្រឹមត្រូវ។
សកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិរូបនេះ បន្ថែមថា ទោះបីជាថ្ងៃមុខគ្មានវត្តមានម្ដាយ ក៏វិញ្ញាណរបស់ម្ដាយខ្លួននឹងស្ថិតនៅក្នុងខ្យល់អាកាស និងព្រៃឈើដែលខ្លួនធ្លាប់បានចូលរួមជួយការពារ។ ហើយបើទោះជាតិនេះ ខ្លួនគ្មានវាសនាបានឃើញមុខអ្នកម្ដាយជាលើកចុងក្រោយ ក៏សូមអ្នកម្ដាយចាកចេញទៅដោយក្ដីស្ងប់ចុះ។
កាលពីថ្ងៃទី២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ តុលាការកំពូលបានបើកសវនាការលើសំណុំរឿង សកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិទាំង៥នាក់ រួមមាន លោក យឹម លាងហ៊ី លោក ថុន រដ្ឋា លោក លី ចាន់ដារ៉ាវុត កញ្ញា ឡុង គន្ធា និងកញ្ញា ភួន កែវរស្មី ដោយតុលាការសម្រេចឱ្យអ្នកទាំង៥ មានទោសពីបទ រួមគំនិតក្បត់ និងប្រមាថអង្គព្រះមហាក្សត្រ តាមការសម្រេចរបស់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញដូចមុនដដែល។
សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ បានផ្ដន្ទាទោសសកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិចំនួន១០នាក់ ឱ្យជាប់ពន្ធនាគារពី ៦ឆ្នាំ ដល់ ៨ឆ្នាំ ពីបទ រួមគំនិតក្បត់ និងប្រមាថ អង្គព្រះមហាក្សត្រ ប៉ុន្តែក្នុងចំណោមនោះគឺមានតែសកម្មជន៥នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួនដាក់ពន្ធនាគារ ដល់សព្វថ្ងៃនេះ។
សកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិទាំង៥នាក់ ត្រូវឃុំខ្លួនក្នុងពន្ធនាគារខុសៗពីគ្នា ក្នុងនោះ លោក យីម លាងហ៊ី ត្រូវបានឃុំខ្លួននៅពន្ធនាគារ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ លោក ថុន រដ្ឋា ត្រូវបានឃុំខ្លួននៅពន្ធនាគារត្រពាំងថ្លុង ខេត្តត្បូងឃ្មុំ។ ចំណែក កញ្ញា ភួន កែវរស្មី ត្រូវឃុំខ្លួននៅពន្ធនាគារខេត្តពោធិ៍សាត់។ រីឯ លោក លី ចាន់ដារ៉ាវុធ ត្រូវបានឃុំនៅពន្ធនាគារខេត្តកណ្ដាលខណៈកញ្ញា ឡុង គន្ធា ត្រូវបានឃុំនៅពន្ធនាគារខេត្តព្រះវិហារ។
យ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកឃ្លាំមើលសង្គមកម្ពុជា អះអាងថា រដ្ឋាភិបាលដែលគ្រប់គ្រងដោយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា កំពុងអនុវត្តបញ្ច្រាសពីខ្លឹមសាររដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ខ្លួន ដែលធ្វើសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជាធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ៕
