រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ ២៣ តុលា ជំរុញឲ្យរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន ម៉ាណែតប្រញាប់ប្តឹងថៃចំនួន៧៧ទីតាំងទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ក្រោយពីរដ្ឋាភិបាលត្រកូលហ៊ុនអះអាង ថា បានដាក់ពាក្យប្តឹងថៃ ៤តំបន់ ដូចជាតំបន់មុំបី ប្រាសាទតាមាន់តូច ប្រាសាទតាមាន់ធំ និងប្រាសាទតាក្របី ទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ប៉ុន្តែនៅពុំទាន់ឃើញតុលាការមានចំណាត់ការរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
ប្រមុខដឹកនាំស្ថាប័នអធិបតេយ្យជាតិព្រំដែន និងអន្តោប្រវេសន៍នៃរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ ២៣ តុលា លោក អ៊ុំ សំអាន បានប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីថា គិតដល់ថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៦ នេះគឺមានរយៈពេល១ឆ្នាំគត់ដែលរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាដាក់ឯកសារទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ប៉ុន្តែលោកថា នៅពេលដែលលោកពិនិត្យ មើលគេហទំព័ររបស់ ICJ គឺមិនទាន់ឃើញបណ្តឹងរបស់កម្ពុជានៅឡើយ។ លោកថា ករណី Pending cases នៅលើគេហទំព័ររបស់ ICJ គឺគ្មានបណ្តឹងរបស់កម្ពុជានោះទេ។ ដូច្នេះលោកថា បើរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនប្តឹងថៃទៅ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ទេ គឺកម្ពុជាមិនអាចយកដីពីថៃវិញបាននោះឡើយ។
លោក អ៊ុំ សំអាន ចាត់ទុកការអះអាងរបស់រដ្ឋាភិបាលដែល ថា បានដឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិនោះគឺជាការកុហកពលរដ្ឋ និងជានយោបាយប្រជាភិថុតិ ដើម្បីកាន់អំណាចតទៅទៀតតែប៉ុណ្ណោះ។
លោក អ៊ុំ សំអាន៖ «ដូច្នេះបានជាខ្ញុំជំរុញឲ្យប្តឹងថៃ ទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ហ្នឹងឲ្យបានឆាប់បំផុត ហើយប្ដឹងហ្នឹង មិនប្ដឹងតែ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គ្រោងប្តឹងតែបួនតំបន់នោះទេ ត្រូវប្ដឹងរហូតដល់៧៧ តំបន់ ឥឡូវនេះ យើងគិតទៅមុនសង្គ្រាម និងសង្គ្រាមវា៧៧តំបន់ ហើយបើយើងគិតពីក្រោយសង្គ្រាមលើកទី១និង លើកទីពីរគឺ ៦៧ តំបន់ ដូច្នេះលោក ហ៊ុន ម៉ាណែតត្រូវប្រញាប់ប្តឹងថៃ ទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ នូវចំនួនទីតាំងដែលថៃកំពុងគ្រប់គ្រងទឹកដីខ្មែរយើងហ្នឹង៧៧ តំបន់ មិនមានតែបួនតំបន់ដែលគាត់គ្រោងប្តឹងនោះទេ»។
លោក អ៊ុំ សំអាន បន្ថែមទៀតថា បើសិនជារដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនប្តឹងនោះទេ ទឹកដីខ្មែរ ចំនួន៧២ទីតាំងដែលថៃកំពុងគ្រប់គ្រង នឹងមិនបានមកវិញនោះទេ ហើយបើសិនជាគាត់ប្ដឹង សង្ឃឹមថាបានមកវិញនូវទឹកដីខ្មែរដែលថៃកំពុងគ្រប់គ្រង។ ក្រៅពីនោះ លោក អ៊ុំ សំអាន ក៏ផ្តល់យោបល់ទៅកាន់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ឱ្យដាក់បណ្ដឹងមួយទៀតទៅកាន់សហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ផងដែរ។
ការអះអាងរបស់ប្រមុខដឹកនាំស្ថាប័នអធិបតេយ្យជាតិ ព្រំដែន និងអន្តោប្រវេសន៍រូបនេះ ក្រោយពីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ បានអះអាងថា បានបញ្ជូនលិខិតផ្លូវការមួយច្បាប់ ដែលជាពាក្យបណ្តឹងទៅកាន់លោក ហ្វីលីព ហ្គតជេរ (Philippe Gautier) មន្ត្រីអត្រានុកូលដ្ឋានរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ នាថ្ងៃទី១៥ មិថុនា ដើម្បីឱ្យជួយកាត់ក្តីវិវាទព្រំដែនគោកចំនួន៤តំបន់ជាមួយប្រទេសថៃ ដូចជានៅតំបន់មុំបី ប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាមាន់តូច និងប្រាសាទតាក្របី។
នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបង្ហោះសារនៅហ្វេសប៊ុករបស់លោក១ ឆ្នាំមុនថា ការដែលកម្ពុជាជ្រើសយកថ្ងៃ១៥ មិថុនា ដាក់ពាក្យបណ្តឹងករណីជម្លោះជាមួយថៃទៅ ICJ គឺជារឿងគាប់ជួននឹងថ្ងៃដែលកម្ពុជាឈ្នះក្តីករណីប្រាសាទព្រះវិហារ។ លោកថា កម្ពុជាជ្រើសរើសយកការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ផ្អែកលើច្បាប់អន្តរជាតិ តាមរយៈយន្តការរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ។ កម្ពុជាចង់បានតែយុតិ្តធម៌ ភាពត្រឹមត្រូវ និងច្បាស់លាស់មួយ ក្នុងការកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនជាមួយប្រទេសជិតខាង ដើម្បីជៀសវាងកូនចៅខ្មែរជំនាន់ក្រោយបន្តមានបញ្ហាមិនចប់ជាមួយគ្នា។
ក្រោយសង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់ថៃទាំងពីរលើកក្នុងឆ្នាំ២០២៥គណបក្សប្រឆាំងបានរកឃើញថា ថៃកំពុងគ្រប់គ្រងទឹកដីខ្មែរសរុបមានចំនួន ៧៧ទីតាំង ដែលមានទំហំជាង ២៦.៤០០គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលស្មើនឹង ៧ដងនៃទំហំខេត្តតាកែវ។ ទាហានខ្មែរកំពុងគ្រប់គ្រងទឹកដីខ្មែរ១១ទីតាំងដែលមិនបាត់បង់ដោយសារសង្គ្រាមរួមមានប្រាសាទព្រះវិហារ ភ្នំខ្មោច ភ្នំ៣៣០ ៥មករា វាលឥន្ទ្រីយ៍ ភ្នំតាង៉ោល បង្គោល៨ ព្រលានថ្ម សំបុកឃ្មុំ តំបន់៧៥ និង ភ្នំ៣៩៨។ ដូច្នេះទីតាំងដែលច្បាំងគ្នាឬក្រោយផ្ទុះសង្គ្រាមគឺកម្ពុជាបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងចំនួន៦៧ និងមុនផ្ទុះសង្គ្រាមទាំង២លើក កម្ពុជាបាត់បង់ទឹកដីចំនួន១០ទីតាំង។
ទាក់ទងទៅនឹងការបាត់បង់ទឹកដីនេះ ប្រធានព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា លោក ហ៊ុន សែន បានថ្លែងក្នុងវេទិកាសំណេះសំណាលជាមួយជនភៀសសឹកនៅឃុំស្លក្រាម ស្រុកស្វាយចេក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ កាលពីថ្ងៃទី៩ មិថុនាថា ក្នុងឋានៈជាអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោកមានការទទួលខុសត្រូវ និងទទួលស្គាល់ការធ្វេសប្រហែសក្នុងការពង្រឹងវិស័យ យោធានិងការត្រៀមខ្លួនប្រយុទ្ធ។ លោក អះអាងថា ការធ្វេសប្រហែសរបស់លោក នេះ គឺព្រោះតែការជឿប្រទេសថៃថា នឹងកសាងសន្តិភាព និងពាណិជ្ជកម្មតាមព្រំដែនជាមួយគ្នា។ លោក ហ៊ុន សែន បន្តថា បើទោះបីចន្លោះឆ្នាំ២០០៨ ដល់២០១៣ កម្ពុជា និងថៃធ្លាប់ផ្ទុះអាវុធនៅប្រាសាទព្រះវិហារក្តី ក៏លោក មិននឹកស្មាន ថានឹងផ្ទុះសង្គ្រាមលើកនេះទ្រង់ទ្រាយធំនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនចាប់ពីតំបន់មុំបីខេត្តព្រះវិហារដល់មាត់សមុទ្រដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណា ការលើកឡើងរបស់លោក ហ៊ុន សែន នេះត្រូវបានគេមើលឃើញថា លោកកំពុងតែព្យាយាមបិទបាំងភាពកំសោយ និងអសមត្ថភាពនៃការដឹកនាំប្រទេសរបស់កូនប្រុសគឺលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលរងការរិះគន់ថា គ្មានសមត្ថភាពដឹកនាំប្រទេសឱ្យមានសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើន និងមិនអាចទប់ទល់ ឬដោះស្រាយបញ្ហាយោធាថៃឈ្លានពាន បើទោះជាលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបញ្ចប់ការសិក្សាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងយោធាពីសាលាកំពូលៗនៅក្នុងពិភពលោកក្តី។
ក្រោយធ្វើសង្គ្រាមឈ្លានពានកម្ពុជាចំនួនពីរលើក យោធាថៃបានចូលកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជា ដោយមិនរើសទីតាំងនោះឡើយ ពោលគឺយោធាថៃបានរាយបន្លាលួស តម្រៀបទូកុងតឺន័រ និងជីកប្រឡាយចូលក្នុងទឹកដីកម្ពុជា ទាំងនៅក្នុងតំបន់បោះបង្គោលព្រំដែនដែលមានការឯកភាពគ្នា និងតំបន់ដែលមិនទាន់ឯកភាពគ្នា រួមទាំងតំបន់ដែលគ្មានជម្លោះ ដែលមានទីតាំងក្នុងទឹកដីកម្ពុជាឆ្ងាយពីតំបន់ព្រំដែនជាច្រើនគីឡូម៉ែត្រទៀតផង៕
