ប្រមុខការទូតថៃ បានប្រកាសបិទផ្លូវចរចាព្រំដែនគោក និងការបោះបង្គោលព្រំដែន វាងកម្ពុជា និងថៃ ដោយសារកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់យន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ ក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) ឆ្នាំ១៩៨២ សម្រាប់ការចរចាវិវាទព្រំដែនសមុទ្រជាមួយកម្ពុជា។ ភាគីថៃបានលើកឡើងថា បច្ចុប្បន្នឱកាសនៃការពិភាក្សាសម្រាប់កម្ពុជា និងថៃកាន់តែបាត់បង់ទៅ ខណៈស្ថានភាពជម្លោះនៅតាមព្រំដែនកាន់តែមានភាពតានតឹងឡើង ក្រោយពីមានការចុះផ្សាយព័ត៌មានថា កម្ពុជាបានទទួលរថក្រោះជាច្រើនគ្រឿងពីប្រទេសចិន។
រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃ លោក ស៊ីហាសាក់ ភួងកេតកែវ (Sihasak Phuangketkeow) បានលើកឡើងថា ការចរចាព្រំដែនគោករវាងកម្ពុជា និងថៃ ជាលក្ខណៈទ្វេភាគី គឺមិនអាចបន្តដំណើរការបន្តទៀតបាននោះទេ ដោយសារកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់យន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ ក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) យកមកធ្វើជាលំនាំ ដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះដែនសមុទ្រជាមួយថៃ ដែលយន្តការចរចានេះ បានបើកឱ្យមានភាគីទីបីចូលមកពាក់ព័ន្ធ។
ថ្លែងក្នុងអំឡុងដំណើរទស្សនកិច្ចនៅសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន នាថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា នេះ លោក ស៊ីហាសាក់ លើកឡើងថា ការជ្រើសរើសវិធីចរចារបស់ភាគីកម្ពុជា បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទំនុកចិត្តទ្វេភាគី និងធ្វើឱ្យការចរចាលើព្រំដែនគោករបស់ប្រទេសទាំងពីរកាន់តែមានការលំបាក និងមើលមុខគ្នាមិនចំ។ លោកបានរម្លឹកថា ក្នុងអំឡុងចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានកាលពីខែឧសភា នៅទីក្រុងសេប៊ូ ប្រទេសហ្វីលីពីន កម្ពុជា និងថៃបានឯកភាពគ្នាប្រើប្រាស់យន្តការចរចាទ្វេភាគីក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែនគោក និងដែនសមុទ្រ ដើម្បីស្ដារទំនាក់ទំនងជាមួយគ្នាឡើងវិញ ក៏ប៉ុន្តែកម្ពុជាបែរជាប្ដូរគោលជំហរ និងដើរចេញពីការចរចាទ្វេភាគីនេះទៅវិញ។
ការថ្លែងរបស់ប្រមុខការទូតថៃរូបនេះ គឺធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីប្រទេសថៃបានទទួលការធានាពីមេដឹកនាំដឹកនាំចិនលោក ស៊ី ជីនពីង (Xi Jinping) ដែលចិនអះអាងថា នឹងរក្សាភាពអព្យាក្រឹត នៅក្នុងជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃ និងសម្របសម្រួលឱ្យកម្ពុជាចូលតុចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃ។ ក្នុងនោះ លោក ស៊ី ជីនពីង ក៏បានធានាអះអាងទៅកាន់ភាគីថៃទៀតថា សព្វាវុធ និងរថក្រោះដែលចិនបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងលក់ទៅឱ្យកម្ពុជានៅមុនពេលផ្ទុះសង្គ្រាមតាមព្រំដែននោះ នឹងមិនត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ប្រឆាំងនឹងប្រទេសថៃឡើយ។
ទោះជាបែបនេះក្ដី ប្រមុខការទូតថៃ លោក ស៊ីហាសាក់ បានសម្ដែងក្ដីបារម្ភចំពោះការផ្សព្វផ្សាយអំពីការបញ្ជូនរថក្រោះ T59-D របស់ចិន ទៅកាន់កម្ពុជាចំនួន៣៩គ្រឿងកាលពីខែមិថុនា ទោះបីជាប្រទេសកំពុងសម្ញែងកម្លាំងយោធា និងយន្តហោះចម្បាំងស៊េរីទំនើបជាច្រើនគ្រឿងក៏ដោយ។
ជុំវិញរឿងនេះ រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងការបរទេស អ្នកស្រី អ៊ាត សោភា បានប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរី នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ថា ព្រំដែនសមុទ្រ និងព្រំដែនគោកត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ផ្សេងគ្នា និងយន្តការទ្វេភាគីផ្សេងគ្នា។ អ្នកស្រីបញ្ជាក់ថា អនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីពីនីតិសមុទ្រ គឺជាមធ្យោបាយសន្តិវិធីដែលបានព្រមព្រៀងគ្នា សម្រាប់ដោះស្រាយវិវាទលើដែនសមុទ្រ ហើយការប្រើប្រាស់នីតិសមុទ្រនេះគួរតែត្រូវបានចាត់ទុកថា ជាការធានានូវការផ្តល់នូវទំនុកចិត្ត ជាជាងបង្កការព្រួយបារម្ភដល់ប្រទេសជិតខាងណាមួយ ដែល មានការប្ដេជ្ញាចិត្តពិតប្រាកដចំពោះគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ។ អ្នកស្រីបន្តថា ជម្រើសផ្លូវដោះស្រាយតាមនីតិសមុទ្រមិនអាចចាត់ទុកជាមូលដ្ឋានសមស្របនោះទេ សម្រាប់ផ្អាកការងារដែលមិនទាក់ទងគ្នាសោះ លើការកំណត់ខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោកតាមរយៈ គណៈកម្មការចម្រុះខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក ដែលបានព្រមព្រៀងគ្នារួចហើយ តាមអនុស្សរណៈនៃ ការយោគយល់គ្នាចុះថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០០ និងបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនៅក្នុងបទឈប់បាញ់នៅ ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។
អ្នកស្រីបញ្ជាក់បន្ថែមថា គ្មានហេតុផលផ្នែកច្បាប់ ឬបច្ចេកទេស សម្រាប់ឱ្យគណៈកម្មការចម្រុះខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោក ពន្យារពេលបន្តអនុវត្តការងារខណ្ឌសីមាព្រំដែន ស្របគ្នានឹងដំណើរការលើបញ្ហាដែនសមុទ្រក្រោម UNCLOS នោះទេ។
ភាគីកម្ពុជាបានស្នើឱ្យមានយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ ក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) ឆ្នាំ១៩៨២ បន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលថៃរបស់លោក អានុទីន ចាន់វីរៈគុល (Anutin Chanvirarkul) បានលុបចោលអនុស្សរណៈនៃការយោគយល់គ្នាឆ្នាំ ២០០១ ឬMoU 44 ដែលជាយន្តការដោះស្រាយវិវាទដែនសមុទ្ររវាងកម្ពុជា និងថៃ ជាឯកតោភាគី។
ក៏ប៉ុន្តែថៃដែលជាភាគីមានប្រៀបលើវិស័យយោធា បានទាមទារឱ្យកម្ពុជាប្រើប្រាស់តែច្បាប់សមុទ្ររបស់ (UNCLOS) ដើម្បីចរចាទ្វេភាគី ដោយសារយន្តការផ្សះផ្សាដោយបង្ខំ គឺតម្រូវឱ្យមានគណៈកម្មការសម្របសម្រួលដែលជាភាគីទីបី ចូលមកធ្វើអន្តរាគមន៍។ ជាមួយគ្នានេះ ភាគីថៃបានលើកយកការចរចាព្រំដែនគោកមកដាក់សម្ពាធលើកម្ពុជា ឱ្យបោះបង់យន្តផ្សះផ្សាដោយបង្ខំនេះ ដោយភាគីថៃបានលើកឡើងថា យន្តការដោះស្រាយនេះ គឺជាល្បិចរបស់កម្ពុជា ដើម្បីការអូសទាញរឿងជម្លោះព្រំដែនទៅកាន់ឆាកអន្តរជាតិ ដែលធ្វើឱ្យការចរចាកាន់តែមានភាពស្មុគស្មាញ។
តែយ៉ាងណា ទោះបីជាភាគីថៃមិនពេញចិត្តក្ដី ក៏ថៃបានជ្រើសរើសតំណាងគណៈកម្មការផ្សះផ្សារបស់ខ្លួនចំនួនពីររូប ដើម្បីចូលរួមកិច្ចសម្របសម្រួលរួចរាល់ហើយ បន្ទាប់ពីភាគីកម្ពុជាបានប្រកាសពីសមាសសភាពតំណាងគណៈកម្មការផ្សះផ្សារបស់ខ្លួនចំនួនពីររូបដូចគ្នា។ ចំណែកប្រធានគណៈកម្មការផ្សះផ្សាមួយរូប នៅមិនទាន់បានជ្រើសតាំងនៅឡើយ ដោយសារតំណាងគណៈកម្មការរបស់កម្ពុជា-ថៃ ដែលជាអ្នកជ្រើសតាំង បានស្នើសុំពេលវេលាបន្ថែម ដើម្បីពិចារណាតែងតាំងឥស្សរជន១រូបជាប្រធាន។
ទោះជាបែបនេះក្ដី ថៃបានប្រកាសបដិសេធលទ្ធផល ឬអនុសាសន៍របស់គណៈកម្មការសម្របសម្រួល ដែលធ្វើឱ្យភាគីថៃបាត់បង់ប្រយោជន៍ ហើយភាគីថៃបានប្រកាសថា នឹងអូសទាញកម្ពុជា ឱ្យមកចូលតុចរចាទល់មុខគ្នាឡើងវិញ។
ទាក់ទិនរឿងនេះ ប្រមុខដឹកនាំស្ថាប័នអធិបតេយ្យជាតិព្រំដែន និងអន្តោប្រវេសន៍ នៃរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ ២៣តុលា លោក អ៊ុំ សំអាន លើកឡើងថា ទោះបីភាគីថៃមិនអនុវត្តទៅតាមអនុសាសន៍របស់គណៈកម្មការសម្របសម្រួលក្ដី កម្ពុជាត្រូវប្ដឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ ដែលអាចសម្រេចសាលក្រម និងមានទម្ងន់ផ្លូវច្បាប់ ដែលអាចដាក់សម្ពាធមកលើភាគីថៃបាន។ លោកផ្ដល់យោបល់ថា ក្នុងជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃនេះ កម្ពុជាមិនគួរពឹងពាក់ហួសហេតុប្រទេសកុម្មុយនិស្ត ដូចជាវៀតណាម (Vietnam)និងចិន ដែលជាប្រទេសមហាមិត្តហុតទឹកសម្លឹងកាកនោះឡើយ។
លោក អ៊ុំ សំអាន៖ «ពេលដែលទិញអាវុធចម្បាំងពីចិនមក មិនអាចយកទៅចម្បាំងជាមួយថៃនៅពេលដែលថៃឈ្លានពាន អញ្ចឹងទិញមកគ្រាន់តែទុកឱ្យល្អមើល? ដើម្បីទុកគំរាមប្រជាជនកម្ពុជា និងអ្នកប្រឆាំង? តើវាមានប្រយោជន៍អី? ដូច្នេះ ចិនចាក់ខ្សែ ចិនមិនចង់ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ទៅលើថៃ ដែលថៃទិញយុទ្ធភណ្ឌយ៉ាងច្រើនពីចិន ហើយចិនក៏មានពាណិជ្ជកម្មជាមួយថៃហ្នឹងច្រើនជាងកម្ពុជាទៅទៀត»។
ពាក់ព័ន្ធនឹងជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃនេះដែរ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងស្រុករបស់ចិន ស៊ីនហួ (Xinhua) បានរាយការណ៍ថា ប្រធានាធិបតី ចិន លោក ស៊ី ជីនពីង បានជំរុញឱ្យប្រទេសថៃ និងកម្ពុជា ដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែនដ៏រ៉ាំរ៉ៃនេះ ក្នុងអំឡុងពេលជួបជាមួយមេដឹកនាំថៃ និងកម្ពុជា នៅខាងក្រៅសន្និសីទ បញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ពិភពលោក នៅទីក្រុងសៀងហៃ កាលពីថ្ងៃទី១៧ កក្កដា។
ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងស្រុករបស់ចិនមួយនេះ បានរាយការណ៍ថា លោក ស៊ី ជីនពីង បានថ្លែងក្នុងអំឡុងពេលជួបទ្វេភាគីជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ អានុទីន ចាន់វីរៈគុល ថា «ការដោះស្រាយជម្លោះគឺជាផលប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក និងយូរអង្វែងរបស់ទាំងប្រទេសថៃ និងកម្ពុជា»។ ក្នុងនោះលោក ស៊ី ជីនពីង បានអំពាវនាវឱ្យមានការសន្ទនារវាងភាគីទាំងពីរ និងបានសន្យាថា ប្រទេសចិននឹងដើរតួនាទីជាអ្នកសម្របសម្រួល។ ក្នុងនោះ មេដឹកនាំថៃបានប្រាប់មេដឹកនាំចិនដោយអះអាងពីការប្ដេជ្ញាចិត្តក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធីជាមួយកម្ពុជា និងបានសរសើរពីការអះអាងអព្យាក្រឹតភាពរបស់ប្រទេសចិនទៀតផង។
យ៉ាងណាក៏ដោយចុះ លោក ស៊ី ជីនពីង ក៏បានធ្វើសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ស្រដៀងគ្នានេះក្នុងកិច្ចពិភាក្សាទ្វេភាគីជាមួយមេដឹកនាំកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅថ្ងៃដដែលនោះ ផងដែរ ដោយលោកបញ្ជាក់ថា ចិននៅតែគាំទ្រឱ្យមានការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែននេះ តាមរយៈការសន្ទនាគ្នា។ សារព័ត៌មានរដ្ឋចិនដដែលបានអះអាងថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានសម្ដែងការដឹងគុណចំពោះប្រទេសចិន ដែលជួយគាំទ្រកម្ពុជានៅក្នុងការចរចាដោយសន្តិវិធី និងបានបញ្ជាក់ថា កម្ពុជានៅតែប្ដេជ្ញាចិត្តក្នុងការចរចា និងបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹងជាមួយប្រទេសថៃ៕
