កម្ពុជាបានដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅកាន់អង្គការហាមឃាត់អាវុធគីមី (OPCW) ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់ ដើម្បីស្នើឱ្យមានការពិនិត្យ និងស៊ើបអង្កេតពាក់ព័ន្ធយោធាថៃបានប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី និងគ្រាប់បែកផូស្វ័រស (White Phosphorus) ក្នុងសង្គ្រាមឈ្លានពានទឹកដីប្រទេសកម្ពុជាតាមព្រំដែន ដែលបានបង្កផលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពប្រជាពលរដ្ឋ និងកងកម្លាំងកម្ពុជា។
អគ្គនាយកមជ្ឈមណ្ឌលសកម្មភាពកំចាត់មីនកម្ពុជា (ស៊ីម៉ាក់) លោក ហេង រតនា បានប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មានកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែកញ្ញា ថា កម្ពុជាបានដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅកាន់អង្គការហាមឃាត់អាវុធគីមី OPCW ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់ដើម្បីស្នើឱ្យមានការពិនិត្យ និងស៊ើបអង្កេតពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី និងអាវុធដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ប្រជាជនស៊ីវិល ក្នុងអំឡុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។
លោក ហេង រតនា អះអាងថា របាយការណ៍ដែលកម្ពុជាបញ្ជូនទៅមិនអាចក្លាយជាសេចក្ដីសន្និដ្ឋានរបស់ OPCW ដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ ព្រោះស្ថាប័ននេះត្រូវអនុវត្តនីតិវិធីផ្ទាល់របស់ខ្លួន។
លោក ហេង រតនា បន្ថែមថា ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមឈ្លានពានកាន់កាប់ទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា យោធាថៃ បានប្រើប្រាស់រូបភាពជាច្រើន បាញ់អាវុធគីមី និងសារធាតុគីមី ដោយទម្លាក់ពីលើយន្តហោះចម្បាំង ដ្រូន និងការបាញ់ផ្លោងចេញពីកាំភ្លើងធំទំហំ១៥៥មីលីម៉ែត្រ និង១២០មីលីម៉ែត្រ។ លោកថា ការប្រើប្រាស់អាវុធ និងសារធាតុគីមីនៅលើទីតាំងស៊ីវិល គឺជាទង្វើដែលផ្ទុយនឹងច្បាប់អន្តរជាតិ ជាពិសេសអនុសញ្ញាអាវុធគីមីឆ្នាំ១៩៩៣ ដែលកម្ពុជា និងថៃសុទ្ធតែជារដ្ឋសមាជិក។
លោក ហេង រតនា បន្ថែមទៀតថា គ្រាប់បែកចង្កោមដែលយោធាថៃបានប្រើប្រាស់ក្នុងសង្គ្រាមឈ្លានពានកម្ពុជា មានទម្ងន់រហូតដល់ ៤៦.៥គីឡូក្រាម ដែលលើសពីកម្រិតកំណត់រហូតដល់ជាង២ដង។ លោកថា តាមបទពិសោធអន្តរជាតិ គ្រាប់បែកចង្កោមមួយគ្រាប់ដែលបាញ់ចេញ អាចបង្កផលប៉ះពាល់លើផ្ទៃដីចាប់ពី ១.៨ហិកតារ ដល់ ៣ហិកតារ។
លោក ហេង រតនា បន្ថែមថា របាយការណ៍របស់ក្រសួងសុខាភិបាលបានកត់ត្រាមនុស្សចំនួន៣៩៥នាក់ដែលរងផលប៉ះពាល់ពីសារធាតុពុលក្នុងអំឡុងការប្រយុទ្ធ។ លោកថា អ្នករងផលប៉ះពាល់មានទាំងកងកម្លាំង និងប្រជាពលរដ្ឋ ដោយអ្នកខ្លះមានអាការៈស្រាល អ្នកខ្លះមានសភាពធ្ងន់ និងមានករណីដែលលោកអះអាងថា បានបណ្ដាលឱ្យស្លាប់។
ជុំវិញបញ្ហានេះ ប្រមុខដឹកនាំស្ថាប័នអធិបតេយ្យជាតិព្រំដែន និងអន្តោប្រវេសន៍ នៃរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ ២៣ តុលា លោក អ៊ុំ សំអាន បាននិយាយថា ស៊ីម៉ាក់ដាក់ពាក្យប្តឹងទៅអង្គការហាមអាវុធគីមី ជារឿងល្អ ក៏ប៉ុន្តែ លោកយល់ថាមិនបានលទ្ធផលអី្វនោះទេ ពីព្រោះអង្គការនោះគេមិនថ្កោលទោសថៃ ឬក៏ដាក់ទណ្ឌកម្មចំពោះថៃនោះទេ។
លោក អ៊ុំ សំអាន៖ «អាហ្នឹងដូចដែលថៃទម្លាក់គ្រាប់បែកមកលើប្រាសាទព្រះវិហារអញ្ចឹង មិនព្រមប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ (ICC) ទេ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែប្រាប់ទៅខាងអង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) គេមានទៅថ្កោលទោសថៃ ឬបង្ខំឱ្យថៃទៅសងការខូចខាតអី? ឃើញទេ! ហើយក៏គេអត់រះគន់ចំពោះថៃទេ គេរះគន់ការបំផ្លិចបំផ្លាញបេតិកភណ្ឌពិភពលោកទូទៅ ទូទាំងពិភពលោកហ្នឹង គេអត់មាននិយាយចំចំពោះថៃទេ ឃើញទេ! ដូច្នេះវា អត់បានផលអីទេ នៅពេលដែលមិនព្រមប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិនោះ»។
លោក អ៊ុំ សំអាន បន្ថែមទៀតថា អ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវធ្វើ គឺត្រូវប្ដឹងថៃទៅកាន់តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ (ICC) ដែលបានប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកចង្កោម និងផ្សែងពុល មកលើទាហាន និងពលរដ្ឋខ្មែរ ឬការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើយន្តហោះឬក៏ប្លោងមកលើលំនៅឋានប្រជាជនស៊ីវិលនៅកម្ពុជា ដូចជាសាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ ផ្លូវថ្នល់ នោះទើបអាចឱ្យតុលាការ ICC ដាក់ទណ្ឌកម្មទៅលើថៃ តាមរយៈការចេញដីកាចាប់ខ្លួនមេដឹកនាំថៃ មេដឹកនាំយោធាថៃ ហើយនឹងឱ្យថៃសងសំណងជំងឺចិត្ត ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ទៅដល់សុខភាពទាហានខ្មែរ ហើយនឹងសុខភាពរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរ។
លោក អ៊ុំ សំអាន បន្ថែមទៀតថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏ត្រូវប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ដើម្បីទាមទារទឹកដីខ្មែរ ចំនួន ៧៦ទីតាំង ដែលថៃកំពុងគ្រប់គ្រង ហើយនិងទាមទារសំណងនៃការខូចខាត។
អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយកម្ពុជា លោក សេង វណ្ណលី យល់ឃើញថា ការប្តឹងថៃទៅ OPCW ជាជំហានសមស្រប ដើម្បីឱ្យការចោទប្រកាន់របស់កម្ពុជាទទួលបានការពិនិត្យដោយអ្នកជំនាញអន្តរជាតិ។ បន្ថែមលើនេះ កម្ពុជាត្រូវប្រមូលភស្តុតាងឱ្យរឹងមាំ ដូចជា សំណល់គ្រាប់ សំណាកដីនិងទឹក កំណត់ត្រាព្យាបាលជនរងគ្រោះ និងសក្ខីកម្មដែលអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បានដែលជាធាតុសំខាន់ក្នុងការស៊ើបអង្កេតតាមនីតិវិធីរបស់ OPCW។
អាជ្ញាធរកម្ពុជាបានអះអាងថា សកម្មភាពឈ្លានពានរបស់យោធាថៃមកលើកម្ពុជា បង្កផលប៉ះពាល់ដល់ស្រុកចំនួន ២២ គ្របដណ្តប់លើ ៦០ឃុំ និង ៣៤៩ភូមិ ដោយបានប៉ះពាល់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋប្រមាណប្រមាណ ៣៦៧ ០០០ នាក់៕
