អ្នកឃ្លាំមើល និងមន្ត្រីបក្សប្រឆាំងថា កម្ពុជានៅតែអាចទាមទារប្រាសាទតាក្របីនិងប្រាសាទខ្នារ មកវិញបាន បើទោះបីថៃ បានចុះបញ្ជី ប្រាសាទទាំងពីរនេះ ជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌជាតិក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែពួកគាត់ព្រមានថា ប្រាសាទទាំងនេះ និងទឹកដីខ្មែរជាច្រើនទីតាំងទៀត ដែលថៃកំពុងកាន់កាប់នឹងបាត់បង់ជាអចិន្ត្រៃយ៍ ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាល មិនប្ដឹងថៃ ទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ឱ្យបានឆាប់រហ័សទេនោះ។ ការលើកឡើងនេះ ក្រោយពីក្រសួងវប្បធម៌ថៃប្រកាសថា ប្រាសាទតាក្របី និងប្រាសាទខ្នារគឺជារបស់ថៃដែលបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌជាតិ។
អ្នកឃ្លាំមើលអះអាងថា ពុំមែនជារឿងចម្លែកទេ ដែលភាគីថៃដាក់បញ្ចូលប្រាសាទបុរាណខ្មែរ និងបុរាណវត្ថុ ដែលយកចេញពីប្រាសាទជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌជាតិខ្លួន ព្រោះភាគីថៃ កំពុងតែកាន់កាប់លើ ទីតាំងទាំងនោះ ក៏ប៉ុន្តែ វាគ្មានទម្ងន់ផ្នែកច្បាប់ឡើយ ប្រសិនបើកម្ពុជាមានគោលជំហរ និងផែនការច្បាស់លាស់ ដើម្បីទាមទារយកមកវិញ តាមយន្តការអន្តរជាតិ។
អ្នកតាមដានផ្នែកភូមិសាស្ត្រនយោបាយ លោក សេង វណ្ណលី ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីនៅថ្ងៃទី២៧ ខែតុលាថា ការប្រកាសរបស់ក្រសួងវប្បធម៌ថៃ ក្នុងការបញ្ចូលប្រាសាទតាក្របី និងប្រាសាទខ្នារ រួមទាំងបុរាណវត្ថុដែលយកចេញពីប្រាសាទ ទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌផ្លូវការរបស់ខ្លួន គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រឈ្លានពានផ្នែកផ្លូវច្បាប់ និងវប្បធម៌។ លោកថាទង្វើនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្រមាថយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរមកលើប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបូរណភាពទឹកដីរបស់កម្ពុជា។
លោកបន្តថា ភាគីថៃកំពុងប្រើប្រាស់ច្បាប់ក្នុងស្រុករបស់ខ្លួន ដើម្បីបង្កើតអង្គហេតុស្របច្បាប់ក្លែងក្លាយនៅលើដី និងបំប្លែងសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌដូនតាខ្មែរឲ្យទៅជារបស់ថៃជាផ្លូវការ ដែលនេះជាការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើបទដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិ និងសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនប្រវត្តិសាស្ត្រ។ចំណែកជំហរ របស់រដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែតវិញ លោកយល់ថា បង្ហាញពីភាពទន់ជ្រាយ និងការខកខានក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដីជាតិឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
ទោះជាយ៉ាងណា លោកអះអាងថា កម្ពុជានៅតែមានមូលដ្ឋានច្បាប់ និងប្រវត្តិសាស្ត្ររឹងមាំតាមរយៈសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម និងផែនទី គោកអន្តរជាតិ។ ប៉ុន្តែលោកព្រមានថា លទ្ធភាពជាក់ស្ដែងនឹងត្រូវបាត់បង់ទាំងស្រុង ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបន្តឈរមើលភាគីថៃបំប្លែងអត្តសញ្ញាណប្រាសាទទាំងនោះតាមចិត្ត។ លោកបន្តថា ការទាមទារមិនអាចសម្រេចបានឡើយ ដរាបណាកម្ពុជាមិនព្រមតវ៉ាឱ្យបានខ្លាំងក្លា និងបន្តបណ្ដែតបណ្ដោយឱ្យថៃចុះបញ្ជីបំភ័ន្តភ្នែកពិភពលោកថា កម្ពុជាបានយល់ព្រម ឬទទួលស្គាល់ដោយស្ងៀមស្ងាត់នោះ។
លោក សេង វណ្ណលី៖ «ការរង់ចាំតែលើយន្តការចរចាទ្វេភាគី ដោយមិនប្រឹងប្រែងរៀបចំសំណុំរឿងប្ដឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ឬយន្តការអន្តរជាតិផ្សេងទៀត គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រគ្មានសង្ឃឹម និងប្រៀបដូចជាការប្រគល់ទឹកដីឱ្យគេដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ ការចរចាទ្វេភាគីជាមួយប្រទេសដែលមានប្រៀបជាងផ្នែកយោធា និងសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាថៃ មានតែធ្វើឱ្យកម្ពុជាចាញ់ប្រៀប និងរងការគាបសង្កត់ប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិនបើកម្ពុជាមិនប្រើប្រាស់អំណាចច្បាប់អន្តរជាតិ និងអង្គការសហប្រជាជាតិជាបង្អែកទេ ថៃនឹងប្រើប្រាស់ពេលវេលានៃការចរចានេះ ដើម្បីពន្យារពេលរហូតដល់ការកាន់កាប់ខុសច្បាប់របស់គេក្លាយជារឿងធម្មតា ដែលពិភពលោកលែងខ្វល់ខ្វាយ»។
ការលើកឡើងនេះ ក្រោយពីរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវប្បធម៌ថៃ អ្នកស្រី សាប៊ីដា ថៃសេដ្ឋ (Sabida Thaiseth) កាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា បានប្រាប់សារព័ត៌មានថៃឈ្មោះ ខៅសុត (Khaosod) ថា ប្រាសាទតាក្របី និងប្រាសាទខ្នារស្ថិតក្នុងទឹកដីថៃ ហើយជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌប្រវត្តិសាស្ត្រ របស់ថៃ។ ទន្ទឹមគ្នានោះ អ្នកស្រីបានបដិសេធ ចំពោះការទាមទាររបស់ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រល្បះ ខ្មែរ តាមរយៈការ ចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ថ្កោលទោស និងទាមទារឱ្យភាគីថៃ ប្រគល់ប្រាសាទ និងវត្ថុបុរាណទាំងនោះឱ្យមកកម្ពុជា វិញ កាលពីថ្ងៃទី២២ ខែតុលា។
ឆ្លើយតបទៅនឹងការលើកឡើងរបស់ ភាគីថៃនេះដែរ នៅថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ក្រសួងវប្បធម៌ខ្មែរបានចេញសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានដោយបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាបដិសេធដាច់ខាតមិនទទួលស្គាល់ការលើកឡើងរបស់ភាគីថៃ ដែលអះអាងថា ប្រាសាទខ្នារ និងប្រាសាទតាក្របី ស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីថៃ និង បានចុះប្រាសាទទាំងនេះនៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌជាតិ ព្រមទាំងបានចាត់វិធានការរដ្ឋបាលនានាដើម្បីគ្រប់គ្រងថែរក្សា និងអភិរក្សតាមរយៈច្បាប់ជាតិផ្ទៃក្នុងរបស់ខ្លួន។ ក្រសួងបញ្ជាក់ថៃភាគីថៃដោយផ្អែកលើមូលដ្ឋាននេះ បានបដិសេធមិនព្រមប្រគល់ វត្ថុសិល្បៈដែលបានយកចេញជាឯកតោភាគីពីតំបន់ប្រាសាទឱ្យកម្ពុជា ក្រោមលេសដើម្បីសិក្សា ថែរក្សា និងអភិរក្ស ជាសម្បត្តិរបស់ខ្លួន។
ក្រសួងវប្បធម៌បញ្ជាក់ទៅកាន់ភាគីថៃជាថ្មីថា ប្រាសាទខ្នារ ប្រាសាទតាក្របី រួមទាំងប្រាសាទមួយចំនួនទៀតដែលស្ថិតនៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ហើយដែលកំពុងគ្រប់គ្រងដោយខុសច្បាប់ពីសំណាក់យោធាថៃ គឺជាប្រាសាទដែលត្រូវបានកសាងឡើងដោយបុព្វបុរសខ្មែរ និងមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីកម្ពុជា ស្របតាមខណ្ឌសីមារបស់គណៈកម្មការកំណត់ព្រំដែនឥណ្ឌូចិន-សៀម ដែលបង្កើតឡើង តាមស្មារតីនៃអនុសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ១៩០៧។
ជាមួយគ្នានោះ ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ ទាមទារជាដាច់ខាត ឱ្យប្រទេសថៃបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់នូវរាល់សកម្មភាពទាំងឡាយដែលគ្មានការអនុញ្ញាតពីកម្ពុជានៅតាមទីតាំងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់កម្ពុជា និងទាមទារឱ្យប្រគល់ត្រឡប់មកវិញនូវវត្ថុបុរាណដែលត្រូវបានយកចេញពីប្រាសាទខ្នារ និងគោរពឱ្យបានពេញលេញនូវអធិបតេយ្យភាព បូរណភាពទឹកដី និងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់កម្ពុជា។
ប្រមុខដឹកនាំស្ថាប័នអធិបតេយ្យជាតិព្រំដែន និងអន្តោប្រវេសន៍ នៃរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ ២៣ តុលា លោក អ៊ុំ សំអាន ឡើងថា ថ្វីត្បិតភាគីថៃអះអាងថា ប្រាសាទតាក្របី និងប្រាសាទខ្នារ ជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌរបស់ខ្លួនក្ដី វាពុំមានទម្ងន់ផ្លូវច្បាប់ត្រឹមត្រូវនោះឡើយ ដូច្នេះលោកថាកម្ពុជានៅតែទាមទារបានមកវិញដដែល តាមរយៈការប្ដឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ។ លោកបារម្ភថា ការពន្យារពេលមិនព្រមប្ដឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ ពីសំណាក់លោក ហ៊ុនម៉ាណែត គ្មានផ្ដល់ផលចំណេញអ្វីដល់ជាតិនោះទេ ក្រៅតែពីទុកឱកាសឱ្យថៃបន្តបំប្លែងទឹកដីខ្មែរ តាមអំពើចិត្ត។
លោក អ៊ុំ សំអាន៖ « រដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុន សែន មិនព្រមប្ដឹងថៃទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ ហើយរង់ចាំចរចាតែមួយមុខជាមួយថៃហ្នឹង កម្ពុជាគ្មានសង្ឃឹមបានប្រាសាទតាក្របី និងប្រាសាទខ្នារមកវិញនោះទេ។ ដូច្នេះហើយបានខ្ញុំតូចៗឱ្យលោក ហ៊ុន សែន ប្រញាប់ប្រញាល់ប្ដឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌ អន្តរជាតិICJ ប្រញាប់ប្ដឹងទៅកាន់សហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ ដើម្បីទាមទារប្រាសាទទាំងពីរនេះមកវិញ»។
កន្លងទៅនេះ លោក សេង វណ្ណលី សង្កេតឃើញថា ជំហរ និងរបៀបដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនគោករបស់រដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គឺនៅតែបង្ហាញពីភាពទន់ជ្រាយ និងការខកខានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដីឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងមានតម្លាភាព។ លោកយល់ថា ការដែលរដ្ឋាភិបាលនៅតែរក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់ ហើយថែមទាំងមិនហានចាត់វិធានការឆ្លើយតបឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់នៅចំពោះមុខសហគមន៍អន្តរជាតិ ដើម្បីដាក់សម្ពាធភាគីថៃ បានបង្កើតឱ្យមានមន្ទិលសង្ស័យអំពីសមត្ថភាព និងឆន្ទៈក្នុងការប្រឈមមុខជាមួយថៃដោយផ្ទាល់។ លោកថា អាកប្បកិរិយាយឺតយ៉ាវ និងការគិតតែពីការទូតស្ងប់ស្ងាត់នេះ បានបើកដៃឱ្យថៃមានប្រៀប និងបន្តពង្រឹងកាន់កាប់លើទីតាំងដីខ្មែរដោយគ្មានសម្ពាធ៕
