សង្គមស៊ីវិលកម្ពុជា លើកឡើងពីបញ្ហាកសាងសន្តិភាព ប្រជាធិបតេយ្យ សន្តិសុខសង្គម និងលំហសិទ្ធិពលរដ្ឋ ទៅជជែកក្នុងវេទិកាប្រជាពលរដ្ឋអាស៊ាន(Asean People’s Forum) និងសន្និសីទសង្គមស៊ីវិលអាស៊ាន (Asean Civil Society Conference) ឆ្នាំ២០២៦ ដែលកំពុងប្រព្រឹត្តទៅនៅប្រទេសហ្វីលីពីន។ ពួកគាត់ទទូចឲ្យអាស៊ានធ្វើយ៉ាងណា ជួយជម្រុញឲ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងបើកលំហសិទ្ធិសេរីភាពពលរដ្ឋឲ្យទូលំទូលាយឡើងវិញ។
វេទិកាប្រជាពលរដ្ឋអាស៊ាន(Asean People’s Forum) និងសន្និសីទសង្គមស៊ីវិលអាស៊ាន (Asean Civil Society Conference) ឆ្នាំ២០២៦ ដែលរៀបចំឡើងនៅទីក្រុងម៉ានីល ប្រទេសហ្វីលីពីន មានអ្នកចូលរួមជាង៨០០នាក់មកពីប្រទេសទាំង១១ដែលជាសមាជិកអាស៊ាន។ កម្មវិធីនេះរៀបចំឡើងរយៈពេល៣ថ្ងៃ ចាប់ពីថ្ងៃទី ២៧ ដល់ថ្ងៃទី ២៩ ខែតុលា ដោយមានការចូលរួមពីតំណាងអង្គការសង្គមស៊ីវិល ជនជាតិដើមភាគតិច អង្គការស្ត្រី បណ្តាញយុវជន សហជីព សហគមន៍ កសិករ ពលរដ្ឋ និងអ្នកសារព័ត៍មានចម្រុះជាតិសាសន៍ក្នុងអាស៊ាន ដែលជជែកគ្នាក្រោមប្រធានបទរួមមួយ គឺ«ការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការអនុវត្តក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន៖ ការអន្តរាគមន៍ ការទាមទារឡើងវិញ និងការកសាងឡើងវិញ»។ ក្នុងន័យនេះ គឺសំដៅដល់ការទាមទារពីប្រជាជាតិក្នុងប្រទេសអាស៊ានដល់ការប្រកបអាជីវកម្ម ឱ្យបញ្ឈប់អាជីវកម្មណាដែលបង្កមហន្តរាយដល់មនុស្សជាតិ ធ្វើកិច្ចការងារនិងកសាងការអភិវឌ្ឍឡើងវិញ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ប្រជាជាតិក្នុងតំបន់ទាំងមូល។
ប្រតិភូសង្គមស៊ីវិលពីកម្ពុជាដែលទៅចូលរួមក្នុងកម្មវិធីនោះ មានប្រមាណ ៧០នាក់ ហើយមួយចំនួន បានលើកយកពីកត្តារឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋ សិទ្ធិសហជីព ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ សំឡេងពលរដ្ឋដែលមិនមានការយកចិត្តទុកដាក់ពីរដ្ឋាភិបាល លំហប្រជាធិបតេយ្យរួមតូច ការចូលរួមសកម្មភាពក្នុងសង្គម និងបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចពលរដ្ឋនៅកម្ពុជាជាដើម ទៅជជែកនៅក្នុងវេទិកានោះ។
ប្រធានសមាគមឯករាជ្យនៃសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ (IDEA) លោក វន់ ពៅ ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីថា លោកជាវាគ្មិនមួយរូបនៅក្នុងកម្មវិធីនេះ និងបានជជែកអំពីលំហស៊ីវិល (Civil Space) លំហសមាគមកម្មករសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ ដោយលោកមើលឃើញថា ប្រជាធិបតេយ្យ សេរីភាពបញ្ចេញមតិរបស់ពលរដ្ឋនៅកម្ពុជាមិនមានភាពប្រសើរឡើងឡើយ ហើយអាជ្ញាធររដ្ឋមិនបានយកចិត្តទុកដាក់លើសម្លេងរបស់ពលរដ្ឋនោះទេ។ លោកថា លំហសហជីពនៅកម្ពុជាជាពិសេសសហជីពឯករាជ្យដែលធ្វើការបម្រើផលប្រយោជន៍ជូនកម្មករពិតប្រាកដ ក៏រងការរឹតត្បិតសេរីភាពក្នុងពេលបំពេញការងារ ចុះមូលដ្ឋាន ចងក្រងសម្លេងកម្មករ និងការប្រជុំជាសាធារណៈ ព្រមទាំងការបង្កើតច្បាប់មួយចំនួនមានលក្ខណៈរឹតត្បិតលើសហជីពក្រៅប្រព័ន្ធ និងសង្គមស៊ីវិលជាដើម។
លោក វន់ ពៅ ក៏បានជជែកអំពីប្រធានបទសាមគ្គីភាព សេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន ដែលផ្តោតសំខាន់ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យពលរដ្ឋក្នុងតំបន់អាស៊ានទាំងមូល មានសេដ្ឋកិច្ចប្រហាក់ប្រហែលគ្នា មិនមានគម្លាតឆ្ងាយពេក និងរកដំណោះស្រាយ ឬសំណូមពររួមមួយដាក់ជូនអគ្គលេខាធិការអាស៊ានផងដែរ។
លោក វន់ ពៅ៖ «យើងឃើញថា អ្នកដែលបញ្ចេញមតិយោបល់ ទាក់ទងលំហសហជីព លំហពលរដ្ឋ នៅតាមបណ្តាញសង្គម តែងតែរងនូវការចាប់ដាក់ទោសទណ្ឌ ឬ ចាប់ដាក់ពន្ធនាគារ ដោយយកហេតុផលនៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌមាត្រា ៤៩៤ ៤៩៥ ដែលចោទប្រកាន់ពីបទ«ញុះញង់ ឲ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋជាអាទិ៍»អីជាដើម។ អាហ្នឹងគឺ យើងមើលឃើញថាចំណុចទាំងអស់នេះហើយ ដែលយើងគិតថា ហាក់ដូចជាមិនទាន់មានលំហរទូលំទូលាយ ឆ្លើយតបទៅនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលបានចែងហ្នឹងនៅឡើយទេ។»
ចំណែកនាយិកាប្រតិបត្តិនៃមជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ (CCIM) អ្នកស្រី ឆន សុគន្ធា ថ្លែងថា CCIM បានផ្តល់អាទិភាពទៅលើលំហសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងឌីជីលថល ដោយបានរៀបចំកិច្ចពិភាក្សាស្តីពីការរាយការណ៍អំពីផលប្រយោជន៍សាធារណៈ។ នៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សានេះ CCIM នឹងបង្ហាញពីរបកគំហើញថ្មីអំពីពលរដ្ឋសារព័ត៌មាន និងបរិយាកាសច្បាប់ស្តីពីលំហឌីជីថលនៅក្នុងតំបន់ ព្រមទាំងលើកឡើងពីតម្រូវការរួម និងការធ្វើការរួមគ្នាក្នុងតំបន់ដើម្បីឈានដល់ការកសាងឡើងវិញ ស្តារឡើងវិញ ទាមទារឡើងវិញស្របតាមប្រធានបទរួមរបស់វេទិកា។ ពិសេសជាងនេះទៀត អង្គវេទិកានឹងដាក់បញ្ចូលលទ្ធផលនៃការពិភាក្សាពីសិក្ខាសាលានីមួយៗជាអនុសាសន៍រួម ដើម្បីដាក់ជូនថ្នាក់ដឹកនាំអាស៊ានបានលឺ និងរួមគ្នាដោះស្រាយ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ពលរដ្ឋស្របទៅតាមធម្មនុញអាស៊ាន។
អ្នកស្រី ឆន សុគន្ធា៖«យើងឃើញថា អឺតួនាទីរបស់អឺអ្នកសារព័ត៌មាន គឺដើរតួនាទីយ៉ាង អឺសំខាន់ នៅពេលដែល អឺប្រទេស អឺមានបញ្ហា ឬ ក៏ការប៉ះទង្គិចគ្នា រវាង អឺប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ ដោយសារអ្នកសារព័ត៌មាន ឬ ក៏ អឺអ្នកដែលអឺបង្កើតមាតិកាហ្នឹង គាត់ត្រូវលើក អំពីអឺបញ្ហាតាំងការ អឺប្រឈម ឬ ក៏ អឺបញ្ហាផ្សេងៗ ទៅឲ្យ អឺពលរដ្ឋរវាង អឺប្រទេសទាំង អឺសងខាងហ្នឹង ឲ្យ អឺបានដឹង អំពី អឺបច្ចុប្បន្នភាព។»
ក្រៅពីនេះ អង្គការសង្គមស៊ីវិល ក៏បានលើកពិភាក្សាអំពីសិទ្ធិឌីជីថល និងសេរីភាពអ៊ីនធឺណិត យុត្តិធម៌អាកាសធាតុ និងសិទ្ធិបរិស្ថាន សេចក្តីថ្លៃថ្នូរនៃកម្លាំងពលកម្ម ការធ្វើចំណាកស្រុក បញ្ហាដីធ្លី យុត្តិធម៌យេនឌ័រ និងក្រុមអ្នកស្រលាញ់ភេទដូចគ្នា សន្តិភាពនិងសន្តិសុខមនុស្សជាតិ ការផ្លាស់ទីលំនៅ និងភាពគ្មានរដ្ឋប្រជាជាតិ ប្រព័ន្ធសេរីនិយមថ្មីជាដើម។
ប្រធានផ្នែកតស៊ូមតិ និងបណ្ដាញនៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក (ADHOC) លោក ភិន សាវៃ មានប្រសាសន៍ថា កិច្ចប្រជុំនេះ មានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ពលរដ្ឋកម្ពុជា និងអាស៊ានក្នុងការជួបជុំគ្នាលើកយកបញ្ហាដែលកើតមានក្នុងតំបន់ ដាក់ជូនទៅរដ្ឋាភិបាលអាស៊ាន តាមរយៈកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន និងជាឳកាសឲ្យពលរដ្ឋកម្ពុជាតស៊ូមតិ ដើម្បីពង្រឹងនិងពង្រីកវិស័យសិទ្ធិមនុស្ស និងលំហប្រជាធិបតេយ្យ សន្តិសុខសង្គមនិងសន្តិភាពនៅក្នុងតំបន់។
លោក ភិន សាវៃ៖ «យើងនឹងទទួល ឲ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក៏ដូចជារដ្ឋាភិបាលអាស៊ាននៅ ក្នុងតំបន់ធ្វើយ៉ាងណាធានាឲ្យបាននូវលំហពលរដ្ឋ ការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស ប្រជាធិបតេយ្យ ឲ្យបានទូលំទូលាយស្របតាមគោលការណ៍សិទ្ធិមនុស្សអាស៊ាន ក៏ដូចជា កតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្ដីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋនិងសិទ្ធិនយោបាយ ដែលប្រទេស ដែលជាសមាជិកអាស៊ានហ្នឹង បានផ្ដល់សច្ចាប័ន យកមកអនុវត្តដើម្បីធានាឲ្យបាននូវ សន្តិសុខសណ្តាប់ធ្នាប់នៅក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជានៅក្នុងពិភពលោកស្របតាមគោលការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏ដូចជាសេចក្តីប្រកាសជាសកល ស្ដីពីសិទ្ធិមនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។»
មុនធ្វើដំណើរទៅចូលរួមវេទិកាប្រជាពលរដ្ឋអាស៊ាន និងសន្និសីទសង្គមស៊ីវិលអាស៊ាន ឆ្នាំ២០២៦នៅប្រទេសហ្វីលីពីន អង្គការសង្គមស៊ីវិលជាតិ ជនជាតិដើមភាគតិច អង្គការស្ត្រី បណ្តាញយុវជន សហជីព ជនពិការ អង្គការមូលដ្ឋាន និងអ្នកស្រាវជ្រាវប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ កាលពីថ្ងៃទី២៤ តុលា បានរៀបចំវេទិកាប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា (CPF) ឆ្នាំ ២០២៦ នៅរាជធានីភ្នំពេញ ក្រោមប្រធានបទ«សំឡេងរបស់យើង តំបន់របស់យើង៖ ការកសាងផ្លូវឆ្ពោះទៅកាន់អាស៊ានដែលយកប្រជាជនជាស្នូល ប្រកបដោយយុត្តិធម៌ គណនេយ្យភាព បរិយាបន្ន និងអន្តរអត្តសញ្ញាណ» ដើម្បីចែករំលែកបទពិសោធន៍ និង ពិភាក្សាអំពីបញ្ហាប្រឈមដែលប៉ះពាល់ដល់ជីវិតរបស់ពួកគេ។ វេទិកាជាតិនោះបានប្រមូលអនុសាសន៍ ធាតុចូល និងមតិយោបល់របស់អ្នកចូលរួម ដើម្បីលើកយកទៅជជែកក្នុងវេទិកានៅប្រទេសហ្វីលីពីន៕
