អ្នកឃ្លាំមើលសង្គម ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាប្រើប្រាស់ទាំងយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ការទូត ការពង្រឹងសមត្ថភាពការពារជាតិ និងការកសាងសម្ព័ន្ធភាពអន្តរជាតិ ដើម្បីឆ្លើយតបចំពោះការរំលោភបំពានលើអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា។ ការអះអាងនេះ បន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានទាមទារឱ្យភាគីថៃបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់នូវការសាងសង់លេណដ្ឋានយោធាថ្មីនៅតំបន់ច្រកទ្វារអន្តរជាតិថ្មដា និងផែនការពង្រីកបណ្ដាញអគ្គិសនីរបស់ថៃទៅកាន់តំបន់ប្រាសាទតាក្របី និងភ្នំ ៣៥០ ព្រមទាំងឱ្យភាគីថៃដកកងកម្លាំងចេញពីតំបន់ដែលបានកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់ ដែលស្ថិតនៅក្នុងដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា។
ប្រមុខដឹកនាំស្ថាប័នអធិបតេយ្យជាតិព្រំដែន និងអន្តោប្រវេសន៍ នៃរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ ២៣ តុលា លោក អ៊ុំ សំអាន ប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីថា ការតវ៉ារបស់កម្ពុជាតាមរយៈលិខិតការទូតទៅកាន់ថៃ មិនធ្វើឱ្យថៃបញ្ឈប់សកម្មភាពនៅតំបន់ព្រំដែនដែលមានជម្លោះនោះទេ ពីព្រោះកម្ពុជាបានផ្ញើលិខិតតវ៉ាទៅកាន់ភាគីថៃជាច្រើនលើករួចមកហើយ។ លោកថា កម្ពុជាគួរចាត់វិធានការផ្លូវច្បាប់ និងការទូតបន្ថែមទៀត ដោយប្រើប្រាស់យន្តការអន្តរជាតិ ដូចជា តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ និងយន្តការដែលពាក់ព័ន្ធនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ដើម្បីទាមទារឱ្យមានការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែន និងការដកកងកម្លាំងចេញពីតំបន់ដែលបានកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់។
លោក អ៊ុំ សំអាន អះអាងថា កម្ពុជាគួរប្រើយន្តការអន្តរជាតិ ដើម្បីធ្វើឱ្យបញ្ហានេះក្លាយជាបញ្ហាដែលមានការចាប់អារម្មណ៍ និងការចូលរួមពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។ ហើយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវពង្រឹងសមត្ថភាពការពារជាតិ ដោយបំពាក់សព្វាវុធទំនើបដល់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ និងការពង្រឹងសមត្ថភាពការពារដែនអាកាស និងព្រំដែន។
លោក អ៊ុំ សំអាន៖ «ក្រៅពីធ្វើលិខិតតវ៉ានេះ កម្ពុជាត្រូវធ្វើម៉េចប្រញាប់ប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ ICC ប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ប្តឹងថៃទៅកាន់សហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ៩១ ហើយនិងប្តឹងថៃទៅកាន់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីទាមទារឲ្យថៃត្រូវតែដកទ័ពចេញពីទឹកដីកម្ពុជាផងដែរ»។
លោក អ៊ុំ សំអាន ក៏បានអំពាវនាវឱ្យកម្ពុជាពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសមហាអំណាច និងប្រទេសលោកសេរី ដើម្បីស្វែងរកការគាំទ្រផ្នែកការទូតនៅពេលមានវិបត្តិព្រំដែន ពីព្រោះការរក្សាជំហរអព្យាក្រឹតរបស់ប្រទេសមហាមិត្ត ម៉ឺនឆ្នាំ វៀតណាម ហើយនិងមិត្តដែកថែបចិន ក្នុងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ ធ្វើឱ្យកម្ពុជាពិបាកទទួលបានការគាំទ្រដែលខ្លួនចង់បាន។
ការអះអាងនេះ បន្ទាប់ពីរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានទាមទារឱ្យភាគីថៃបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់នូវការសាងសង់លេណដ្ឋានយោធាថ្មីនៅតំបន់ច្រកទ្វារអន្តរជាតិថ្មដា និងផែនការពង្រីកបណ្ដាញអគ្គិសនីរបស់ថៃទៅកាន់តំបន់ប្រាសាទតាក្របី និងភ្នំ ៣៥០ ព្រមទាំងទាមទារឱ្យភាគីថៃដកកងកម្លាំងចេញពីតំបន់ដែលបានកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់ ដែលស្ថិតនៅក្នុងដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា។
ក្នុងសេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី១០ ខែសីហា ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជាបានឱ្យដឹងថា កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធថៃបានបន្តសាងសង់លេណដ្ឋានយោធាថ្មីនៅថ្ងៃទី៦ ខែសីហា ដោយរំលោភចូលក្នុងទឹកដីកម្ពុជានៅតំបន់ច្រកទ្វារអន្តរជាតិថ្មដា ស្ថិតក្នុងឃុំថ្មដា ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែសីហា រដ្ឋាភិបាលថៃក៏បានប្រកាសផែនការពង្រីកបណ្ដាញអគ្គិសនីជាតិរបស់ខ្លួនទៅកាន់តំបន់ប្រាសាទតាក្របី និងភ្នំ ៣៥០ ផងដែរ។ កម្ពុជាចាត់ទុកសកម្មភាពទាំងនេះថាជាការប៉ុនប៉ងពង្រឹងការកាន់កាប់ទឹកដីដោយខុសច្បាប់ និងជាការរំលោភលើសន្ធិសញ្ញា និងកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីស្ដីពីការកំណត់ព្រំដែនគោករវាងប្រទេសទាំងពីរ។
សេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានដដែលបានបញ្ជាក់ថា តំបន់ដែលមានការចម្រូងចម្រាសទាំងនេះ ស្ថិតនៅក្នុងដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា ដោយផ្អែកលើផែនទីមាត្រដ្ឋាន ១/២០០.០០០ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយគណៈកម្មការកំណត់ព្រំដែនរវាងឥណ្ឌូចិន និងសៀម ស្របតាមអនុសញ្ញាបារាំង–សៀម ឆ្នាំ១៩០៤ និងសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៧។ សកម្មភាពរបស់ថៃរំលោភលើមាត្រាទី៥ នៃអនុស្សរណៈយោគយល់គ្នាស្ដីពីការវាស់វែង និងកំណត់ព្រំដែនគោកឆ្នាំ២០០០ (MoU 2000) ព្រមទាំងវិធានការកាត់បន្ថយភាពតានតឹងដែលមានចែងក្នុងសេចក្ដីប្រកាសរួមរបស់គណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅកម្ពុជា–ថៃ (GBC) កាលពីខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។
ក្រសួងការបរទេសបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាមិនទទួលស្គាល់ជាដាច់ខាតនូវខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន ឬការទាមទារទឹកដីជាឯកតោភាគីរបស់ប្រទេសថៃឡើយ និងទាមទារឱ្យថៃបញ្ឈប់សកម្មភាពទាំងនេះ និងដកកងកម្លាំងចេញពីតំបន់ដែលបានកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់។ ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនមិនអាចផ្លាស់ប្ដូរបានតាមរយៈការប្រើកម្លាំងនោះទេ។
អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយ លោក សេង វណ្ណលី បានប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីថា ការចេញលិខិតតវ៉ារាប់សិបលើកដោយគ្មានវិធានការឆ្លើយតបជាក់ស្តែង ឬគ្មានការទាមទារឱ្យមានទណ្ឌកម្មផ្លូវការណាមួយ អាចធ្វើឱ្យភាគីថៃមើលឃើញថា កម្ពុជាមានតែចំណាត់ការលើក្រដាស ប៉ុន្តែខ្វះឆន្ទៈ ឬសមត្ថភាពក្នុងការបកស្រាយ និងការពារអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនឱ្យមានទម្ងន់។ លោកថា វាមិនត្រឹមតែមិនអាចបញ្ឈប់សកម្មភាពទាំងនោះបានទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងអាចជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់ផ្លូវចិត្តរបស់កងទ័ព និងប្រជាពលរដ្ឋនៅតាមខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន ដែលរង់ចាំមើលចំណាត់ការដែលមានទម្ងន់ និងម៉ឺងម៉ាត់ជាងនេះពីខាងរដ្ឋាភិបាល។
លោក សេង វណ្ណលី បន្ថែមទៀតថា ប្រសិនបើការតវ៉ាទ្វេភាគីក្លាយជាគ្មានន័យ កម្ពុជាមិនគួរបន្តចាញ់បោកយុទ្ធសាស្ត្រពន្យារពេលរបស់ភាគីម្ខាងទៀតនោះទេ។ កម្ពុជាគួរតែផ្លាស់ប្តូរពីជំហរអសកម្ម ទៅជាជំហរសកម្ម ដោយមិនត្រូវរង់ចាំឱ្យស្ថានការណ៍រំលោភបំពានកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរនោះទេ គឺត្រូវនាំយកបញ្ហានេះទៅកាន់យន្តការអន្តរជាតិភ្លាមៗ ដូចជាការដាក់ពាក្យបណ្តឹងផ្លូវការទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ឬការទាមទារឱ្យតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ចាត់វិធានការបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹងជាបន្ទាន់។ ការបន្តស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការប្រើប្រាស់យន្តការអន្តរជាតិ ឬច្បាប់អន្តរជាតិឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ គឺជាការបរាជ័យផ្នែកយុទ្ធសាស្ត្រការពារព្រំដែន និងជាការខាតបង់ប្រៀបការទូតរបស់ជាតិ។
ទាក់ទងនឹងសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់យោធាថៃ នៅតំបន់ប្រាសាទតាក្របី នេះដែរ កងទ័ពភូមិភាគទី២របស់ថៃ បានឃោសនាឱ្យពលរដ្ឋថៃចូលរួមក្នុងកម្មវិធីរត់ប្រណាំង នៅតំបន់ប្រាសាទតាក្របី ដែលនឹងប្រព្រឹត្តិទៅនៅចុងឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយពីប្រាសាទបុរាណខ្មែរមួយនេះ និងរម្លឹកដល់អ្នកចូលរួមឱ្យដឹងគុណយោធាថៃ។
ក្នុងនោះ យោធាថៃបានអនុម័តគម្រោងសាងសង់ផ្លូវ ជីកប្រព័ន្ធទឹក និងតភ្ជាប់បណ្ដាញអគ្គិសនីនៅតំបន់ប្រាសាទតាក្របី និងភ្នំ៣៥០ ក្នុងរដូវវស្សានេះ ដើម្បីប្រែក្លាយអតីតសមរភូមិមួយនេះ ក្លាយទៅជាតំបន់ទេសចរណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងធម្មជាតិនិងធ្វើជាខ្សែក្រវាត់ការពារព្រំដែនអចិន្ត្រយ៍៕
