អ្នកភូមិ ព្រៃចាន់ និងភូមិ ជោគជ័យ ស្រុកអូរជ្រៅ ដែលធ្លាប់រស់នៅអាស្រ័យផលលើដីស្រែកចម្ការ និងផ្ទះសម្បែង អស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍ បានបង្ហាញអារម្មណ៍ឈឺចាប់ និងសោកស្ដាយជាខ្លាំង នៅពេលឃើញ អាជ្ញាធរថៃ កំពុងតែរៀបចំធ្វើប្លង់ដីស្រែចម្ការ របស់ពួកគាត់ ប្រគល់ឱ្យទៅប្រជាជនថៃ កាប់កាប់ និងអាស្រ័យផល។ មន្ត្រីបក្សប្រឆាំងថា ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះបាន គឺមានតែប្ដឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិប៉ុណ្ណោះ។
ជនភៀសសឹក ជាច្រើនគ្រួសារបន្ត ត្អូញត្អែរពីទុក្ខលំបាក ក្នុងជីវភាពហើយអ្នកខ្លះទៀត នៅពេលដែល ឃើញអាជ្ញាធរថៃ រៀបចំបែងចែកដីស្រែចម្ការរបស់ពួកគាត់ ដែលយោធាថៃកំពុងកាន់កាប់ ឱ្យទៅប្រជាជនថៃអាស្រ័យផល គឺធ្វើឱ្យពួកគាត់ ឈឺចាប់ជាខ្លាំង។ ពួកគាត់រៀបរាប់ទាំងអារម្មណ៍ឈឺចាប់ថា ជិត១ឆ្នាំហើយ ដែលពលរដ្ឋរស់នៅតាមបណ្ដោយព្រំដែន ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ បានបាត់បង់ដីស្រែកចម្ការ និងផ្ទះសម្បែង។ ក្នុងនោះតំបន់ដែលបាត់បង់ ច្រើនជាងគេ គឺនៅភូមិព្រៃចាន់ ភូមិជោគជ័យ ស្រុកអូរជ្រៅ និងភូមិចំនួន៤ ក្នុងតំបន់បឹងត្រកួន ស្រុកថ្មពួក។
អ្នកភូមិជោគជ័យ លោកស្រី យ៉ូវ វិញ ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងតែរស់នៅក្នុងផ្ទះបណ្ដោះអាសន្នដែលអាជ្ញាធរបានរៀបចំឱ្យប្រាប់ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរី ដោយអារម្មណ៍ក្ដុកក្ដួលថា បច្ចុប្បន្នគ្រួសារលោកស្រីជួបការលំបាកខ្លាំង ដោយសារតែការងារក៏គ្មាន ហើយចំណូលក៏អត់ ក្រោយពី ទ្រព្យសម្បត្តិ ផ្ទះសម្បែង និងស្រែកចម្ការ ត្រូវបានយោធាថៃបំផ្លាញចោលអស់ និងកំពុងតែកាន់កាប់។ លោកស្រីបន្តថា ថ្មីៗនេះ អ្នកភូមិជោគជ័យក៏បានដឹង ថា អាជ្ញាធរថៃកំពុងតែរៀបចំបែងចែកដីស្រែចម្ការរបស់ពួកគាត់ឱ្យទៅប្រជាជនថៃ ដែលធ្វើឱ្យលោកស្រីមានអារម្មណ៍ឈឺចាប់ជាខ្លាំង។
លោកស្រីបានរំលឹកថា ថ្វីត្បិតបានចាកចេញពីភូមិឋានកំណើត អស់ជិត១ឆ្នាំហើយក្ដី នៅពេលមាន ភ្លៀងធ្លាក់ រួមនិងខ្យល់កន្ត្រាក់ម្ដងៗ ហើយ ទឹកសាចហូរចូលពេញផ្ទះម្ដងៗ ធ្វើឱ្យលោកស្រីយំ អាណិតស្រណោះខ្លួនឯង និង គ្រួសារមិនគួរណា ត្រូវធ្លាក់ខ្លួនលំបាក ខណៈដីស្រែចម្ការ និងផ្ទះសម្បែងក៏មិនដឹងថានឹង ទាមទារបានមកវិញនៅពេលណា។ បន្ថែមពីនេះ លោកស្រីរៀបរាប់ថា សព្វថ្ងៃ ជនភៀសសឹក ប្រឈមនឹងដាច់ស្បៀង ព្រោះជំនួយក៏លែងសូវ មានមានទៀត។ រីឯ ចំពោះដីស្រែចម្ការ វិញ លោកស្រីថាមិនដឹង ត្រូវធ្វើបែបណាដើម្បីទាមទារពីថៃមកវិញបាននោះទេ មានតែ ស្នើឱ្យរដ្ឋាភិបាលពន្លឿនរកដំណោះស្រាយឱ្យបានឆាប់។
លោកស្រី យ៉ូវ វិញ៖ «និយាយមិនឈឺចាប់ម៉េច គឺត្រូវតែឈឺចាប់ហើយព្រោះដីរបស់យើង និងផ្ទះរបស់យើងវាយកទៅចែកឱ្យប្រជាជនគេ។ យើងអត់យល់ស្រប យើងចូលទៅអត់បាន ព្រោះវាហ៊ុមបន្លាលួស អស់ អ៊ីចឹងទៅ យើងធ្វើអីអត់ចេញ។ ផ្ទះពួកចែ វាហ៊ុមអស់អាលីង អត់អាចចូលទៅបាន»។
កាលពីពេលថ្មីនេះ អាជ្ញាធរថៃ បានចុះវាស់វែង និងចែកដី ចំនួនបីកន្លែងនៅក្នុងភូមិសាស្ត្រ ភូមិជោគជ័យ និងភូមិ ព្រៃចាន់ ឃុំអូរបីជាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ ដែលជាប់នឹងខេត្តស្រះកែវ (Sa Kaeo) ប្រទេសថៃ ឱ្យទៅប្រជាជនថៃ។ ភូមិខ្មែរចំនួនពីនេះ បច្ចុប្បន្ន ត្រូវបានយោធាថៃ កំពុងកាន់កាប់ ក្រោយពីមានបទឈប់បាញ់ប្រហារគ្នា រវាងកងទ័ពខ្មែរនិងកងទ័ពថៃ កាលពីចុងឆ្នាំ២០២៥។ បើតាមប្រភពសារព័ត៌មានថៃខ្លះបង្ហាញថា អាជ្ញាធរថៃ គ្រោងនឹងផ្ដល់ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីធ្លី ឬ ធ្វើប្លង់រឹង ជូនដល់ពលរដ្ឋថៃ ក្រោយពីទទួលបានសិទ្ធិកម្មកាន់កាប់ដីធ្លី ទំហំ ជាង៨១រ៉ៃដែលស្មើនឹង១៣ហិកតារ នៅភូមិ ជោគជ័យ និងភូមិព្រៃចាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ។
ជុំវិញរឿងនេះដែរ អ្នកភូមិព្រៃចាន់ម្នាក់ ដែលកំពុងតែរស់នៅក្នុងផ្ទះបណ្ដោះអាសន្ន ស្ថិតនៅភូមិរង់ចាំ ឃុំស្លក្រាម ស្រុកស្វាយចេក ដែលបានរៀបរាប់ ក្នុងលក្ខខណ្ឌមិនបញ្ចេញអត្តសញ្ញាណព្រោះបារម្ភពីសុវត្ថិភាពថា លោក ហាក់គ្មានសង្ឃឹមថា ភូមិព្រៃចាន់ដែលបាត់បង់ទឹកដីធ្លី និងផ្ទះសម្បែង ទាំងអស់ អាចនឹងបានវិលត្រឡប់ទៅភូមិកំណើតវិញ បានដូចមុននោះទេ ខណៈដែលភាគីថៃកំពុងតែបម្លែងទីតាំងទាំងនោះ ឱ្យក្លាយជារបស់ថៃជាអចិន្ត្រយ៍។ លោក រិះគន់រដ្ឋាភិបាលថា ពុំសូវអើពើ រកដំណោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែន និងទាមទារដីធ្លី ដែលបាត់បង់ យកមកវិញនោះទេ ដែលធ្វើឱ្យ ពលរដ្ឋកាន់តែអស់សង្ឃឹម ហើយរដ្ឋាភិបាលបានត្រឹមតែពោលពាក្យដោះសា និងសន្យាខ្យល់ ខណៈសកម្មភាពជាក់ស្ដែង ហាក់ដើរផ្ទុយ។
ទូរទស្សន៍អាស៊ីសេរីពុំអាចទាក់ទងអភិបាលខេត្តបន្ទាយមានជ័យ លោក អ៊ុំ រាត្រី និងប្រធានអង្គភាព អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា ដើម្បីឆ្លើយតបជុំវិញរឿងនេះបានទេ នៅថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនា ដោយហៅទូរស័ព្ទចូល តែគ្មានអ្នកទទួល។
ប្រមុខដឹកនាំស្ថាប័ន អធិបតេយ្យជាតិ ព្រំដែន និងអន្តោប្រវេសន៍ នៃរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ ២៣តុលា លោក អ៊ុំ សំអាន យល់ថា ការដែលអាជ្ញាធរថៃរៀបចំបែងចែកដីស្រែចម្ការរបស់អ្នកភូមិ ជោគជ័យ និងភូមិព្រៃចាន់ឱ្យពលរដ្ឋថៃនេះ ពុំមែនជារឿងគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលនោះទេ ព្រោះភាគីថៃ បានធ្វើបែបនេះ មកលើទឹកដីខ្មែរជាច្រើនទីតាំង រួចមកហើយ រួមនឹងការប្រកាសពីការកាន់កាប់ និងគ្រប់គ្រង ប្រាសាទបុរាណខ្មែរ និងការសាងសង់ សំណង់រឹង ជាច្រើន រាប់មិនអស់ លើទឹកដីខ្មែរ ជាង៦០ទីតាំង។ លោកបញ្ជាក់ថា ភាគីថៃមិនខ្លាចរអាក្នុងការប្រគល់ទឹកដីខ្មែរ ឱ្យទៅពលរដ្ឋថៃនោះទេ ព្រោះពួកគេដឹងច្បាស់ ថា រដ្ឋាភិបាលត្រកូល«ហ៊ុន» មិនអាចធ្វើអ្វីថៃបាន ខណៈកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ ដែលបានធ្វើឡើងកន្លងមក ជាមួយថៃ ក៏មិនបានបញ្ជាក់ថា កម្ពុជាមិនឱ្យថៃធ្វើអីលើទឹកដីទាំងនោះដែរ ដូច្នេះហើយ កម្ពុជាគ្មានឥទ្ធិពលអ្វីរារាំងថៃបានទេ។
លោក អ៊ុំ សំអាន៖ «ទាល់តែរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មានវិធានការល្អជាងហ្នឹង ទប់ស្កាត់ការឈ្លានពានរបស់ថៃសិទ្ធិស្វាយការពារ និងធ្វើម៉េចប្រញាប់ប្ដឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ និងប្ដឹងថាទៅកាន់សហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១នោះទើបអាច មានសង្ឃឹមថាទាមទារយកទឹកបានមកវិញ។ បើសិនជានៅតែបន្តធ្វើបែបនេះ មិនអាចទាមទារទឹកដីបានមកវិញទេ»។
បច្ចុប្បន្នទឹកដីខ្មែរជាច្រើនទីតាំង ដែលភាគីថៃបានកាន់កាប់ ដោយខុសច្បាប់ រាប់តាំងពីដែនសមុទ្រ រហូតដល់ដែនគោក អស់រយៈពេល១ឆ្នាំមកនេះ ភាគីថៃបានបម្លែង ទីតាំងនោះ ឱ្យក្លាយជាតំបន់ របស់យោធាថៃ និងរបស់ប្រទេសថៃ ជាអចិន្ត្រៃយ៍ ដូចជាការកសាងមូលដ្ឋានកងទ័ព តំបន់ទីគោរពបូជា មានដូចជា ព្រះពុទ្ធបដិមាជាច្រើនកន្លែង និងសាងសង់ផ្លូវបេតុងខ្វាត់ខ្វែង នៅតាមជូរភ្នំដងរែក តំបន់បឹងត្រកួនខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងតំបន់ថ្មដា ខេត្តពោធិ៍សាត់ ជាដើម ដើម្បីឱ្យងាយស្រួលក្នុងចល័តទ័ព និងបើកបររថពាសដែក។ រីឯ នៅតាមបន្ទាត់ព្រំដែនវិញ តំបន់ខ្លះភាគីថៃបានសាងសង់ របងបេតុង កម្ពស់ជិត៣ម៉ែត្រ ពង្រាយកុងតឺន័រ និង ជីកត្រឡាយ ដែលមានជម្រៅជ្រៅ ដើម្បីការពារកុំឱ្យរថពាសដែកឬ រថក្រោះខ្មែរ អាចឆ្លងកាត់បាន។
អ្នកឃ្លាំមើលរិះគន់ថា ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលនៅតែបន្តដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនគោក ដោយរង់ចាំភាគីថៃចូលតុចរចា មិនប្ដឹងទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធទេ កុំសង្ឃឹមថាភាគីថៃខ្លាចកម្ពុជា និងនឹងប្រគល់ទឹកដីឱ្យកម្ពុជាវិញឱ្យសោះ ខណៈដែល ភាគីថៃកំពុងតែបម្លែងទឹកដីខ្មែរទាំងនោះឱ្យក្លាយជាតំបន់ស្របច្បាប់ ហើយពេលអនាគត ពួកគេនឹងបើកឱ្យភ្ញៀវទេសចរជាតិ និងអន្តរជាតិអាចទៅលែងកម្សាន្ត បានគ្រប់ទីកន្លែង ស្របពេលដែលតំបន់ខ្លះ ដូចជាប្រាសាទតាក្របី និងប្រាសាទតាមាន់ធំ និងភ្នំ៣៥០ ជាដើម ថៃបានបើកឱ្យភ្ញៀវទៅកម្សាន្តរួចមកហើយ៕
